Η Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος (ΓΣΕΕ), σε συνεργασία με την Ένωση Εργαζομένων Καταναλωτών Ελλάδας (ΕΕΚΕ), εκφράζει την έντονη ανησυχία της για την άκριτη και ανεξέλεγκτη εξάπλωση των μεγάλων Κέντρων Δεδομένων (Data Centers) στη χώρα μας, σε σχετική ανακοίνωση:
«Την ώρα που η ελληνική κοινωνία δοκιμάζεται σκληρά από την ακρίβεια και το δυσβάσταχτο κόστος ζωής, οι εξαγγελίες για επενδύσεις δισεκατομμυρίων από πολυεθνικούς κολοσσούς και ενεργειακούς ομίλους, σε Αττική, Θεσσαλονίκη, Κρήτη και Δυτική Μακεδονία, παρουσιάζονται ως δήθεν «θαύμα» του ψηφιακού εκσυγχρονισμού.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, σύμφωνα με τις δύο οργανώσεις, είναι εντελώς διαφορετική: Τα Data Centers δεν είναι γραφεία νέων τεχνολογιών, αλλά ενεργοβόρες και υδροβόρες βαριές βιομηχανίες. Λειτουργούν αδιάκοπα, 24 ώρες το 24ωρο, απορροφώντας τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και νερού.
Όπως προειδοποιούν, εάν δεν τεθούν άμεσα αυστηροί κανόνες, το τίμημα αυτών των εγκαταστάσεων θα μετακυλιστεί απευθείας στους καταναλωτές και τις τοπικές κοινωνίες.
Το οξύμωρο της απολιγνιτοποίησης: Κλείνουν μονάδες, ανοίγουν ενεργοβόρες εγκαταστάσεις
Ιδιαίτερη πρόκληση, σύμφωνα με τη ΓΣΕΕ, αποτελεί η επιλογή χωροθέτησης γιγαντιαίων Data Centers σε περιοχές ενεργειακής μετάβασης, όπως η Δυτική Μακεδονία και η Κοζάνη.
Την ώρα που οι τοπικές κοινωνίες βιώνουν τη βίαιη απολιγνιτοποίηση, με απώλεια χιλιάδων θέσεων εργασίας και οικονομικό μαρασμό, οι παλιές λιγνιτικές μονάδες που παρήγαν ηλεκτρική ενέργεια αντικαθίστανται από εγκαταστάσεις που απλώς καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ρεύματος.
Όπως επισημαίνεται στην ανακοίνωση:
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας που στήριζε την εθνική οικονομία μετατρέπεται σε μονοπωλιακή κατανάλωση για λογαριασμό ξένων ψηφιακών κολοσσών.
Αντί για μια πραγματικά Δίκαιη Μετάβαση, με ποιοτικές και παραγωγικές θέσεις εργασίας για τους κατοίκους και φθηνή ενέργεια για την τοπική ανάπτυξη, οι υποδομές και τα δίκτυα των πρώην ενεργειακών λεκανών παραχωρούνται σε ενεργοβόρα κέντρα υπολογιστών, με ελάχιστη τοπική ανταποδοτικότητα.
Ο μύθος των «χιλιάδων θέσεων εργασίας»
Η ΓΣΕΕ υποστηρίζει ότι η κοινή γνώμη παραπλανάται συστηματικά με υποσχέσεις για μαζική απασχόληση. Όπως αναφέρει, πρόκειται για επενδύσεις σε πανάκριβα μηχανήματα και όχι σε ανθρώπινο δυναμικό.
Ειδικότερα, υποστηρίζει ότι:
Μετά την ολοκλήρωση της κατασκευαστικής περιόδου, ένα τεράστιο Data Center απασχολεί μόνιμα μόλις 30 έως 60 άτομα, κυρίως σε θέσεις φύλαξης, καθαριότητας και βασικής συντήρησης κτιρίων.
Οι εξειδικευμένες θέσεις υψηλής αξίας και τα υπερκέρδη παραμένουν στα κεντρικά γραφεία των πολυεθνικών στο εξωτερικό, ενώ στην Ελλάδα μένει το ενεργειακό και περιβαλλοντικό κόστος.
Κίνδυνος νέων αυξήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος
Η Συνομοσπονδία προειδοποιεί για τρεις βασικούς κινδύνους που συνδέονται με την ανάπτυξη των Data Centers:
1. Αύξηση των ρυθμιζόμενων χρεώσεων
Για τη σύνδεση των μεγάλων εγκαταστάσεων απαιτούνται νέα και δαπανηρά έργα στο δημόσιο ηλεκτρικό δίκτυο. Εάν το κόστος δεν καλυφθεί εξ ολοκλήρου από τις εταιρείες, θα μεταφερθεί σταδιακά στους λογαριασμούς των νοικοκυριών.
2. Πίεση στις τιμές της ενέργειας
Σε περιόδους καύσωνα ή άπνοιας, η αδιάκοπη ζήτηση των Data Centers θα καλύπτεται, σύμφωνα με την ανακοίνωση, από πανάκριβες μονάδες ορυκτών καυσίμων, συμπαρασύροντας προς τα πάνω τα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος για όλους.
3. Περιορισμός των τοπικών κοινωνιών
Η κατά προτεραιότητα δέσμευση ηλεκτρικού «χώρου» για τα Data Centers στερεί τη δυνατότητα από αγρότες, δήμους, επαγγελματίες και ενεργειακές κοινότητες πολιτών να εγκαταστήσουν δικά τους φωτοβολταϊκά συστήματα, μέσω net-metering, προκειμένου να μειώσουν το ενεργειακό τους κόστος.
Απειλή για το νερό και τον πρωτογενή τομέα
Η ΓΣΕΕ επισημαίνει ότι η χώρα επηρεάζεται ήδη από παρατεταμένη ξηρασία και λειψυδρία, ενώ η ψύξη των χιλιάδων υπολογιστικών συστημάτων απαιτεί εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση:
Σε περιοχές όπως η Ανατολική Αττική και η Κρήτη, η άντληση νερού για βιομηχανική χρήση ανταγωνίζεται άμεσα την ύδρευση των πολιτών και την άρδευση των καλλιεργειών.
Εάν οι δήμοι αναγκαστούν να καταφύγουν σε πανάκριβες γεωτρήσεις ή μονάδες αφαλάτωσης για να καλύψουν τις ανάγκες, οι λογαριασμοί ύδρευσης και τα δημοτικά τέλη ενδέχεται να αυξηθούν σημαντικά.
Οι πέντε διεκδικήσεις της ΓΣΕΕ
Η ΓΣΕΕ και το καταναλωτικό κίνημα ξεκαθαρίζουν ότι δεν αντιτίθενται στην τεχνολογική εξέλιξη. Αρνούνται, ωστόσο, όπως τονίζουν, να επωμιστούν οι εργαζόμενοι, οι καταναλωτές και οι τοπικές κοινωνίες το κόστος των μεγάλων πολυεθνικών ομίλων.
Στην ανακοίνωσή τους επικαλούνται παραδείγματα άλλων ευρωπαϊκών χωρών: την Ιρλανδία, η οποία έβαλε φρένο στις νέες συνδέσεις στο Δουβλίνο για να προστατεύσει το ηλεκτρικό δίκτυο, τη Γερμανία, που υποχρεώνει τις εταιρείες να προσφέρουν δωρεάν θέρμανση στις τοπικές κοινωνίες, και την Ολλανδία, που απαγόρευσε τέτοια έργα σε αγροτική γη.
Με βάση αυτά, διεκδικούν άμεσα πέντε παρεμβάσεις:
1. Πραγματική Δίκαιη Μετάβαση – Όχι στη μετατροπή των ενεργειακών λεκανών σε αποθήκες server
Στις λιγνιτικές περιοχές, όπως η Δυτική Μακεδονία και η Μεγαλόπολη, οι διαθέσιμες ηλεκτρικές υποδομές και τα κονδύλια της μετάβασης να κατευθυνθούν κατά προτεραιότητα σε έργα που δημιουργούν πολλές, μόνιμες και ποιοτικές θέσεις εργασίας, καθώς και σε ενεργειακές κοινότητες προς όφελος των κατοίκων.
2. Μηδενική επιβάρυνση στα νοικοκυριά
Κανένα έργο διασύνδεσης στο δίκτυο να μην επιβαρύνει τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις των πολιτών. Οι εταιρείες να υποχρεωθούν να καλύπτουν πλήρως τις ενεργειακές ανάγκες τους με δικά τους, νέα έργα Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και αποθήκευσης, χωρίς να δεσμεύουν τον δημόσιο ηλεκτρικό χώρο.
3. Απόλυτη προστασία του πόσιμου νερού
Να θεσπιστεί ρητή απαγόρευση χρήσης νερού από το δημόσιο δίκτυο ύδρευσης για την ψύξη των συστημάτων. Παράλληλα, ζητείται υποχρεωτική διαφάνεια, με μηνιαία δημοσιοποίηση των καταναλώσεων ηλεκτρικής ενέργειας και νερού ανά μονάδα.
4. Τέλος στις διαδικασίες fast-track εις βάρος των πολιτών
Να καταργηθούν τα ειδικά χωροταξικά σχέδια (ΕΣΧΑΣΕ), τα οποία, σύμφωνα με τη ΓΣΕΕ, παρακάμπτουν τα δημοτικά συμβούλια και τις τοπικές κοινωνίες. Ζητείται επίσης να μη χορηγείται καμία άδεια κοντά σε κατοικημένες ζώνες και παραγωγική αγροτική γη.
5. Κοινωνική ανταποδοτικότητα
Να καταστεί υποχρεωτική η αξιοποίηση της αποβαλλόμενης θερμότητας προς όφελος των γειτονικών δήμων, για παράδειγμα μέσω της παροχής δωρεάν τηλεθέρμανσης σε σχολεία, νοσοκομεία ή κατοικίες.
Η ΓΣΕΕ καταλήγει ότι η ψηφιακή μετάβαση της χώρας οφείλει να υπηρετεί το σύνολο της κοινωνίας και τους εργαζόμενους, όχι να λειτουργεί ως μηχανισμός ιδιωτικοποίησης των κερδών και κοινωνικοποίησης του ενεργειακού και περιβαλλοντικού κόστους.»