Αίσθηση προκάλεσε η αποκάλυψη από το Euro2day.gr της έκθεσης δειγματοληπτικού ελέγχου της Κομισιόν σε ελληνικά προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης.
Οι απαντήσεις που έδωσε με σχετική ανακοίνωση ο αρμόδιος, αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης δεν μπαίνουν στην ουσία των ευρημάτων της έκθεσης και επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα μπαίνει σε μια διαμάχη διαρκείας με την Κομισιόν, από την οποία είναι πιθανό να προκύψουν μεγάλου ύψους πρόστιμα με τη μορφή των δημοσιονομικών διορθώσεων (επιστροφή κοινοτικών πόρων).
Το βασικό εύρημα του ελέγχου, για το οποίο προτείνεται από την Κομισιόν «βαριά» δημοσιονομική διόρθωση που αντιστοιχεί στο 25% των κοινοτικών πόρων, είναι ότι οι όροι των διαγωνισμών οδηγούσαν σε αποκλεισμό ευρωπαϊκών επιχειρήσεων επαγγελματικής κατάρτισης. Δύο μείζονα ερωτήματα προκύπτουν από αυτό το εύρημα:
- Περιλαμβάνονταν αντίστοιχοι όροι και στα άλλα προγράμματα των ίδιων διαχειριστικών αρχών, κάτι που θα σήμαινε ότι θα ζητηθούν και άλλα κονδύλια πίσω;
- Περιλαμβάνονται αντίστοιχοι όροι και σε άλλα ελληνικά προγράμματα κατάρτισης, που ξεφεύγουν από τον δειγματοληπτικό έλεγχο, αλλά θα μπορούσαν να ελεγχθούν στο μέλλον και να οδηγήσουν σε πρόστιμα τεράστιου ύψους, με δεδομένο τον υψηλό προϋπολογισμό που έχουν διαχρονικά αυτά τα προγράμματα; Υπάρχει συστημικό πρόβλημα και πόσο εκτεταμένο είναι;
Επίσης, το δεύτερο σημαντικό εύρημα, το οποίο αφήνει εκτεθειμένη την Ελλάδα σε επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων στο μέλλον, ήταν ότι οι διαγωνισμοί των προγραμμάτων ήταν ενιαίοι και μεγάλου ύψους, με αποτέλεσμα να αποκλείονται μικρομεσαίες επιχειρήσεις επαγγελματικής κατάρτισης και να καταλήγουν τα προγράμματα στους λίγους, γνωστούς και μεγάλους αυτής της αγοράς.
Αντιπαράθεση με την Κομισιόν ως το τέλος…
Το υπουργείο αποφεύγει να σχολιάσει την ουσία αυτών των ευρημάτων. Αναφέρει, όμως, ότι θα συνεχίσει να αμφισβητεί τα ευρήματα των ελέγχων: Όπως τονίζεται σχετικά, «η χώρα μας θα εξετάσει τις δυνατότητες που της παρέχονται από το σχετικό κανονιστικό πλαίσιο για την αμφισβήτηση του περιεχομένου του εν λόγω πορίσματος».
Αυτό αφήνει ανοικτό το πεδίο για συνέχιση της αντιπαράθεσης με τις υπηρεσίες της Κομισιόν, παρά το γεγονός ότι ήδη η κυβέρνηση έχει προβάλει επιχειρήματα εναντίωσης στα ευρήματα του ελέγχου, τα οποία, όπως σημειώνεται στην έκθεση, έχουν απορριφθεί από την Επιτροπή, η οποία επιμένει στην επιβολή δημοσιονομικής διόρθωσης 25%.
Σημειώνεται ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι οι προκηρύξεις των διαγωνισμών απαιτούσαν από τους παρόχους κατάρτισης να διαθέτουν εθνική άδεια Κέντρου Δια Βίου Μάθησης (ΚΔΒΜ) και φυσικές εγκαταστάσεις στην Ελλάδα ήδη κατά την υποβολή των προσφορών. Αυτός ο όρος κρίθηκε δυσανάλογος, καθώς παραβιάζει, κατά την Κομισιόν, τις αρχές της ίσης μεταχείρισης και αποτρέπει πρακτικά οικονομικούς φορείς από άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ από το να συμμετάσχουν.
Λόγω αυτού του διακριτικού κριτηρίου που περιόρισε τον ανταγωνισμό, η Κομισιόν ζήτησε την επιβολή κατ' αποκοπήν δημοσιονομικής διόρθωσης 25% στις ελεγχθείσες συμβάσεις, απαιτώντας μάλιστα την επέκταση του προστίμου σε όλες τις συμβάσεις των προγραμμάτων των ίδιων διαχειριστικών αρχών, που πάσχουν από την ίδια συστημική παρατυπία.
Οι ελληνικές διαχειριστικές αρχές απέρριψαν το εύρημα, υποστηρίζοντας ότι η άδεια ΚΔΒΜ αποτελούσε νόμιμο κριτήριο επαγγελματικής ικανότητας και όχι εμπόδιο συμμετοχής. Επικαλέστηκαν ότι οι ξένες εταιρείες μπορούσαν να βασιστούν σε ισοδύναμες άδειες ή να συμπράξουν με ελληνικούς φορείς, τονίζοντας παράλληλα ότι ο προσυμβατικός έλεγχος του Ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου είχε εγκρίνει τη νομιμότητα των διαδικασιών.
Η Κομισιόν απέρριψε τα ελληνικά επιχειρήματα και διατήρησε ανοιχτή την πρόταση για την επιβολή της διόρθωσης του 25%. Ξεκαθάρισε ότι η επιβολή εθνικών όρων αδειοδότησης στο στάδιο της υποβολής των προσφορών, και όχι στο στάδιο της εκτέλεσης της σύμβασης, συνιστά αδικαιολόγητο περιορισμό της πρόσβασης στη διαδικασία.
Σημείωσε, επίσης, ότι η δυνατότητα προσφυγής σε συμπράξεις ή ισοδύναμες άδειες δεν αναφερόταν ρητά στα έγγραφα των διαγωνισμών. Υπογράμμισε, επιπλέον, ότι τα πορίσματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, τα οποία επικαλείται και στη χθεσινή του ανακοίνωση το υπουργείο, δεν δεσμεύουν την Επιτροπή, καθώς το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν αποτελεί μέρος του συστήματος ελέγχου των επιχειρησιακών προγραμμάτων του ΕΣΠΑ.
Το θεσμικό πλαίσιο και οι δημοσιονομικές διορθώσεις
Κατά τα άλλα, η ανακοίνωση του ΥΠΟΙΚ, υπό τον γενικό τίτλο «κάθε έλεγχος είναι απαραίτητος και καλοδεχούμενος», δεν έχει πολλά να προσφέρει στην κατανόηση του προβλήματος που θίγει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή:
- Τονίζεται, για παράδειγμα, ότι οι διαγωνισμοί έχουν γίνει με βάση το εθνικό και ενωσιακό θεσμικό πλαίσιο. Εδώ το υπουργείο κρούει ανοικτές θύρες, αφού δεν υπήρχε περίπτωση να διενεργούνται διαγωνισμοί εκτός θεσμικού πλαισίου, εκτός αν η κυβέρνηση είχε αποφασίσει να κάνει… πειρατεία στα κοινοτικά κονδύλια. Το πρόβλημα που επισημαίνει η Κομισιόν δεν αφορά γενικά την τήρηση του σχετικού θεσμικού πλαισίου, αλλά τους όρους των διαγωνισμών, που ελέγχονται ως παράτυποι και καταχρηστικοί.
- Για τις δημοσιονομικές διορθώσεις, που σε αυτή τη φάση αφορούν σχετικά μικρά ποσά (της τάξεως των 1,6 εκατ. ευρώ), αλλά θα μπορούσαν να αυξηθούν στο μέλλον, εάν διαπιστωθεί ότι οι ίδιοι καταχρηστικοί όροι για τον αποκλεισμό ευρωπαϊκών εταιρειών έχουν περιληφθεί και σε άλλους διαγωνισμούς, το υπουργείο κινείται στη λογική… «ούτε γάτα, ούτε ζημιά». Όπως αναφέρει, «τυχόν επιβολή δημοσιονομικών διορθώσεων καλύπτεται από άλλες ενωσιακές δαπάνες, ώστε να μην υπάρχει απώλεια ευρωπαϊκών πόρων». Αυτή η διατύπωση δεν δίνει απάντηση στον εύλογο προβληματισμό για τις δημοσιονομικές διορθώσεις: ακόμη και αν καλυφθούν τελικά οι δημοσιονομικές διορθώσεις προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης από άλλες ενωσιακές δαπάνες, αυτό δεν θα σημαίνει, στον τελικό λογαριασμό, ότι η Ελλάδα θα έχει χάσει κοινοτικά κονδύλια;
Κερδίζοντας πολιτικό χρόνο…
Το σοβαρότερο πρόβλημα που ανακύπτει από την μη απάντηση Παπαθανάση για το πόρισμα της Κομισιόν είναι ευρύτερο: αντανακλά μια επιμονή της κυβέρνησης να διατηρήσει όρους διαγωνισμών που κρίθηκαν καταχρηστικοί από την Κομισιόν και να αφήσει το πρόβλημα να… σέρνεται, μέσω μιας προσπάθειας αμφισβήτησης των ευρημάτων του ελέγχου, ενδεχομένως για να μεταθέσει το ζήτημα μετά τις εθνικές εκλογές.
Δεδομένου ότι στην επαγγελματική κατάρτιση κατευθύνονται τεράστια ποσά κοινοτικών πόρων, θα περίμενε κανείς από την κυβέρνηση να συνεργασθεί με την Κομισιόν για να πάψει η αμφισβήτηση των όρων των διαγωνισμών, που δίνουν την εντύπωση και στους πιο καλόπιστους παρατηρητές ότι ήταν κομμένοι στα μέτρα συγκεκριμένων μεγάλων κέντρων επαγγελματικής κατάρτισης της χώρας.
Η προαναγγελία μιας μακράς νομικής και πολιτικής αντιπαράθεσης με τις Βρυξέλλες, έστω και με επιχειρήματα που έχουν ήδη απορριφθεί από την Επιτροπή, αφήνει την εντύπωση ότι η κυβέρνηση δεν επιδιώκει να λύσει το πρόβλημα, αλλά μόνο να κερδίσει πολιτικό χρόνο.