Περισσότεροι εργαζόμενοι δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη περισσότερη παραγωγή, όπως και περισσότερες ώρες εργασίας δεν εγγυώνται υψηλότερο εισόδημα. Το ελληνικό πρόβλημα παραγωγικότητας αποτυπώνει, σε μεγάλο βαθμό, τις αδυναμίες του ίδιου του παραγωγικού μοντέλου: ανεπαρκείς επενδύσεις, περιορισμένο βιομηχανικό αποτύπωμα, μικρό μέγεθος επιχειρήσεων και εμπόδια που δυσκολεύουν τη διάχυση της τεχνολογίας και της καινοτομίας στην παραγωγή.
Την εικόνα αυτή ανέδειξε η μελέτη του επιστημονικού συνεργάτη του InSocial, Γιώργου Μεσσήνιου, η οποία παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του Ινστιτούτου με θέμα «Παραγωγικότητα της εργασίας: Η διεθνής σύγκριση και η ελληνική πρόκληση».
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η Ελλάδα παραμένει τελευταία σε μέση παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο μεταξύ των πέντε χωρών που εξετάζονται, παρά τη σταδιακή βελτίωση που καταγράφεται από το 2020. Το συμπέρασμα της μελέτης, αλλά και της συζήτησης που ακολούθησε είναι ότι η παραγωγικότητα δεν αποτελεί απλώς έναν οικονομικό δείκτη, αλλά προϋπόθεση για τη βιώσιμη αύξηση των εισοδημάτων και της ανταγωνιστικότητας.
Η πρόκληση για τη χώρα μας, μάλιστα, είναι να μετατρέψει τις επενδύσεις σε παραγωγικό κεφάλαιο, να ενισχύσει τη μεταποίηση και να άρει τα εμπόδια που κρατούν τις επιχειρήσεις μικρές και την οικονομία χαμηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη.
Αναλυτικά, το ισχυρότερο εύρημα αφορά τη σύνδεση επενδύσεων και παραγωγικότητας. Η μελέτη καταγράφει συντελεστή συσχέτισης 0,95 μεταξύ της παραγωγικότητας και του δείκτη έντασης επενδύσεων I/C, ένδειξη εξαιρετικά ισχυρής θετικής σχέσης. Το εύρημα αναδεικνύει το επενδυτικό έλλειμμα ως κρίσιμο παράγοντα της ελληνικής υστέρησης.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο επικεφαλής του InSocial, καθηγητής Νίκος Χριστοδουλάκης, συνέδεσε την υποχώρηση της παραγωγικότητας μετά το 2008 με την καταβύθιση των επενδύσεων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη μαζικής επανεπένδυσης.
Παράλληλα, άσκησε κριτική στην αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, εκτιμώντας ότι η ορθότερη διαχείρισή τους θα μπορούσε να έχει καλύψει το 50% του επενδυτικού κενού.
Η κλαδική εικόνα αποκαλύπτει μια ακόμη αντίφαση. Η μεταποίηση εμφανίζει υψηλότερη παραγωγικότητα από τον μέσο όρο της ελληνικής οικονομίας, ωστόσο το μερίδιό της στην ακαθάριστη προστιθέμενη αξία παραμένει το χαμηλότερο μεταξύ των χωρών σύγκρισης. Το 2024 αντιστοιχούσε στο 10,4% της συνολικής προστιθέμενης αξίας, έναντι 16,9% στην Ιταλία, 13,5% στην Πορτογαλία και 11,9% στην Ισπανία.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στην απασχόληση. Το 2025 οι εργαζόμενοι στη μεταποίηση στην Ελλάδα ανήλθαν σε 426.600, αντιπροσωπεύοντας το 8,2% του συνόλου των απασχολουμένων. Στην Ιταλία το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 14,6%, στην Πορτογαλία 13,6% και στην Ισπανία 10,1%. Τα στοιχεία υπογραμμίζουν ότι η παραγωγική αναβάθμιση δεν εξαρτάται μόνο από την απόδοση των επιμέρους κλάδων, αλλά και από το ειδικό βάρος τους στην οικονομία.
Στον αντίποδα, ο τουρισμός, που το 2024 αντιπροσώπευε το 7,3% της προστιθέμενης αξίας και το 14,4% της απασχόλησης στην Ελλάδα, εμφάνιζε παραγωγικότητα χαμηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο. Η επίδοση υπολείπεται και εκείνης της Πορτογαλίας, παρά τις ομοιότητες των δύο οικονομιών στον συγκεκριμένο κλάδο.
Σύμφωνα με τον Παναγιώτη Λιαργκόβα, η υστέρηση συνδέεται με τις περιορισμένες επενδύσεις, το μικρό μέγεθος των επιχειρήσεων, την ανεπαρκή σύνδεση έρευνας και παραγωγής και την ποιότητα των θεσμών, με τον καθηγητή Οικονομικών Επιστημών και πρώην Πρόεδρο του ΚΕΠΕ να επισημαίνει πως η αύξηση της παραγωγικότητας πρέπει να μεταφράζεται και σε υψηλότερους μισθούς.
Ο Ηλίας Κικίλιας, Οικονομολόγος και Διευθυντής Ερευνών του ΕΚΚΕ έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης την πελατειακή και γραφειοκρατική κατανομή των πόρων, ενώ ο γενικός διευθυντής του ΣΕΒ, Γιώργος Χριστόπουλος, ανέδειξε τις ελλείψεις στις σιδηροδρομικές υποδομές, το υψηλό ενεργειακό κόστος, τις καθυστερήσεις αδειοδότησης και την έλλειψη τεχνικού προσωπικού.
*Δείτε τα διαγράμματα και τους πίνακες της μελέτης, στη δεξιά στήλη "Συνοδευτικό Υλικό".