Τέλεια ενεργειακή καταιγίδα που φουντώνει καθημερινά, προοιωνίζονται τα μηνύματα από τέσσερα μέτωπα για τις τιμές του ρεύματος, με την κυβέρνηση να ανησυχεί ενόψει χειμώνα, καθώς τα δημοσιονομικά περιθώρια στενεύουν και η ευρωπαϊκή παρέμβαση παραμένει το ζητούμενο.
Από την χαμηλή παραγωγή πυρηνικών και υδροηλεκτρικών στην γειτονιά μας, μέχρι το ακριβό φυσικό αέριο και το υψηλό CO2, τα πάντα δείχνουν ότι η κρίση τιμών βαθαίνει, με την κατάσταση να παραμένει προς το παρόν ελεγχόμενη χάρη στις καλές ακόμη καιρικές συνθήκες.
“Ασανσέρ” θυμίζει από την πλευρά του όλο και περισσότερο το ελληνικό χρηματιστήριο ενέργειας με αυξομειώσεις στην χονδρική άνω του 100% τον τελευταίο μήνα, ανάλογα με την παραγωγή των ΑΠΕ, καθώς μόλις αυτή πέφτει, η τιμή εκτινάσσεται και αντιστρόφως.
Σήμερα για παράδειγμα, όπου οι άνεμοι είναι χαμηλοί, οι ανανεώσιμες συνεισφέρουν στο μείγμα μόλις με 43% και το φυσικό αέριο βρίσκεται στο 39%, η χονδρική καταγράφει ρεκόρ έτους, πιάνοντας τα 247,82 ευρώ και τα 406,48 €/MWh στην βραδυνή αιχμή.
Από τα 102 ευρώ η Μεγαβατώρα στα τέλη Σεπτέμβρη στα σημερινά 247 ευρώ, η άνοδος υπερβαίνει το 140%.
Εικόνες από την προηγούμενη ενεργειακή κρίση αναβιώνουν και στην ευρύτερη γειτονιά μας που βρίσκεται για μια ακόμη μέρα στο “κόκκινο”, με την μέση τιμή χονδρικής στην Βουλγαρία να δείχνει για σήμερα 300 ευρώ, στην Ρουμανία 307 ευρώ, στην Σερβία 317 και στην Ουγγαρία 326 ευρώ.
Και μπορεί η Κεντρική και Δυτική Ευρώπη να είναι κάπως καλύτερα, αλλά και εκεί οι τιμές κινούνται σταθερά σε επίπεδα κρίσης, με 195 ευρώ σήμερα στην παραδοσιακά φθηνή Ισπανία (182% ανέβηκε την Δευτέρα), επίσης 195 ευρώ στην Γερμανία, 200 ευρώ στην Τσεχία και 212,32 €/MWh στην Γαλλία, που αντιμετωπίζει προβλήματα στην πυρηνική της παραγωγή, συμπαρασύροντας τις τιμές και στις γύρω χώρες.
Στην περίπτωση της Ελλάδας, τέτοια επίπεδα τιμών είχαμε να δούμε μαζικά από τον Ιανουάριο του 2023, όταν η προηγούμενη ενεργειακή κρίση βρισκόταν ακόμη σε πλήρη εξέλιξη και τον τόνο στην αγορά του ρεύματος έδιναν κάθε μήνα οι οριζόντιες επιδοτήσεις.
Στο ερώτημα τι θα κάνει η κυβέρνηση αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, η απάντηση που δίνουν αρμόδιες πηγές, ότι “ο χειμώνας θα είναι αρκετά δύσκολος”, μεταφράζεται στην ουσία στην αδυναμία του προυπολογισμού να αρχίσει να δίνει ταυτόχρονα ενισχύσεις στα καύσιμα, όπου τίποτα δεν δείχνει αποκλιμάκωση, όσο και στο ρεύμα.
Το μεν πετρέλαιο ξεπέρασε πάλι χθες τα 110 δολάρια το βαρέλι, το δε, αέριο παίζει σταθερά πάνω από τα 88 €/MWh.
Στην πράξη η Αθήνα, όπως δείχνει και η επιχειρηματολογία του Πρωθυπουργού, θα συνεχίσει να πιέζει σε ευρωπαϊκό επίπεδο στην δυνατότητα αλλαγής χρήσης της εθνικής ρήτρας διαφυγής. Και αυτό προκειμένου να μπορέσει να ξοδέψει κάποια ποσά από τα επόμενα κονδύλια απευθείας για την στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, χωρίς να προσμετρώνται στο ταβάνι των δαπανών (δημοσιονομική ευελιξία).
Καθώς όμως οι εξελίξεις ξυπνούν μνήμες της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, οι κυβερνητικοί υπολογισμοί για τα ποσά που θα χρειαστεί να μοιραστούν για καύσιμα και ρεύμα, στο κακό σενάριο παράτασης της τωρινής κατάστασης μέσα στο 2027, παραπέμπουν σε μια άσκηση με άγνωστα αποτελέσματα.
Ειδικά όταν μέρος του προβλήματος αποτελούν πλέον και οι 4 κρίσιμοι παράγοντες κόστους για την τιμή στο ρεύμα, που στην γειτονιά μας είναι πιο έντονοι απ’ ότι στην υπόλοιπη Ευρώπη.
1. Χαμηλή πυρηνική παραγωγή
Αν και η μειωμένη παραγωγή το καλοκαίρι μεγάλων πυρηνικών μονάδων στην Κεντρική και ΝΑ Ευρώπη, λόγω της υποχώρησης της στάθμης του Δούναβη, εκτιμήθηκε ότι θα είναι προσωρινή, τελικά οι προσδοκίες διαψεύστηκαν.
Και το ζήτημα φαίνεται ότι έχει πιο συστηματικά χαρακτηριστικά, τα προβλήματα συνεχίζονται και τα κενά παραγωγής σε Ρουμανία και Ουγγαρία, καλύπτονται από την Ελλάδα και την Βουλγαρία.
Στο δεύτερο μισό του Οκτώβρη, βρίσκονται εκτός λειτουργίας λόγω τακτικών συντηρήσεων η μονάδα Cernavoda στη Ρουμανία και το Kozloduy στην Βουλγαρία που δουλεύει στο 50%, καθώς και οι αντιδραστήρες του σταθμού Paks στην Ουγγαρία που λειτουργούν κατά 30-35% λόγω της σταθερά μειωμένης στάθμης στο Δούναβη.
Από την αρχή του έτους, η πυρηνική παραγωγή στην ΝΑ Ευρώπη έχει μειωθεί κατά 15%.
2. Χαμηλά υδροηλεκτρικά
Η ξηρασία του καλοκαιριού δεν έδωσε την θέση της σε ισχυρές βροχοπτώσεις το φθινόπωρο και τα υδροηλεκτρικά αποθέματα στην περιοχή της ΝΑ Ευρώπης παραμένουν πολύ χαμηλά. Από την αρχή του έτους, η παραγωγή υδροηλεκτρικών στην περιοχή έχει μειωθεί κατά 31%.
Αυτός είναι και ο λόγος που προ μηνός αναλυτές του Montel είχαν εκτιμήσει ότι ο συνδυασμός από τα χαμηλά επίπεδα νερών με την αστάθεια στο φυσικό αέριο, μπορεί να οδηγήσουν σε αύξηση των τιμών ρεύματος στην περιοχή κατά το τέταρτο τρίμηνο έως και 66% σε ετήσια βάση. Στην πράξη αυτό σημαίνει τιμές χονδρικής πάνω από τα 200 €/MWh, τις οποίες βλέπουμε σταθερά το τελευταίο διάστημα.
3. Ακριβό φυσικό αέριο
Το φυσικό αέριο παίζει μόνιμα πέριξ των 90 €/MWh, γεγονός που σημαίνει ότι τις ημέρες με χαμηλή παραγωγή ΑΠΕ, οι τιμές χονδρικής στην Ελλάδα χτυπούν πάνω από 200 €/MWh.
Στην πραγματικότητα αυτό που συμβαίνει σήμερα είναι μια μικρογραφία των “πάνω- κάτω” στην χονδρική όλο τον τελευταίο μήνα.
Οταν η παραγωγή ΑΠΕ υστερεί, οι τιμές αυξάνονται από την μια μέρα στην άλλη μέχρι και κατά 53% (π.χ. από τις 11 στις 12 Οκτώβρη) και αντίστοιχα βουτούν μέχρι και 26% (από τις 10 στις 11 του μήνα), όταν η πράσινη παραγωγή κινείται κοντά στο 70% ή φτάνει και το 80%.
4. Υψηλή τιμή CO2
Η τιμή για τα δικαιώματα CO2 κινείται κοντά στα 86 ευρώ/ τόνο, γεγονός που μεταφράζεται σε μια επιβάρυνση 30 €/MWh για το κόστος μιας μονάδας φυσικού αερίου. Στις αρχές του πολέμου του Περσικού, η ίδια τιμή έπαιζε στα 70 ευρώ/ τόνος. Η τιμή τους ανεβαίνει επειδή η Ευρώπη “καίει” περισσότερο φυσικό αέριο και ταυτόχρονα ο αριθμός των δικαιωμάτων CO2 είναι περιορισμένος.