Περισσότεροι από 300.000 συνταξιούχοι εξακολουθούν σήμερα να εργάζονται, σε μια εξέλιξη που αλλάζει τα δεδομένα τόσο στην αγορά εργασίας όσο και στα οικονομικά του ασφαλιστικού συστήματος.
Τα πλέον πρόσφατα στοιχεία από την ηλεκτρονική πλατφόρμα δήλωσης απασχόλησης συνταξιούχων του ΕΦΚΑ είναι έως τον Αύγουστο του 2026 και αποτυπώνουν με τον πιο καθαρό τρόπο μια τάση που πριν από λίγα χρόνια ήταν περιορισμένη: πριν από το 2023 οι δηλωμένοι εργαζόμενοι συνταξιούχοι υπολογίζονταν μόλις σε 25.000 με 30.000, ενώ σήμερα οι συνταξιούχοι που έχουν δηλώσει απασχόληση ανέρχονται σε 308.433. Οι δηλώσεις, μάλιστα, είναι ακόμη περισσότερες, καθώς φτάνουν τις 348.206, γεγονός που δείχνει ότι ένας συνταξιούχος μπορεί να έχει περισσότερες από μία δηλώσεις απασχόλησης.
Η εκρηκτική αυτή αύξηση δεν είναι τυχαία. Η κατάργηση της περικοπής κατά 30% της σύνταξης για όσους συνέχιζαν να εργάζονται λειτούργησε ως ισχυρό κίνητρο για την επιστροφή ή την παραμονή τους στην αγορά εργασίας, καθώς το προηγούμενο καθεστώς δημιουργούσε ένα ισχυρό αντικίνητρο: ο συνταξιούχος που επέλεγε να εργαστεί, έχανε σημαντικό μέρος της σύνταξής του.
Με το νέο πλαίσιο, η εργασία μετά τη συνταξιοδότηση έγινε οικονομικά περισσότερο ελκυστική και, ταυτόχρονα, διαμορφώθηκε ένα μοντέλο από το οποίο κερδίζουν και οι δύο πλευρές. Ο συνταξιούχος διατηρεί τη σύνταξή του με μια επιπλέον εισφορά 10%, και αποκτά πρόσθετο εισόδημα από την εργασία, ενώ ο ΕΦΚΑ εισπράττει ασφαλιστικές εισφορές και τον ειδικό πόρο που προβλέπεται για τους εργαζόμενους συνταξιούχους.
Στην κορυφή της λίστας βρίσκονται οι αγρότες, οι οποίοι αποτελούν σχεδόν τον μισό πληθυσμό των εργαζόμενων συνταξιούχων. Συγκεκριμένα, 138.381 μοναδικοί συνταξιούχοι δηλώνουν ότι απασχολούνται ως αγρότες, ποσοστό περίπου 45% του συνόλου. Πρόκειται για μια κατηγορία στην οποία η αποχώρηση από την εργασία δεν είναι πάντα εύκολη ή ακόμη και πρακτικά εφικτή.
Η αγροτική δραστηριότητα έχει συνέχεια, η καλλιέργεια δεν σταματά επειδή ο αγρότης συνταξιοδοτήθηκε και η οικογενειακή εκμετάλλευση συχνά εξακολουθεί να στηρίζεται στη δική του συμμετοχή. Σε πολλές περιπτώσεις, βέβαια, η λήψη κάποιου εισοδήματος, π.χ. από την ενοικίαση της αγροτικής γης, εμφανίζεται ως συνέχιση της παραγωγικής δραστηριότητας.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι από τους 138.381 αγρότες, οι 84.169 είναι συνταξιούχοι του πρώην ΟΓΑ που ασκούν απασχόληση υπαγόμενη στην ασφάλιση του πρώην ΟΓΑ, ενώ άλλοι 55.132 είναι συνταξιούχοι φορέων ενταγμένων στον ΕΦΚΑ, συμπεριλαμβανομένου του Δημοσίου, με ετήσιο εισόδημα από αγροτική δραστηριότητα έως 10.000 ευρώ. Οι συγκεκριμένες κατηγορίες περιλαμβάνονται στις προβλεπόμενες εξαιρέσεις από την καταβολή του ειδικού πόρου.
Στη δεύτερη μεγάλη κατηγορία βρίσκονται οι μισθωτοί. Συνολικά 96.868 μοναδικοί συνταξιούχοι δηλώνουν ότι συνεχίζουν να εργάζονται ως μισθωτοί, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 31% του συνόλου.
Εδώ το οικονομικό κίνητρο είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Για έναν εργαζόμενο που έχει φτάσει στη συνταξιοδότηση, η μετάβαση από τον μισθό στη σύνταξη μπορεί να σημαίνει μεγάλη απώλεια μηνιαίου εισοδήματος. Ακόμη περισσότερο όταν η σύνταξη που έχει απονεμηθεί είναι χαμηλή ή όταν ο συνταξιούχος βρίσκεται σε αναμονή μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία και να καταβληθούν όλες οι παροχές που δικαιούται (πχ επικουρική σύνταξη).
Υπάρχει, όμως, και μια δεύτερη διάσταση, η οποία αφορά τις ανάγκες της ίδιας της οικονομίας. Σε αρκετούς κλάδους οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν ανθρώπους με την εμπειρία και την τεχνογνωσία που απαιτούν συγκεκριμένες θέσεις εργασίας.
Στελέχη επιχειρήσεων που γνωρίζουν σε βάθος τη λειτουργία μιας εταιρείας, τεχνικοί με εξειδικευμένες γνώσεις, εργαζόμενοι που χειρίζονται μηχανήματα ή παραγωγικές διαδικασίες και επαγγελματίες με δεκαετίες εμπειρίας αποτελούν σε αρκετές περιπτώσεις ανθρώπινο κεφάλαιο που δεν αντικαθίσταται εύκολα. Το φαινόμενο είναι ακόμη πιο έντονο σε επαγγέλματα στα οποία η τεχνογνωσία αποκτάται κυρίως μέσα από την πολυετή πρακτική εμπειρία.
Σημαντικό κομμάτι της νέας εικόνας αποτελούν και οι μη μισθωτοί. Συνολικά 75.045 μοναδικοί συνταξιούχοι δηλώνουν ότι συνεχίζουν να εργάζονται ως ελεύθεροι επαγγελματίες ή αυτοτελώς απασχολούμενοι, ποσοστό περίπου 24%.
Πρόκειται για μια κατηγορία στην οποία εντάσσονται έμποροι, επιστήμονες και επαγγελματίες που έχουν αναπτύξει τη δική τους δραστηριότητα, από δικηγόρους και γιατρούς μέχρι μηχανικούς και άλλους αυτοαπασχολούμενους. Για πολλούς από αυτούς η συνταξιοδότηση δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά κλείσιμο του επαγγέλματος, του γραφείου ή της επιχείρησης. Το πελατολόγιο, η επαγγελματική φήμη, η εμπειρία και η προσωπική σχέση με τους πελάτες αλλά και οι χαμηλές συντάξεις, στην περίπτωση κυρίως των εμπόρων - βιοτεχνών, καθιστούν συχνά δύσκολη την απόφαση για οριστική αποχώρηση.
Τα στοιχεία της πλατφόρμας δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των εργαζόμενων συνταξιούχων είναι συνταξιούχοι γήρατος. Οι μοναδικοί ΑΜΚΑ της συγκεκριμένης κατηγορίας ανέρχονται σε 283.803.
Παράλληλα, 22.955 είναι συνταξιούχοι λόγω αναπηρίας από κοινή νόσο, εργατικό ατύχημα, ατύχημα εκτός εργασίας ή επαγγελματική νόσο. Συνολικά 14.586 εργαζόμενοι συνταξιούχοι αναπηρίας έχουν δηλώσει ότι εμπίπτουν στη σχετική εξαίρεση, καθώς με το νέο πλαίσιο τους επιτρέπεται για πρώτη φορά να εργάζονται χωρίς διακοπή της αναπηρικής σύνταξης και χωρίς καταβολή πόρου.
Η αλλαγή αυτή έχει, παράλληλα, σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα. Ο προϋπολογισμός του e-ΕΦΚΑ για το 2026 προέβλεπε ότι τα έσοδα από τον ειδικό πόρο απασχόλησης συνταξιούχων θα ανέλθουν σε 124 εκατ. ευρώ. Από αυτά, 107 εκατ. ευρώ αφορούν την κύρια ασφάλιση και 17 εκατ. ευρώ την επικουρική.
Πρόκειται για έσοδο που έρχεται να προστεθεί στις ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλουν κανονικά οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι και οι οποίες, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ανεβάζουν τα συνολικά έσοδα του Φορέα από την απασχόλησή τους σε πάνω από 300 εκατ. ευρώ για το 2026.