Τη στροφή στα σταθερά συμβόλαια ρεύματος επιχειρεί να ενισχύσει η κυβέρνηση, η οποία κατοχυρώνει νομικά την ευθύνη των παρόχων να προσφέρουν μπλε τιμολόγια τουλάχιστον ενός έτους και ενισχύει την προστασία των καταναλωτών απέναντι σε μονομερείς αλλαγές στους όρους των συγκεκριμένων συμβολαίων.
Ταυτόχρονα, θεσμοθετεί κανόνες καθιστώντας νομικά υποχρεωτικό το hedging από τους προμηθευτές για τις ποσότητες ενέργειας που παρέχουν μέσω των σταθερών τους τιμολογίων, ώστε να αποφευχθούν φαινόμενα χρεοκοπιών, όπως είχε συμβεί το 2022 στη Μεγάλη Βρετανία (και αλλού) κατά την περίοδο της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
Αυτά μεταξύ άλλων προβλέπουν οι αλλαγές που φέρνει στην αγορά του ρεύματος το πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που βγήκε το Σάββατο σε διαβούλευση και με το οποίο ενσωματώνεται στο εθνικό δίκαιο η Οδηγία 2024/1711 για την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών και της διεύρυνσης των επιλογών τους ως προς τις συμβάσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην πραγματικότητα, οι εγχώριοι πάροχοι έχουν εντάξει στην καθημερινή τους πρακτική αρκετές από αυτές τις προβλέψεις και η αγορά του ρεύματος δουλεύει καιρό τώρα με βάση τα παραπάνω, παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει καθυστερήσει να εντάξει τη σχετική Οδηγία στο εθνικό δίκαιο.
Συγκαταλέγεται στις τρεις χώρες, μαζί με την Κροατία και τη Λιθουανία, που δεν έχουν μέχρι σήμερα ψηφίσει τη συγκεκριμένη Οδηγία, όπως φαίνεται και από τον σχετικό πίνακα.
Ακτινογραφώντας το νομοσχέδιο, έξι είναι οι πιο βασικές προβλέψεις που αφορούν άμεσα ή έμμεσα τους καταναλωτές.
Προστασία έναντι αλλαγών στους όρους των μπλε συμβολαίων
Κατοχυρώνεται νομικά ότι όλοι οι καταναλωτές μπορούν να ζητούν τη σύναψη σύμβασης ορισμένου χρόνου για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας σε σταθερή τιμή, διάρκειας τουλάχιστον 1 έτους από κάθε προμηθευτή που έχει περισσότερους από 200.000 πελάτες.
Οι προμηθευτές δεν μπορούν να τροποποιούν μονομερώς τους όρους και τις προϋποθέσεις των παραπάνω συμβάσεων ή να τις καταγγέλλουν πριν από τη λήξη τους.
Πριν από τη σύναψη ή παράταση οποιασδήποτε σύμβασης, πρέπει να ενημερώνουν τους πελάτες τους για:
τη συνολική τιμή και την ανάλυσή της
επεξήγηση για το εάν η τιμή είναι σταθερή, μεταβλητή ή δυναμική
τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου του προμηθευτή και τις λεπτομέρειες της γραμμής υποστήριξης των καταναλωτών και
κατά περίπτωση, πληροφορίες σχετικά με εφάπαξ πληρωμές, προσφορές, πρόσθετες υπηρεσίες και εκπτώσεις.
Επίσης, πρέπει να παρέχουν ολοκληρωμένη ενημέρωση στους πελάτες σχετικά με τις ευκαιρίες, το κόστος και τους κινδύνους που συνεπάγεται η σύμβαση ορισμένου χρόνου σε σταθερή τιμή.
Προστασία από τη διακοπή ρεύματος
Αν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία επίλυσης διαφοράς, ο προμηθευτής δεν μπορεί να κόψει το ρεύμα σε πελάτη με οφειλές.
Η προστασία αυτή για τον καταναλωτή ισχύει όταν εκκρεμεί η απάντηση από τον προμηθευτή σε αίτημα του πελάτη ή παράπονο (εφόσον έχει υποβληθεί όχι παραπάνω από δύο φορές), ή όταν αυτός έχει προσφύγει στον Ενεργειακό Διαμεσολαβητή ή στην Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή ή σε άλλο μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών, χωρίς να έχει ακόμη ολοκληρωθεί η υπόθεση.
Αύξηση της παραμονής στον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου
Αυξάνεται από 3 σε τουλάχιστον 6 μήνες το διάστημα όπου ένας καταναλωτής μπορεί να αγοράζει ρεύμα από τον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου ηλεκτρικής ενέργειας ή φυσικού αερίου, επειδή, χωρίς δική του υπαιτιότητα, ο προηγούμενος πάροχός του αδυνατεί (π.χ. λόγω πτώχευσης) να του προσφέρει τη συγκεκριμένη υπηρεσία.
Υποχρεωτικό hedging από τους παρόχους
Αν και οι εταιρείες το κάνουν ήδη, η μεταφορά της Οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο αποσκοπεί στο να θεσπιστεί νομικά η αντιστάθμιση κινδύνου από τους παρόχους, προκειμένου να περιοριστεί ο κίνδυνος κατάρρευσης προμηθευτών, όπως είχε συμβεί κατά την ενεργειακή κρίση του 2022 με ένα μπαράζ «λουκέτων» σε διάφορες χώρες, καθώς και να αποτραπεί η μεταφορά του κόστους στους καταναλωτές.
Σύμφωνα με την Οδηγία, οι πάροχοι πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για τον περιορισμό του κινδύνου από τις μεγάλες αυξομειώσεις τιμών στη χονδρική, μέσω hedging, με τις υποχρεώσεις προφανώς να αυξάνονται ανάλογα και με τις ποσότητες ενέργειας που «κλειδώνουν» για να καλύψουν τους πελάτες τους με σταθερά τιμολόγια.
Αμέσως μετά την ψήφιση του νόμου, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) θα προσδιορίσει επακριβώς το πλαίσιο με βάση το οποίο θα λειτουργήσει η διαχείριση κινδύνου από τους παίκτες της ελληνικής αγοράς, καθώς και τα stress tests στα οποία θα υποβάλλονται, ώστε να εξετάζεται κατά πόσο μπορούν να ανταποκριθούν στην παροχή σταθερών τιμολογίων σε περιόδους ενεργειακής κρίσης.
Έτσι, με απόφαση της ΡΑΑΕΥ καθορίζονται:
οι κατάλληλες στρατηγικές αντιστάθμισης, με σκοπό τον περιορισμό του κινδύνου που ενέχουν οι μεταβολές στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας χονδρικής στην οικονομική βιωσιμότητα των συμβάσεών τους με τους πελάτες, διατηρώντας παράλληλα τη ρευστότητα και τις ενδείξεις των τιμών από τις βραχυπρόθεσμες αγορές,
τα εύλογα μέτρα για τον περιορισμό του κινδύνου που διατρέχουν για διακοπή της προσφοράς,
η διαδικασία διενέργειας των δοκιμών αντοχής και οι περιπτώσεις που αυτή απαιτείται.
Από εκεί και πέρα η Οδηγία φέρνει στο ελληνικό δίκαιο και ορισμένες «προχωρημένες» για τα δεδομένα της ελληνικής αγοράς διατάξεις, που αφορούν προς το παρόν λίγους, όπως οι παρακάτω.
Κοινή χρήση ενέργειας από ΑΠΕ
Νοικοκυριά, μικρές-μεσαίες επιχειρήσεις και Δημόσιο θα μπορούν να μοιράζονται ενέργεια από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) μέσω ιδιόκτητων ή μισθωμένων φωτοβολταϊκών, ώστε δύο ή περισσότεροι καταναλωτές να μειώνουν το κόστος τους μέσω της αυτοκατανάλωσης, δηλαδή μέσω του συμψηφισμού της ενέργειας που χρησιμοποιούν για τις δικές τους ανάγκες και την πώληση της περίσσιας παραγωγής πίσω στο δίκτυο.
Αρκεί αυτό να μην αποτελεί την κύρια επαγγελματική τους δραστηριότητα. Εκκρεμεί υπουργική απόφαση για την περίμετρο εντός της οποίας θα πρέπει να βρίσκονται οι καταναλωτές από το φωτοβολταϊκό (π.χ. εντός του ίδιου οικοδομικού τετραγώνου ή κάποιου χιλιομετρικού ορίου).
Επί της ουσίας διευρύνεται το πλαίσιο για την αυτοκατανάλωση που είχε ανακοινώσει προ μηνών το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).
Περισσότερες συμβάσεις στο ίδιο σημείο σύνδεσης
Ένας καταναλωτής θα μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να έχει περισσότερες από μία συμβάσεις προμήθειας ή συμφωνίες κοινής χρήσης ενέργειας μέσω διαφορετικών μετρητών στο ίδιο σημείο σύνδεσης.
Στην πράξη, η Οδηγία δίνει τη δυνατότητα σε έναν καταναλωτή να καλύπτει μέρος της κατανάλωσής του π.χ. με ένα μπλε τιμολόγιο και το υπόλοιπο με κίτρινο, κ.ο.κ.
Μείωση κατά 50% των ΥΚΩ
Στο πολυνομοσχέδιο του ΥΠΕΝ περιλαμβάνεται και η ενεργοποίηση της εξαγγελίας του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από τη ΔΕΘ για τη μείωση από την 1η Ιανουαρίου 2027 των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ) κατά 50% στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος για όλες τις οικιακές παροχές, από 6,9 €/MWh σε 3,45 €/MWh.
Το όφελος για μια μέση κατανάλωση 300 κιλοβατωρών το μήνα υπολογίζεται σε κάτι παραπάνω από 1 ευρώ το μήνα.