Μια νέα δεξαμενή εργαζομένων για τη βιομηχανία, τα logistics, τις κατασκευές αλλά και τον τουρισμό ανοίγει για τις ελληνικές επιχειρήσεις, καθώς δεν είναι λίγες αυτές που στρέφονται πλέον στους μετανάστες που βρίσκονται ήδη νόμιμα στη χώρα μας για να καλύψουν τα τεράστια κενά της αγοράς εργασίας, προσπερνώντας τον γραφειοκρατικό σκόπελο των μετακλήσεων.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα πρωτοφανές έλλειμμα εργατικού δυναμικού, το οποίο υπολογίζεται από 200.000 έως και 250.000 θέσεις εργασίας, ένα νέο μοντέλο ένταξης και απορρόφησης ανθρώπινου δυναμικού διαμορφώνεται αθόρυβα στην αγορά.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ήδη επιχειρείται η σύζευξη των αναγκών της εγχώριας βιομηχανίας με το δυναμικό των ανθρώπων που αναζητούν μια νέα αρχή στην Ελλάδα και σε πολλές, μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις αλλά και πολυεθνικές, απασχολούνται πλέον δεκάδες μετανάστες που αιτούνται ασύλου.
Νέες δεξαμενές
Το 2025, περισσότεροι από 41.000 άνθρωποι έφτασαν στην Ελλάδα αναζητώντας διεθνή προστασία, με την πρόκληση για την πολιτεία να εστιάζεται στη διαχείριση των αιτήσεων, τη φιλοξενία και τις υποδομές. Ωστόσο, η ίδια η αγορά εργασίας δίνει πλέον τη δική της απάντηση: με τη συμπλήρωση 60 ημερών από την υποβολή της αίτησης ασύλου, οι άνθρωποι αυτοί αποκτούν νόμιμο δικαίωμα πρόσβασης στην εργασία μέσω της έκδοσης Προσωρινού Αριθμού Ασφάλισης και Υγειονομικής Περίθαλψης Αλλοδαπού (ΠΑΑΥΠΑ) και τη διασύνδεση με το σύστημα «Εργάνη».
Η στροφή των επιχειρήσεων στους αιτούντες άσυλο που διαμένουν ήδη στην ελληνική επικράτεια δεν είναι τυχαία, όπως βέβαια δεν είναι και εύκολη διαδικασία, ως προς τη λήψη της απόφασης. Οι μετακλήσεις εργαζομένων από τρίτες χώρες, αν και αποτελεί βασικό εργαλείο της Πολιτείας, συνοδεύονται συχνά από χρόνιες καθυστερήσεις, γραφειοκρατικές αγκυλώσεις, καθώς και υψηλά κόστη μεταφοράς και διαμονής. Αντιθέτως, η αξιοποίηση του εγχώριου προσφυγικού πληθυσμού προσφέρει άμεση λύση.
Διαδικασίες ένταξης
Με τη διαμεσολάβηση αναγνωρισμένων Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ, η METAdrasi, το SolidarityNow, ο Νόστος και η Caritas) αλλά και εξειδικευμένων εταιρειών διασύνδεσης, οι επιχειρήσεις έρχονται σε απευθείας επαφή με υποψηφίους που διαμένουν είτε σε δομές ασύλου είτε και σε οργανωμένες κοινότητες.
Οι προσλήψεις που πραγματοποιούνται είναι κατά κανόνα με συμβάσεις αορίστου χρόνου —με εξαίρεση τις αμιγώς εποχικές ανάγκες του τουρισμού και του αγροτικού τομέα. Η δημογραφική σύνθεση των εργαζομένων αναδεικνύει ως κυρίαρχη ομάδα τους Σουδανούς, οι οποίοι λαμβάνουν κάρτα ασύλου σε ποσοστό που αγγίζει το 100%, ενώ ακολουθούν υπήκοοι από το Αφγανιστάν και, πιο πρόσφατα, από το Νεπάλ.
Οι περισσότεροι γνωρίζουν λίγα αγγλικά για να συνεννοούνται, ενώ σε περιπτώσεις που οι προσλήψεις αφορούν πολλούς μετανάστες, δεν αποκλείεται να επιλεγεί κάποιος που γνωρίζει αγγλικά, ώστε να τεθεί επικεφαλής.
Δεξιότητες και αμοιβές
Κι ενώ η συζήτηση για την απασχόληση των προσφύγων συνοδεύεται συχνά από το στερεότυπο ότι πρόκειται για ανειδίκευτο προσωπικό, κατάλληλο μόνο για περιστασιακές εργασίες, ο Διευθύνων Σύμβουλος της πλατφόρμας WorkInGreece.io, Ευάγγελος Κανελλόπουλος διαψεύδει αυτή την αντίληψη.
Στην πράξη, πρόκειται για «εργαζόμενους καριέρας», οι οποίοι εφόσον λάβουν την κατάλληλη εκπαίδευση από τις εργοδότριες εταιρείες και δείξουν συνέπεια, εξελίσσονται ταχύτατα στο οργανωτικό περιβάλλον της βιομηχανίας και των logistics, με τις καθαρές μηνιαίες αποδοχές ορισμένων να ξεπερνούν ακόμη και τα 1.000 ευρώ.
Μάλιστα, κατά την αξιολόγηση των δεξιοτήτων τους, η εμπειρία είναι αυτή που μετρά περισσότερο από τα τυπικά προσόντα. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει ο κ. Κανελλόπουλος: ένας μετανάστης από το Σουδάν που επισκεύαζε μηχανάκια στη χώρα του κάτω από αντίξοες συνθήκες, όταν βρεθεί σε μια σύγχρονη ελληνική υποδομή, μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματικός στην πράξη από έναν απόφοιτο Πολυτεχνείου χωρίς καμία πρότερη εμπειρία, ακριβώς λόγω των δυσκολιών που έχει μάθει να ξεπερνά για να πετύχει τον στόχο του.
Επίσης, εξαιρετικά υψηλή ζήτηση καταγράφεται στον κλάδο των μεταφορών και των ταχυμεταφορών. Πολλοί αιτούντες άσυλο αποκτούν δίπλωμα οδήγησης στην Ελλάδα, εργάζονται αρχικά ως διανομείς σε ψηφιακές πλατφόρμες και στη συνέχεια μεταπηδούν σε σταθερές θέσεις οδηγών σε εμπορικές και βιομηχανικές επιχειρήσεις.
Οι αμοιβές και οι συνθήκες απασχόλησης συνδέονται άμεσα και με το στεγαστικό ζήτημα. Στις περιπτώσεις που οι εργαζόμενοι εξακολουθούν να διαμένουν σε δομές φιλοξενίας, ορισμένες επιχειρήσεις ναυλώνουν ιδιωτικά βανάκια για τη καθημερινή μεταφορά τους από και προς τον χώρο εργασίας.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κάλυψη του μεταφορικού κόστους από τον εργοδότη, αλλά και η διαμονή στη δομή, αντανακλώνται σε ελαφρώς χαμηλότερες καθαρές αποδοχές. Αντίθετα, όταν οι εργαζόμενοι πληρώνουν δικό τους ενοίκιο, οι μισθοί διαμορφώνονται σε υψηλότερα επίπεδα.
«Η αναζήτηση και η αξιολόγηση υποψηφίων με προσφυγικό υπόβαθρο είναι μια απαιτητική διαδικασία, με σημαντικές διαφορές από τις κλασικές πρακτικές στελέχωσης», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος. «Δεν αρκεί να εξετάσει κανείς μόνο την προηγούμενη επαγγελματική εμπειρία ή τα τυπικά προσόντα.
Χρειάζεται να κατανοήσει τις πραγματικές δεξιότητες του κάθε ανθρώπου, το κίνητρό του να εργαστεί και τη διάθεσή του να παραμείνει και να εξελιχθεί. Οι πρόσφυγες δεν υποκαθιστούν τη νόμιμη μετάκληση εργαζομένων από τρίτες χώρες, μπορούν όμως να αποτελέσουν συμπληρωματικά μια πολύτιμη πηγή ανθρώπινου δυναμικού» καταλήγει.