Αναβαθμίζεται δραστικά το εποπτικό «οπλοστάσιο» της Τράπεζας της Ελλάδος, με πλήθος νέων αρμοδιοτήτων και εξουσιών εποπτείας στους servicers, τις τράπεζες και τα στελέχη των τραπεζών.
Το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με το οποίο περνούν στην ελληνική νομοθεσία και κοινοτικές οδηγίες, παρέχει στην ΤτΕ διευρυμένες εξουσίες που εκτείνονται από τον έλεγχο της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους έως την καταλληλότητα τραπεζικών στελεχών και τους αναδυόμενους κινδύνους των κρυπτονομισμάτων και της κλιματικής αλλαγής.
Πάντως, το μεγάλο ερώτημα που θα πρέπει να απαντηθεί στο μέλλον από την TτΕ είναι αν όντως μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικά όλες τις εποπτικές της αρμοδιότητες, καθώς είναι γνωστό ότι σε αρκετούς τομείς εποπτείας έχει ελλείψεις εξειδικευμένων στελεχών. Το ΔΝΤ σημείωνε, για παράδειγμα, σε πρόσφατη έκθεση ότι η ΤτΕ εποπτεύει τον κλάδο των servicers με λιγότερους από δέκα εξειδικευμένους υπαλλήλους.
Στενεύει ο κλοιός στους servicers
Η λειτουργία των Εταιρειών Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (servicers) τίθεται υπό διαρκή και αυστηρότερη παρακολούθηση. Για παράδειγμα, οι servicers υποχρεούνται πλέον να υποβάλλουν ετησίως στην TτΕ σχέδιο στρατηγικής διαχείρισης των απαιτήσεων, μέσω του οποίου θα αξιολογείται η αποτελεσματικότητά τους.
Για τις τιτλοποιήσεις που συνδέονται με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (σχέδιο «Ηρακλής») ή άλλο μηχανισμό δημόσιας στήριξης, η πλήρης έκθεση του ανεξάρτητου διαχειριστικού ελέγχου υποβάλλεται πλέον υποχρεωτικά και στην TτΕ.
Η TτΕ εξουσιοδοτείται να καθορίζει τις λεπτομέρειες για τα στοιχεία που πρέπει να δημοσιοποιούν οι εταιρείες, όπως τα οικονομικά τους μεγέθη, η εταιρική διακυβέρνηση και ο χειρισμός παραπόνων.
Έλεγχος της νέας διμερούς ρύθμισης οφειλών
Στη νέα ειδική διαδικασία διμερούς διαπραγμάτευσης μεταξύ δανειοληπτών και πιστωτών, η ΤτΕ αναλαμβάνει κομβικό ρόλο ελεγκτή διαδικασιών. Ορίζεται ως η αρμόδια αρχή για τον έλεγχο τήρησης των νόμιμων προθεσμιών, των υποχρεώσεων επικοινωνίας και της επάρκειας των απαντήσεων εκ μέρους των δανειστών.
Η ψηφιακή πλατφόρμα διεξαγωγής της διαδικασίας διαβιβάζει αυτόματα στην TτΕ τα στοιχεία υποθέσεων που χαρακτηρίζονται «εκπρόθεσμες», όπως όταν ο δανειστής δεν απαντά σε πλήρες αίτημα εντός τριών μηνών. Η TτΕ επιβάλλει διοικητικές κυρώσεις και διορθωτικά μέτρα για συστημικές παραβάσεις των πιστωτών, ωστόσο ξεκαθαρίζεται ότι δεν παρεμβαίνει στην επίλυση των εξατομικευμένων διαφορών μεταξύ οφειλετών και δανειστών.
Αυστηρότερη εποπτεία τραπεζών και τραπεζιτών
Με την ενσωμάτωση κοινοτικών Οδηγιών, ενισχύεται η εποπτική ανεξαρτησία της TτΕ και διευρύνονται οι έλεγχοι στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η TτΕ αξιολογεί και εγκρίνει κάθε σημαντική απόκτηση ή μεταβίβαση στοιχείων ενεργητικού, παθητικού και υποκαταστημάτων, καθώς και κάθε συγχώνευση ή διάσπαση χρηματοοικονομικών οντοτήτων.
Τα κριτήρια καταλληλότητας των τραπεζικών στελεχών ενισχύονται. Ο έλεγχος καταλληλότητας (fit & proper) από την ΤτΕ δεν θα περιορίζεται στην αρχική ανάληψη καθηκόντων ενός στελέχους, αλλά θα είναι διαρκής, κάτι που σημαίνει ότι η ΤτE θα μπορεί να αίρει την έγκριση καταλληλότητας στη διάρκεια της θητείας ενός στελέχους και να το οδηγεί εκτός τράπεζας.
Η αξιολόγηση καταλληλότητας επεκτείνεται πέραν των μελών του διοικητικού συμβουλίου, καλύπτοντας πλέον και τους επικεφαλής των «κρίσιμων λειτουργιών» των ιδρυμάτων (όπως οι οικονομικοί διευθυντές).
Υποκαταστήματα τρίτων χωρών
Με το νομοσχέδιο εισάγεται ένα πλήρως αυστηροποιημένο πλαίσιο αδειοδότησης και λειτουργίας για υποκαταστήματα πιστωτικών ιδρυμάτων από χώρες εκτός Ε.Ε..
Η ΤτΕ ταξινομεί αυτά τα υποκαταστήματα βάσει μεγέθους και κινδύνων, τους επιβάλλει αυστηρές απαιτήσεις ρευστότητας και αποκτά το δικαίωμα να απαιτήσει τη μετατροπή ενός τέτοιου υποκαταστήματος σε αυτόνομη θυγατρική εταιρεία για τη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.
Νέοι κίνδυνοι: Κρυπτοστοιχεία και ESG
Το εποπτικό πλαίσιο προσαρμόζεται στις σύγχρονες απειλές της αγοράς. Τα πιστωτικά ιδρύματα υποχρεούνται να αξιολογούν εκ των προτέρων τους κινδύνους από κάθε έκθεσή τους σε κρυπτοστοιχεία.
Οι περιβαλλοντικοί, κοινωνικοί και σχετικοί με τη διακυβέρνηση κίνδυνοι (ESG) εντάσσονται επίσημα στη Διαδικασία Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP), βάσει της οποίας υπολογίζονται οι κεφαλαιακές απαιτήσεις, με την ΤτE να δύναται να απαιτεί από τις τράπεζες τη διενέργεια ειδικών ασκήσεων προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων.
Νέο «οπλοστάσιο» κυρώσεων
Για την αποτελεσματική επιβολή των νέων κανόνων, το νομοσχέδιο εξοπλίζει την ΤτE με ένα αναμορφωμένο, εναρμονισμένο και εξαιρετικά αυστηρό κυρωτικό πλαίσιο, το οποίο εστιάζει στην ταχύτητα, την αποτρεπτικότητα και την προσωποποίηση των ευθυνών.
Η ΤτE αποκτά τη δυνατότητα επιβολής «περιοδικών διοικητικών προστίμων» (πέραν των εφάπαξ κυρώσεων) για συνεχιζόμενες παραβάσεις απαιτήσεων αδειοδότησης, απόκτησης ειδικών συμμετοχών και σημαντικών εταιρικών μεταβολών, με τη δυνατότητα μάλιστα συνδυαστικής επιβολής μέτρων.
Επιπλέον, αποσαφηνίζεται και ενισχύεται η δυνατότητα της ΤτE να επιβάλλει κυρώσεις όχι μόνο στις ίδιες τις χρηματοοικονομικές οντότητες (νομικά πρόσωπα), αλλά απευθείας στα μέλη της διοίκησης και σε λοιπά φυσικά πρόσωπα που φέρουν ευθύνη για τις διαπιστωθείσες παραβάσεις.
Ο κανόνας των «τριών παραβάσεων» για τους servicers
Στο πλαίσιο προστασίας των συνεπών οφειλετών που τηρούν ρυθμίσεις (π.χ. απαγόρευση καταγγελιών ή πλειστηριασμών), θεσπίζεται μια αυστηρή κλιμάκωση. Εάν το αρμόδιο όργανο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών διαπιστώσει τρίτη παράβαση από τον ίδιο servicer εντός τριετίας, η ΤτΕ παρεμβαίνει και δύναται, με αιτιολογημένη απόφασή της, να επιβάλει αυστηρές κυρώσεις:
- Προσωρινή αναστολή της δυνατότητας ανάληψης νέων υποθέσεων διαχείρισης απαιτήσεων για διάστημα από 1 έως 12 μήνες.
- Υποχρέωση υποβολής και πιστής εφαρμογής σχεδίου συμμόρφωσης με συγκεκριμένα οργανωτικά μέτρα.
- Δημόσια ανακοίνωση της απόφασης επιβολής κυρώσεων.
Επίσης, θεσπίζεται ρητά η εξουσία της ΤτE να επιβάλλει κυρώσεις για τη μη υποβολή ή την υποβολή ανακριβών και ελλιπών στοιχείων από τους διαχειριστές, με ρητή πρόβλεψη δημοσιοποίησης των ποινών. Αντίστοιχα, για παραβάσεις των δανειστών στην τήρηση των προθεσμιών και υποχρεώσεων της νέας διμερούς ρύθμισης, η ΤτE ενεργοποιεί το κυρωτικό πλαίσιο που αντιστοιχεί σε κάθε οντότητα (ανάλογα αν πρόκειται για τράπεζα ή εταιρεία διαχείρισης).
Διεύρυνση ελεγκτικών εξουσιών
Τέλος, οι ελεγκτικές αρμοδιότητες της ΤτE διευρύνονται δραστικά ως προς τη συλλογή πληροφοριών, τη διενέργεια ερευνών και τους επιτόπιους ελέγχους, καταλαμβάνοντας πλέον και τρίτους παρόχους στους οποίους έχουν ανατεθεί εξωτερικά (outsourcing) λειτουργίες των ιδρυμάτων.
Πρόκειται για μια πολύ σημαντική επέκταση του ελεγκτικού πεδίου της ΤτΕ, δεδομένου ότι οι τράπεζες μεταφέρουν όλο και περισσότερες λειτουργίες τους σε εξωτερικούς παρόχους.