Την ευρύτερη σημασία που έχει για την αμερικανική πλευρά ο Κάθετος Διάδρομος, όχι μόνο για την προώθηση του US LNG στην ΝΑ Ευρώπη, αλλά και για να μπει στο παιχνίδι το φυσικό αέριο της Αν.Μεσογείου, συμβάλλοντας κι αυτό στην απεξάρτηση από τη Μόσχα, αναδεικνύουν οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών.
Σε μια συγκυρία, όπου το αμερικανικό LNG γίνεται όλο και πιο σημαντικό για την Ευρώπη, λόγω και των μειωμένων εξαγωγών από τον Περσικό, η τάση στον Κάθετο Διάδρομο ανεβαίνει, όπως δείχνει όχι μόνο η επίσκεψη στην Αθήνα του αμερικανού ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο, αλλά και οι απανωτές υπουργικές συναντήσεις γύρω από το ίδιο αντικείμενο.
Τμήμα της ίδιας μεγάλης εικόνας αποτελούν τόσο η χθεσινή τριμερής Ελλάδας- Κύπρου - Αιγύπτου που έγινε στο περιθώριο του East Mediterranean Gas Forum (EMGF) στην Αθήνα, με αντικείμενο το πώς θα συνδεθούν τα κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου με τον Κάθετο Διάδρομο, όσο και η προχθεσινή υπουργική Ελλάδας - Σερβίας - Βουλγαρίας - Β.Μακεδονίας στο Βελιγράδι..
Κοινός παρονομαστής, το πώς θα ωριμάσει το εγχείρημα, τι επενδύσεις χρειάζονται για να ενισχυθεί η δυναμικότητα του, αλλά και πώς θα αποτελέσει το όχημα μέσω του οποίου θα διοχετευθεί τα επόμενα χρόνια το φυσικό αέριο από τις ανακαλύψεις της Αν.Μεσογείου προς τις αγορές της Ευρώπης, κεντρικό θέμα στην χθεσινή συνάντηση του υπ. Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου με τους ομολόγους του από την Κύπρο Μιχάλη Δαμιανό και Αιγύπτου Καρίμ Μπαντάουι.
Παιχνίδι σε πολλά επίπεδα
Στην πράξη πρόκειται για ένα παιχνίδι που παίζεται σε πολλά επίπεδα, με κοινό παρονομαστή το πώς θα υποκατασταθούν τα 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα που θα εκλείψουν από την ΝΑ και Κεντρική Ευρώπη με την απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου μέχρι τον Νοέμβριο του 2027.
Και ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την ισχυρή παρουσία των αμερικανικών κολοσσών στην Αν.Μεσόγειο, όπως η Chevron με παραχωρήσεις σε Αίγυπτο, Ισραήλ, Κύπρο, Ελλάδα, Λιβύη, Μάλτα, Συρία και Τουρκία, όπως θύμισε χθες από το βήμα του EMGF ο διευθυντής ερευνών του ομίλου για Μ. Ανατολή και Β. Αφρική, Αντριου Ντέιγκαν, μιλώντας για την ανάγκη συνεργασίας με τις κυβερνήσεις της περιοχής.
Μακροχρόνια παρουσία στην περιοχή έχει και η Exxon Mobil και συγκεκριμένα σε Αίγυπτο, Κύπρο και Ελλάδα, όπου τον Απρίλη του 2027 αναμένεται η ερευνητική γεωτρήση ύψους 60-70 εκατ ευρώ στο "μπλοκ 2" του ΒΔ Ιονίου, που θα κάνει η Energean.
Τα παραπάνω απασχόλησαν την χθεσινή τριμερή υπουργική Ελλάδας- Κύπρου - Αιγύπτου, με την συζήτηση να εστιάζει στο κυπριακό κοίτασμα “Κρόνος”, όπου εντός της προσεχούς διετίας αναμένεται να έχει συνδεθεί μέσω ενός υποθαλάσσιου αγωγού 105 χλμ με το κοίτασμα Ζορ.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι κυπριακές ποσότητες θα καταλήγουν στην αιγυπριακή μονάδα της Damietta και αφού υγροποιηθούν, θα μεταφέρονται μέσω πλοίων στα ελληνικά τερματικά (Ρεβυθούσα ή Αλεξανδρούπολη), ώστε να εισαχθούν στον Κάθετο Διάδρομο.
Στην πράξη πρόκειται για την παλιά ιδέα ενός εικονικού East Med (Virtual East Med) που θα ακολουθεί την ίδια διαδρομή με το προ ετών σχέδιο, δηλαδή από την Αν.Μεσόγειο προς την Ευρώπη μέσω της κυπριακής ΑΟΖ, ως μια πιο ρεαλιστική εναλλακτική σε σχέση με ένα δαπανηρό και γεωπολιτικά δύσκολο αγωγό σε φυσική μορφή.
Η χρηματοδότηση
Ασφαλώς και τα παραπάνω αφορούν ένα σχέδιο που θα πάρει σάρκα και οστά από το 2028 και μετά, όταν και θα αρχίσει να ρέει το πρώτο αέριο από το κοίτασμα “Κρόνος”, ωστόσο δείχνουν την ολοένα και μεγαλύτερη σημασία που αποδίδεται στον Κάθετο Διάδρομο.
Ειδικά όταν η συζήτηση έγινε ανήμερα της επίσκεψης Ρούμπιο, και ενώ το εμβληματικό project ήταν προφανώς το "κυρίως πιάτο” και στο τραπέζι του 6ου γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ, που ολοκληρώθηκε χθες.
Στο ελληνοαμερικανικό αυτό τραπέζι παρίσταντο μεταξύ άλλων και δύο κρατικοί αναπτυξιακοί φορείς που αξιοποιεί η Ουάσινγκτον για την χρηματοδότηση έργων υψηλού για την ίδια στρατηγικού ενδιαφέροντος.
Τόσο ο Τζεφ Γουίλσον, αντιπρόεδρος της EXIM Bank, της αμερικανικής τράπεζας που έχει κατά καιρούς εμπλακεί σε σενάρια για την χρηματοδότηση του άξονα, όσο και η Ντάνα Φάγκερ, επικεφαλής για την Ευρώπη και την Μ.Ανατολή του αμερικανικού κυβερνητικού φορέα USTR (Office of the United States Trade Representative - Γραφείο Εμπορικού Αντιπροσώπου των ΗΠΑ), έχουν αυτόν ακριβώς το ρόλο.
Η συνάντηση στο Βελιγράδι και οι επενδύσεις
Την ίδια περίπου συζήτηση είχαν προχθές Τρίτη στο Βελιγράδι και οι συμμετέχοντες στην δεύτερη τετραμερή υπουργική συνάντηση Ελλάδας - Σερβίας - Βουλγαρίας - Β.Μακεδονίας, με την παρουσία όλων των πρωταγωνιστών του εγχειρήματος, δηλαδή τους Διαχειριστές των Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου, που έχουν αναλάβει να εντοπίσουν τις αδυναμίες του έργου.
Από τις υποδομές μέχρι την χρηματοδότηση των έργων που απαιτούνται για να αρθούν οι συμφορήσεις κατά μήκος της διαδρομής, και από την πορεία σημαντικών για τον Κάθετο Διάδρομο projects, όπως ο υφιστάμενος αγωγός Σερβίας- Βουλγαρίας, καθώς και η πρόοδος του Ελλάδα- Β.Μακεδονία, όπως και του Β.Μακεδονία - Σερβία, όλα αυτά κυριάρχησαν στις συζητήσεις.
Στην πράξη, οι επικεφαλής των Διαχειριστών των τεσσάρων χωρών - ΔΕΣΦΑ, Srbjiagas, Bulgartransgaz και Nomagas - όσο και η Gastrade που διαχειρίζεται το FSRU Αλεξανδρούπολης, αλλά και η ηγεσία του ελληνοβουλγαρικού αγωγού (ICGB), έχουν πάρει “μολύβι και χαρτί” και ξεκινούν τις προσομειώσεις για τις επενδύσεις που χρειάζεται το σχέδιο, ώστε να γίνει πιο λειτουργικό.
Οι προσομοιώσεις φιλοδοξούν να απαντήσουν τόσο από τεχνική όσο και από οικονομική σκοπιά, στο πως το εγχείρημα θα αποτελέσει την βασική αρτηρία που θα υποκαταστήσει τα 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα του ρωσικού αερίου που από τα τέλη του 2027 και μετά θα φύγουν από την εξίσωση της περιοχής.
Αυτό σημαίνει να προσδιοριστούν επακριβώς οι επενδύσεις που χρειάζονται και να καταγραφούν οι εναλλακτικές, αξιολογώντας τόσο τα υφιστάμενα εθνικά δίκτυα των χωρών και τυχόν συνέργειες που μπορούν να αναπτυχθούν για την μεταφορά ποσοτήτων από το Νότο προς τον Βορρά, όσο και τυχόν νέες υποδομές που ενδεχομένως χρειάζονται ώστε να καλύψουν κάποιο κενό.
Και μπορεί, χθες, οι τοποθετήσεις κατά τη διάρκεια του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας - ΗΠΑ να είχαν έντονο πολιτικό στίγμα, εντούτοις άνθρωποι με γνώση των διεργασιών σημειώνουν ότι οι συζητήσεις μπήκαν και στα θέματα των υποδομών, των νέων επενδυσεων και της χρηματοδότησης.