Όλα τα στραβά και ανάποδα στην οργάνωση της Επαγγελματικής Κατάρτισης στην Ελλάδα έφερε στην επιφάνεια έλεγχος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Εμπιστευτική έκθεση που αποκαλύπτει το Euro2day.gr μοιράζει… κίτρινες κάρτες στις ελληνικές αρχές, επιβάλλει «πρόστιμα», με τη μορφή της δημοσιονομικής διόρθωσης (επιστροφή ευρωπαϊκών πόρων) και αφήνει μια δημοσιονομική «νάρκη» μελλοντικών επιστροφών μεγάλου ύψους από τα περισσότερα κοινοτικά προγράμματα που διαχειρίζεται η Ελλάδα.
Ο προβλεπόμενος δειγματοληπτικός έλεγχος της Κομισιόν σε προγράμματα κατάρτισης έβγαλε «λαβράκια», αναδεικνύοντας προβλήματα που ήταν γνωστά στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ:
- Μεγάλοι διαγωνισμοί, κομμένοι στα μέτρα των ισχυρών του κλάδου (η γνωστή «Αγία Τριάδα» εταιρειών επαγγελματικής κατάρτισης…) που μετατρέπουν μικρές και μεσαίες εταιρείες σε υπεργολάβους των ισχυρών για μικροποσά.
- Όροι που ουσιαστικά αποκλείουν από τους διαγωνισμούς τις ευρωπαϊκές εταιρείες, ζήτημα στο οποίο δίνει ιδιαίτερη έμφαση η Κομισιόν και για το οποίο επέβαλε μεγάλες δημοσιονομικές διορθώσεις, που φθάνουν στο 25% των κοινοτικών κονδυλίων.
- Μεθοδεύσεις για «φούσκωμα» του αριθμού συμμετεχόντων στην κατάρτιση και εξώφθαλμες παραβάσεις, όπως η κατάρτιση φυλακισμένων στα ελληνικά, ενώ πολλοί δεν μιλούσαν καν ελληνικά.
Το σοβαρότερο ζήτημα, όμως, που «ακουμπά» ολόκληρο το ελληνικό οικοδόμημα της επαγγελματικής κατάρτισης είναι ότι η Κομισιόν θέτει σε κίνηση ένα θεσμικό ντόμινο:
- Αρχίζει από τα προγράμματα που ελέγχθηκαν δειγματοληπτικά και ζητά διόρθωση 25% για την παράβαση που αφορά τον αποκλεισμό ευρωπαϊκών εταιρειών κατάρτισης και πιστοποίησης. Όμως, στη συνέχεια επισημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι συστημικός και ζητάει από τις εθνικές αρχές να επιβάλουν την ίδια διόρθωση σε όλα τα προγράμματα που διαχειρίζεται ο ίδιος φορέας, εάν διαπιστώνεται ότι υπάρχουν οι ίδιοι όροι που οδηγούν σε αποκλεισμό ευρωπαϊκών εταιρειών.
- Προς το παρόν, οι δημοσιονομικές διορθώσεις σταματούν εδώ, όμως υπάρχουν και πολλά ακόμη ντόμινο που μπορεί να πέσουν: εφόσον η Κομισιόν επιμένει ότι είναι παράτυποι οι όροι που οδηγούν σε αποκλεισμό εταιρειών από την Ευρώπη, και με δεδομένο ότι η επιβολή τέτοιων όρων είναι γενική στους ελληνικούς διαγωνισμούς, είναι σαφές ότι όλοι αυτοί οι διαγωνισμοί βρίσκονται πλέον υπό τη δαμόκλειο σπάθη της επιβολής διόρθωσης 25%.
Η έκθεση της Επιτροπής
Ειδικότερα, καταπέλτης για τον τρόπο που διαχειρίζεται η Ελλάδα τα ευρωπαϊκά κονδύλια στον τομέα της επαγγελματικής κατάρτισης και της αναβάθμισης δεξιοτήτων είναι η έκθεση ελέγχου της Κοινής Διεύθυνσης Ελέγχου για τη Συνοχή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Το έγγραφο, το οποίο φέρει ημερομηνία 7 Σεπτεμβρίου 2026, αποκαλύπτει ένα βαθύτατα προβληματικό σύστημα. Οι ελεγκτές της Κομισιόν, οι οποίοι διενήργησαν τον έλεγχό τους στα τέλη του 2025, προχώρησαν στη διατύπωση «γνώμης με επιφύλαξη και σημαντικές επιπτώσεις», κατατάσσοντας το ελληνικό σύστημα διαχείρισης και ελέγχου στην «Κατηγορία 3». Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα «λειτουργεί εν μέρει» και «απαιτείται ουσιαστική βελτίωση», καθώς διαπιστώθηκαν σοβαρές ελλείψεις που εκθέτουν τα ευρωπαϊκά Ταμεία στον κίνδυνο παρατυπιών.
Ο έλεγχος επικεντρώθηκε δειγματοληπτικά στο Πρόγραμμα «Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση» (JTF 2021) και στο Πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» (ΕΚΤ+ 2021). Στο μικροσκόπιο μπήκαν οι αρμόδιες Διαχειριστικές Αρχές (ΔΑ JDT, ΔΑ HR) και ο Ενδιάμεσος Φορέας του Υπουργείου Εργασίας (ΙΒ ΥΕΚΑ).
Η εικόνα που αναδύεται είναι αποκαρδιωτική: διαγωνισμοί που ευνοούν λίγους, αποκλεισμός μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ανυπέρβλητα εμπόδια σε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, «φουσκωμένοι» προϋπολογισμοί για ανύπαρκτους καταρτιζόμενους και απειλή για μεγάλες δημοσιονομικές διορθώσεις.
Ενιαία «πακέτα» υπέρ των ισχυρών
Το πρώτο δομικό πρόβλημα που εντοπίζεται αφορά την αρχιτεκτονική των διαγωνισμών. Η Κομισιόν εξέτασε επτά προκηρύξεις διαγωνισμών που αφορούσαν ένα ευρύ φάσμα λειτουργικά διακριτών υπηρεσιών (συμβουλευτική, κατάρτιση, πρακτική άσκηση, πιστοποίηση). Το κύριο εύρημα ήταν ότι οι αναθέτουσες αρχές ομαδοποιούσαν όλες αυτές τις δραστηριότητες σε μία ενιαία σύμβαση (σε ένα «τμήμα»), αρνούμενες να τις κατατμήσουν.
Με τη δημιουργία γιγαντιαίων συμβάσεων, ο σχεδιασμός ευνοούσε τους μεγάλους φορείς της αγοράς. Οι Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις (ΜμΕ) και οι εξειδικευμένοι πάροχοι αποκλείονταν από τον ρόλο του βασικού αναδόχου και περιορίζονταν σε ρόλο υπεργολάβου, μειώνοντας τον ανταγωνισμό.
Ενώ η εθνική νομοθεσία ρητά ορίζει ότι ο φορέας πιστοποίησης δεν πρέπει να συνδέεται εταιρικά με τον πάροχο κατάρτισης για να διασφαλίζεται το αδιάβλητο, οι ελληνικές αρχές επέμεναν να εντάσσουν την κατάρτιση και την πιστοποίηση στο ίδιο «πακέτο».
Όπως σημειώνει η Κομισιόν, «με την ομαδοποίηση όλων των δραστηριοτήτων και υπηρεσιών σε μία ενιαία σύμβαση υψηλής αξίας, ο σχεδιασμός της δημόσιας σύμβασης ευνοούσε τους μεγάλους φορείς και τους ομίλους οικονομικών φορέων, ενώ οι μικρότεροι ή εξειδικευμένοι πάροχοι περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό στο επίπεδο της υπεργολαβίας. Αυτό ενδέχεται να μείωσε τον ανταγωνισμό και να αύξησε τον κίνδυνο συγκέντρωσης της αγοράς, ιδίως δεδομένου του περιορισμένου αριθμού εξουσιοδοτημένων φορέων πιστοποίησης».
Αξίζει ωστόσο να σημειωθεί ότι η Διαχειριστική Αρχή JDT (Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση) αποτέλεσε μερική εξαίρεση. Όπως καταγράφεται στην έκθεση, η συγκεκριμένη Αρχή, σε δύο από τις τρεις ελεγχόμενες περιπτώσεις (Οικονομικό Επιμελητήριο και ΕΥΔΕ-ΒΕΚ), επέδειξε μεγαλύτερη ευελιξία προκηρύσσοντας ξεχωριστούς διαγωνισμούς για την κατάρτιση και την πιστοποίηση. Η Κομισιόν δέχτηκε εν μέρει αυτή την εξήγηση, ωστόσο σύστησε στο μέλλον να γίνεται διαχωρισμός σε «τμήματα» (lots) εντός του ίδιου διαγωνισμού για να μειώνεται ο διοικητικός φόρτος.
«Καμπάνα» 25% για αποκλεισμό ευρωπαϊκών εταιρειών
Το δεύτερο εύρημα του ελέγχου ενέχει τον μεγαλύτερο δημοσιονομικό κίνδυνο. Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι στα έγγραφα των διαγωνισμών απαιτούνταν από τους υποψηφίους να διαθέτουν εκ των προτέρων (πριν την υποβολή προσφοράς) εθνική άδεια Κέντρου Δια Βίου Μάθησης (ΚΔΒΜ) και εγκεκριμένη φυσική εγκατάσταση στην Ελλάδα.
Η απαίτηση αυτή κρίθηκε από την Κομισιόν δυσανάλογη και αντίθετη στις ευρωπαϊκές αρχές της ίσης μεταχείρισης, καθώς απέτρεπε οικονομικούς φορείς της ΕΕ από το να συμμετάσχουν. Αν και οι ελληνικές αρχές υποστήριξαν ότι επρόκειτο για νόμιμο κριτήριο ικανότητας, η Επιτροπή απέρριψε τους ισχυρισμούς, κρίνοντας ότι εμποδιζόταν παράνομα η πρόσβαση στην αγορά. Για αυτή την παρατυπία, η Επιτροπή προτείνει την επιβολή κατ' αποκοπήν προστίμου (δημοσιονομικής διόρθωσης) 25% στις σχετικές συμβάσεις.
Γιάννης κερνάει…
Η Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι διαχειριστικές αρχές προέβαιναν στην επιλογή των δικαιούχων με βάση ένα «Έγγραφο Εξειδίκευσης», το οποίο συντασσόταν με την ενεργή συμμετοχή των ίδιων των δυνητικών δικαιούχων, πρακτική που παραπέμπει στο γνωστό «Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει».
Στη συνέχεια, οι προσκλήσεις απευθύνονταν αποκλειστικά σε αυτούς, λειτουργώντας ως συγκαλυμμένη απευθείας ανάθεση, χωρίς ανεξάρτητη έρευνα αγοράς και χωρίς ανεξάρτητη αξιολόγηση της επιχειρησιακής τους ικανότητας. Η τυφλή εμπιστοσύνη στα δεδομένα που παρείχαν οι ίδιοι οι φορείς οδήγησε στο να τεθούν μη ρεαλιστικοί στόχοι, παραβιάζοντας την αρχή της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης.
Καταρτιζόμενοι που χάνονται… στον δρόμο
Η έλλειψη ανεξάρτητης αξιολόγησης οδήγησε σε χαώδεις αποκλίσεις στην υλοποίηση. Τα ποσοστά υποεκτέλεσης είναι χαρακτηριστικά:
- Έργο ΣΕΠΕ: Αντί για 1.600 ανέργους, καταρτίστηκαν τελικά 209 (13%).
- Έργο ΕΣΑμεΑ: Από 3.000 άτομα με αναπηρία, συμμετείχαν 882 (29%).
- Έργο ΕΣΕΕ: Αντί για 3.700 νέους ανέργους, συμμετείχαν 1.750 (50%).
Παρά τη μειωμένη συμμετοχή, οι αρχές εφάρμοζαν μηχανικά το υψηλότερο δυνατό μοναδιαίο κόστος για κάθε δραστηριότητα, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τον τρόπο παροχής της κατάρτισης. Επιπλέον, το αντικείμενο της σύμβασης ήταν ασαφές, καθώς ο διαχωρισμός μεταξύ δια ζώσης και διαδικτυακής εκπαίδευσης αφηνόταν για μετά την υπογραφή της σύμβασης, αποτρέποντας τη διαφανή κοστολόγηση.
Η Κομισιόν κατακεραυνώνει την πρακτική να χρεώνεται η «ασύγχρονη» εκπαίδευση (e-learning μέσω προηχογραφημένων βίντεο χωρίς δάσκαλο) με το ίδιο ωριαίο κόστος που χρεώνεται για τη «σύγχρονη» εξ αποστάσεως εκπαίδευση, υπογραμμίζοντας ότι το e-learning έχει θεμελιωδώς χαμηλότερη δομή κόστους.
Για τις ασάφειες στον ορισμό του αντικειμένου και την τιμολόγηση, η Επιτροπή προτείνει επιπλέον πρόστιμο 10%. Σημειώνεται ότι, με βάση τους κοινοτικούς κανόνες, αυτό το πρόστιμο δεν επιβάλλεται αθροιστικά με το πρόστιμο του 25%, το οποίο υπερισχύει και είναι αυτό που τελικά θα ζητηθεί.
Η ποιότητα της τηλεκπαίδευσης και οι παραδοχές
Η ποιότητα της παρεχόμενης κατάρτισης αμφισβητείται έντονα. Στα ελεγχθέντα έργα, το e-learning κυριάρχησε σε ποσοστά 80% έως 100%, ενώ η πρακτική άσκηση συχνά αντικαταστάθηκε από θεωρητικές «μελέτες περιπτώσεων», δημιουργώντας σοβαρές αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα της εκπαίδευσης.
Τα συστήματα κατέγραφαν μόνο τις ώρες σύνδεσης των χρηστών, χωρίς επαλήθευση για το αν οι καταρτιζόμενοι πραγματικά παρακολουθούσαν ή κατανοούσαν το υλικό.
Σε αυτό το σημείο, ωστόσο, οι ελληνικές αρχές δεν απέρριψαν πλήρως τα ευρήματα. Όπως αναφέρει η Κομισιόν, η απάντηση των Αρχών στη σύσταση της Επιτροπής καταγράφηκε ως «Εν μέρει αποδεκτή».
Η Διαχειριστική Αρχή Ανθρώπινου Δυναμικού (HR) αναγνώρισε τη σημασία της ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου στο e-learning (όπως με την εισαγωγή ενσωματωμένων τεστ ανά ενότητα).
Μάλιστα, ο Ενδιάμεσος Φορέας (ΙΒ ΥΕΚΑ) προσκόμισε στοιχεία που απέδειξαν ότι σε ένα από τα έργα (6016661), 15 συμμετέχοντες παρακολούθησαν την κατάρτιση δια ζώσης, ανατρέποντας την αρχική εκτίμηση των ελεγκτών περί 100% e-learning σε όλα τα έργα του φορέα. Κατόπιν αυτών των εξηγήσεων, η Επιτροπή έκλεισε τη συγκεκριμένη σύσταση.
Το φιάσκο των 24 εκατ. στις φυλακές
Η πιο κραυγαλέα περίπτωση κακοδιαχείρισης προγράμματος, το οποίο τελικά οι ελληνικές αρχές υποχρεώθηκαν να αποσύρουν από τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, αφορά το μεγάλο πρόγραμμα Καταπολέμησης του Εγκλήματος (επανένταξη αποφυλακιζόμενων), προϋπολογισμού 24 εκατ. ευρώ.
Από τον στόχο των 7.500 κρατουμένων (5.500 ενήλικοι, 2.000 ανήλικοι), συμμετείχαν 4.195, με τους ανήλικους να φτάνουν μόλις στους 330 (17% του στόχου).
Οι ελεγκτές διαπίστωσαν σωρεία παραβάσεων σε δείγμα των 30 κρατουμένων:
- Η κατάρτιση έγινε μέσω tablet (e-learning), αντί δια ζώσης, όπως απαιτούσε η σύμβαση.
- Υπήρχαν γλωσσικά εμπόδια που απέτρεπαν την κατανόηση από αλλοδαπούς κρατούμενους. Δηλαδή, ένα πρόγραμμα κατάρτισης στα ελληνικά παρακολούθησαν φυλακισμένοι που δεν μιλούσαν ελληνικά!
- Οι 26 από τους 30 κρατούμενους που εξετάσθηκαν δεν ολοκλήρωσαν τις προβλεπόμενες ώρες.
- Δεν βρέθηκαν φύλλα απαντήσεων των εξετάσεων, ούτε οι υπογραφές των εκπαιδευομένων στα παρουσιολόγια.
Οι ελληνικές αρχές σάλπισαν, τελικά, υποχώρηση, καθώς όλα τα στοιχεία έδειχναν ότι πρόκειται για πρόγραμμα – φάντασμα. Όπως καταγράφεται επίσημα, η ίδια η διαχειριστική αρχή, μέσω δικού της «προληπτικού ελέγχου» (κατά την επιτόπια επίσκεψη στις 15-18 Οκτωβρίου 2024), εντόπισε τις ανακρίβειες και απέσυρε το έργο πριν εκταμιευθούν ευρωπαϊκά κονδύλια.
Η Κομισιόν δέχτηκε τις εξηγήσεις και την έγκαιρη απόσυρση, κλείνοντας τον έλεγχο χωρίς την επιβολή προστίμου, αλλά καυτηρίασε το γεγονός ότι η έκθεση του εθνικού ελέγχου καθυστέρησε αδικαιολόγητα επί έναν ολόκληρο χρόνο (εκδόθηκε στις 19/11/2025).
Ο εφιάλτης των μαζικών προστίμων
Βάσει του πίνακα των δημοσιονομικών διορθώσεων, το συνολικό προτεινόμενο πρόστιμο για το ελεγχθέν δείγμα ανέρχεται σε 1.622.018,85 ευρώ. Το ποσό αυτό προκύπτει από την επιβολή του μέγιστου ποσοστού 25% επί ελεγχθεισών δαπανών ύψους 6.488.075,40 ευρώ.
Συγκεκριμένα, για το πρόγραμμα ΕΚΤ+ το πρόστιμο ορίζεται στα 316.674,60 ευρώ, ενώ για το JTF στα 1.305.344,25 ευρώ. Λόγω των ευρωπαϊκών κανόνων περί μη σωρευτικότητας των διορθώσεων, το πρόστιμο του 10% απορροφάται από το μεγαλύτερο του 25% και δεν επιβάλλεται αθροιστικά.
Αυτά τα πρόστιμα είναι μόνο η αρχή, καθώς η Κομισιόν βλέπει συστημικό κίνδυνο και ζητά την επέκταση των προστίμων εκτός του δείγματος που ελέγχθηκε.
Αν και οι ελληνικές αρχές απέρριψαν τις συστάσεις περί προστίμων (επικαλούμενες την εθνική νομοθεσία, τους ελέγχους του Ελεγκτικού Συνεδρίου και το γεγονός ότι οι δαπάνες της περιόδου 2024-2025 είχαν αποσυρθεί προσωρινά για επανεξέταση), η Κομισιόν επιμένει ότι πρέπει να διαπιστωθεί αν οι παρατυπίες έχουν συστημικό χαρακτήρα, ζητώντας οριζόντια πρόστιμα 25% για όλα τα προγράμματα των ίδιων διαχειριστικών αρχών, όπου διαπιστώνονται οι ίδιες παραβάσεις.
Ευρύτερα, όμως, η Κομισιόν ανοίγει ένα πολύ μεγαλύτερο θέμα για όλα τα προγράμματα κατάρτισης στην Ελλάδα, δεδομένου ότι οι όροι που αφορούν ευρωπαϊκές εταιρείες κατάρτισης και οδηγούν στον αποκλεισμό τους από ελληνικούς διαγωνισμούς έχουν εφαρμογή παντού.
Η Κομισιόν βάζει… υποθήκη για πολύ μεγάλα πρόστιμα που θα μπορούσαν να επιβληθούν στο μέλλον. Και είναι προφανές ότι θα αποτελούσε δημοσιονομικό εφιάλτη για την Αθήνα, αν η Κομισιόν ζητούσε επιστροφή 25% επί του συνόλου των κονδυλίων των προγραμμάτων κατάρτισης, ύψους εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ…