Με τον «Δαίδαλο» στην πρίζα, η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της στον ευρωπαϊκό χάρτη της τεχνητής νοημοσύνης. Τα εγκαίνια του νέου Εθνικού Υπερυπολογιστή στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, σε έναν τόπο που συνδέει την αρχαία μεταλλευτική δραστηριότητα με τη βιομηχανική ανάπτυξη και πλέον με τις τεχνολογίες αιχμής, σηματοδότησαν ένα νέο κεφάλαιο στον σχεδιασμό της χώρας για την ανάπτυξη υπολογιστικών υποδομών υψηλών επιδόσεων.
Στο επίκεντρο των επόμενων κινήσεων βρίσκονται ο υπερυπολογιστής της Κοζάνης, ο «Ίκαρος» του ΕΜΠ και η συμμετοχή της Ελλάδας στη νέα γενιά ευρωπαϊκών υποδομών, με στόχο την ενίσχυση του ρόλου της στο διεθνές οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο «Δαίδαλος» και οι δυνατότητές του
Ο «Δαίδαλος» είναι το ισχυρότερο υπολογιστικό σύστημα που έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα η Ελλάδα. Με υπολογιστική επίδοση 85,69 petaflops, που αντιστοιχεί σε περίπου 85,69 τετράκις εκατομμύρια υπολογιστικές πράξεις ανά δευτερόλεπτο, καταλαμβάνει την 31η θέση στην παγκόσμια κατάταξη TOP500 των ισχυρότερων υπερυπολογιστών, κατατάσσοντας την Ελλάδα μεταξύ των 14 χωρών παγκοσμίως με τόσο ισχυρή παρουσία στη σχετική λίστα.
Ο υπερυπολογιστής βασίζεται σε αρχιτεκτονική της Hewlett Packard Enterprise (HPE) και διαθέτει επιταχυντές NVIDIA GH200, σχεδιασμένους για απαιτητικές υπολογιστικές εργασίες και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Πρόκειται για μια υποδομή Υπολογιστικής Υψηλών Επιδόσεων (High Performance Computing – HPC), η οποία έχει σχεδιαστεί για την επεξεργασία τεράστιων όγκων δεδομένων και την εκτέλεση ιδιαίτερα σύνθετων υπολογισμών.
Με την ανάπτυξή του, η χώρα αποκτά νέες δυνατότητες στην επιστημονική έρευνα, την τεχνητή νοημοσύνη και την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογικών εφαρμογών, ενισχύοντας την παρουσία της στο ευρωπαϊκό και διεθνές οικοσύστημα υπερυπολογιστικής.
Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 58,9 εκατ. ευρώ, ενώ ο υπερυπολογιστής έχει εγκατασταθεί στο νέο Κέντρο Δεδομένων της ΕΔΥΤΕ, στο ιστορικό κτίριο του πρώην Ηλεκτρικού Σταθμού, στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου. Το κτίριο, έκτασης περίπου 1.500 τετραγωνικών μέτρων, αποτελεί αναγνωρισμένο μνημείο βιομηχανικής κληρονομιάς, το οποίο μετατράπηκε σε σύγχρονη υποδομή υψηλής τεχνολογίας.
Στη συμβολική σημασία της εγκατάστασης του υπερυπολογιστή στον συγκεκριμένο χώρο αναφέρθηκε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, επισημαίνοντας ότι «εδώ κάνουμε τη γέφυρα από τη Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση, από τις αρχές του 20ού αιώνα, όταν στον χώρο αυτόν παράγαμε ηλεκτρική ενέργεια, στο να έχουμε εγκαταστήσει έναν υπερυπολογιστή με εξαιρετικές δυνατότητες».
Όπως υπογράμμισε, το επόμενο βήμα είναι «να θέσουμε αυτή τη φοβερή υπολογιστική δύναμη στη διάθεση των Ελλήνων ερευνητών, της ελληνικής επιχειρηματικής κοινότητας, των startups, αλλά και των μεγαλύτερων επιχειρήσεων».
Η πρόσβαση των πρώτων χρηστών αναμένεται να ξεκινήσει σταδιακά μέσα στον Δεκέμβριο, μετά την πλήρη παραμετροποίηση του συστήματος.
Ποιοι θα μπορούν να αξιοποιήσουν τον υπερυπολογιστή
Η υπολογιστική ισχύς του «Δαίδαλου» θα είναι διαθέσιμη στην ελληνική και ευρωπαϊκή επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα, σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, καθώς και σε νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, στη βιομηχανία και στον δημόσιο τομέα.
Η πρόσβαση θα πραγματοποιείται μέσω συγκεκριμένων διαδικασιών και προσκλήσεων της ΕΔΥΤΕ, της Κοινής Επιχείρησης EuroHPC και του ελληνικού Εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «Pharos», ανάλογα με το αντικείμενο και τις απαιτήσεις κάθε έργου.
Οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις, οι οποίες θα αξιολογούνται με κριτήρια την επιστημονική ή τεχνολογική τους αξία, τις υπολογιστικές απαιτήσεις και τη διαθεσιμότητα των πόρων. Οι ακριβείς προϋποθέσεις συμμετοχής και οι σχετικές προθεσμίες θα ανακοινωθούν με την έναρξη της παραγωγικής λειτουργίας του συστήματος.
Οι εφαρμογές του υπερυπολογιστή καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων, από την υγεία και τη βιοϊατρική έρευνα μέχρι την πολιτική προστασία, την ενέργεια, τη βιομηχανία, τις μεταφορές και την κυβερνοασφάλεια.
Στον τομέα της υγείας, για παράδειγμα, ερευνητικές ομάδες θα μπορούν να αξιοποιούν την υπολογιστική ισχύ του για την εκπαίδευση μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης με κατάλληλα ανωνυμοποιημένα δεδομένα, με στόχο την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών και την ανάπτυξη εργαλείων εξατομικευμένης ιατρικής.
Αντίστοιχα, στην πολιτική προστασία, ο «Δαίδαλος» θα μπορεί να υποστηρίζει σύνθετα κλιματικά μοντέλα, συμβάλλοντας στην καλύτερη κατανόηση των ακραίων καιρικών φαινομένων και στην πρόβλεψη κινδύνων πυρκαγιάς.
Σημαντικές είναι και οι δυνατότητες για την επιχειρηματική κοινότητα. Μια ελληνική επιχείρηση θα μπορεί, για παράδειγμα, να πραγματοποιεί προσομοιώσεις νέων προϊόντων ή παραγωγικών διαδικασιών, περιορίζοντας τον χρόνο που απαιτείται για τις δοκιμές και βελτιώνοντας τον σχεδιασμό πριν από την έναρξη της παραγωγής.
Επιπλέον, ο υπερυπολογιστής θα υποστηρίζει την ανάπτυξη εφαρμογών παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων (Large Language Models – LLMs), με δυνατότητες αξιοποίησης στην ελληνική γλώσσα, την εκπαίδευση και τον πολιτισμό.
Η σύνδεση με το AI Factory «Pharos»
Κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό για την αξιοποίηση της νέας υποδομής διαδραματίζει το ελληνικό Εργοστάσιο Τεχνητής Νοημοσύνης «Pharos», ένα από τα πρώτα AI Factories του ευρωπαϊκού δικτύου, του οποίου ο «Δαίδαλος» αποτελεί τον υπολογιστικό πυρήνα.
Στην πράξη, ο υπερυπολογιστής θα παρέχει την απαιτούμενη υπολογιστική ισχύ, ενώ το «Pharos» θα τη συνδυάζει με δεδομένα, εξειδικευμένα εργαλεία, τεχνογνωσία, εκπαιδευτικές υπηρεσίες και τεχνική υποστήριξη. Με αυτόν τον τρόπο, ερευνητές, πανεπιστήμια, επιχειρήσεις και φορείς του Δημοσίου θα έχουν τη δυνατότητα να αναπτύσσουν και να αξιοποιούν προηγμένες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Οι βασικοί τομείς στους οποίους θα επικεντρωθεί η δραστηριότητα του «Pharos» είναι η υγεία, η γλώσσα και ο πολιτισμός, καθώς και η βιωσιμότητα.
Η συγκεκριμένη υποδομή δημιουργεί επίσης τις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, ενισχύοντας την τεχνολογική αυτονομία της χώρας και περιορίζοντας την ανάγκη προσφυγής σε υπολογιστικούς πόρους του εξωτερικού για ορισμένες ιδιαίτερα απαιτητικές εργασίες.
Η ενεργειακή αποδοτικότητα και η διαχείριση
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει δοθεί και στην ενεργειακή αποδοτικότητα του νέου υπερυπολογιστή, ο οποίος καταλαμβάνει την 23η θέση στην παγκόσμια κατάταξη Green500, που αξιολογεί την ενεργειακή απόδοση των ισχυρότερων υπολογιστικών συστημάτων.
Για τον περιορισμό της ενεργειακής κατανάλωσης, αξιοποιείται τεχνολογία άμεσης υγρής ψύξης (Direct Liquid Cooling), η οποία επιτρέπει την αποτελεσματικότερη απομάκρυνση της θερμότητας από τα υπολογιστικά κυκλώματα. Το σύστημα συνδυάζεται με τις τοπικές κλιματικές συνθήκες και τη δυνατότητα ελεύθερης ψύξης για το μεγαλύτερο μέρος του έτους, περιορίζοντας την ενέργεια που απαιτείται για τη λειτουργία των συστημάτων ψύξης.
Στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου λειτουργεί επίσης φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος 2 MWp για ιδιοκατανάλωση, το οποίο συμβάλλει στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών της εγκατάστασης.
Τη λειτουργία και τη διαχείριση του «Δαίδαλου» έχει αναλάβει το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας (ΕΔΥΤΕ – GRNET), φορέας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος EuroHPC.
Η λειτουργία του συστήματος θα υποστηρίζεται από εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, με συνεχή τεχνική παρακολούθηση για τη διασφάλιση της ασφάλειας, της διαθεσιμότητας και της αποδοτικής αξιοποίησης της υποδομής.
Τι έρχεται μετά τον «Δαίδαλο»
Στον ευρύτερο σχεδιασμό για την ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης στην Ελλάδα αναφέρθηκε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, δίνοντας το στίγμα των επόμενων κινήσεων.
«Με τον “Δαίδαλο”, τον νέο υπερυπολογιστή που έρχεται στην Κοζάνη και τις δυνατότητες των AI Factories, χτίζουμε τις υποδομές που μπορούν να κάνουν την Ελλάδα πρωταγωνίστρια στην ευρύτερη περιοχή», υπογράμμισε.
Περισσότερες λεπτομέρειες για τον νέο υπερυπολογιστή της Δυτικής Μακεδονίας έδωσε ο πρόεδρος της ΕΔΥΤΕ Α.Ε. (GRNET), καθηγητής Στέφανος Κόλλιας, επισημαίνοντας ότι η υποδομή αναπτύσσεται σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας και την Περιφέρεια, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όπως εξήγησε, το νέο σύστημα θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον «Δαίδαλο», παρέχοντας επιπλέον τη δυνατότητα ασφαλούς επεξεργασίας ευαίσθητων δεδομένων, με εφαρμογές μεταξύ άλλων στον αγροδιατροφικό τομέα. Στόχος είναι να τεθεί σε λειτουργία έως το τέλος του 2027.
Ο «Ίκαρος» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου
Στην ανάπτυξη των υπολογιστικών υποδομών της χώρας έρχεται να προστεθεί και ο νέος υπερυπολογιστής «Ίκαρος» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με υπολογιστική ισχύ 2 petaflops, ο οποίος χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, μέσω του προγράμματος «Πανεπιστήμια Αριστείας».
Την ύπαρξη του νέου υπερυπολογιστή ανακοίνωσε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης στο Λαύριο ο πρύτανης του ΕΜΠ, Ιωάννης Χατζηγεωργίου, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη υποδομή θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον «Δαίδαλο».
«Την ισχυρή αυτή υποδομή των 2 petaflops την ονομάσαμε συνειδητά “Ίκαρο”, ο οποίος θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον “πατέρα” του, τον “Δαίδαλο”», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η ελληνική συμμετοχή στη νέα γενιά ευρωπαϊκών υπερυπολογιστών
Στη συμμετοχή της Ελλάδας στην επόμενη γενιά ευρωπαϊκών υπερυπολογιστών αναφέρθηκε ο καθηγητής Νεκτάριος Κοζύρης, εθνικός εκπρόσωπος της χώρας στην Κοινή Επιχείρηση EuroHPC JU.
Όπως επισήμανε, η Ελλάδα θα συνεχίσει από το 2027 να συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες υπερυπολογιστικής, μεταξύ άλλων μέσω της συμμετοχής της στον γαλλικό υπερυπολογιστή «Alice Recoque», ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2028.
Ο ίδιος σημείωσε ότι το 2027 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η EuroHPC θα ξεκινήσουν την ανάπτυξη της νέας γενιάς AI Gigafactories, με την Ελλάδα να έχει ήδη δηλώσει συμμετοχή, προβλέποντας σημαντική συνεισφορά στην ευρωπαϊκή αυτή προσπάθεια.
Επενδύσεις 10 δισ. ευρώ στις ευρωπαϊκές υποδομές υπερυπολογιστικής
Στα 10 δισ. ευρώ ανέρχονται οι πόροι που έχει κινητοποιήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση από το 2018 για την ανάπτυξη του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος υπερυπολογιστικής, με τη συμμετοχή 39 χωρών και εταίρων, όπως ανέφερε ο αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Γενικής Διεύθυνσης Επικοινωνιακών Δικτύων, Περιεχομένου και Τεχνολογιών (DG CONNECT) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Θωμάς Σκορδάς.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ευρώπη διαθέτει σήμερα έναν από τους πέντε ισχυρότερους υπερυπολογιστές παγκοσμίως, ενώ τρία ακόμη ευρωπαϊκά συστήματα συγκαταλέγονται στην πρώτη εικοσάδα της παγκόσμιας κατάταξης. Στον ευρωπαϊκό οργανισμό EuroHPC προστέθηκε πρόσφατα και ο Καναδάς.
Έως το 2027, το δίκτυο της EuroHPC προβλέπεται να περιλαμβάνει 19 Εργοστάσια Τεχνητής Νοημοσύνης (AI Factories), δύο υπερυπολογιστές κατηγορίας exascale και οκτώ κβαντικούς υπολογιστές, οι οποίοι θα βρίσκονται στη διάθεση ερευνητών και επιχειρήσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Όπως επισήμανε ο κ. Σκορδάς, στόχος είναι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης για τη δημιουργία ουσιαστικής οικονομικής και κοινωνικής αξίας, με εφαρμογές από τα έξυπνα δίκτυα και την ιατρική έως τη βιομηχανική ανάπτυξη.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει ένα ενισχυμένο επενδυτικό πρόγραμμα για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, με στόχο την ενίσχυση της τεχνολογικής κυριαρχίας, της ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Στις επενδύσεις που σχεδιάζονται από το 2028 και μετά περιλαμβάνονται μια νέα γενιά AI Gigafactories, νέες υπολογιστικές αρχιτεκτονικές, κβαντικοί υπολογιστές και ειδικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για την ανάπτυξη προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.