«Το ζήτημα με τις NAVTEX για τις εργασίες του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης επιλύθηκε», δήλωσε στην «Καθημερινή» ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας, Χακάν Φιντάν, απαντώντας σε σχετική ερώτηση, ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά».
Η τοποθέτηση του επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία για την επανεκκίνηση των ερευνών του Great Sea Interconnector (GSI). Την ίδια ώρα, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo προετοιμάζεται να αποπλεύσει από το Ηράκλειο με κατεύθυνση την περιοχή ανατολικά της Καρπάθου και έως την Κύπρο.
Η δήλωση Φιντάν δημιουργεί ένα νέο δεδομένο ως προς το διπλωματικό σκέλος της υπόθεσης. Ωστόσο, δεν απαντά από μόνη της στο βασικό ερώτημα, εάν η τουρκική πλευρά θα επιτρέψει στην πράξη την απρόσκοπτη εκτέλεση των ερευνών ή εάν θα επιχειρήσει να επιβάλει τη δική της ερμηνεία για τις απαιτούμενες διαδικασίες ενημέρωσης και αδειοδότησης.
Το τεστ στο πεδίο
Οπως μετέδιδε νωρίτερα το Euro2day.gr, στα διεθνή ύδατα, από τα ανατολικά της Καρπάθου μέχρι και την Κύπρο, θα δοκιμαστεί όχι μόνο η επανέναρξη των εργασιών για το καλώδιο, αλλά και το αποτέλεσμα των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων μεταξύ Παρισιού και Άγκυρας.
Στον απόηχο της ανταλλαγής NAVTEX μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, το τοπίο παρέμενε μέχρι πρότινος ρευστό. Η τουρκική αντι-NAVTEX αμφισβητούσε τη νομιμότητα των ανακοινώσεων της Αθήνας και της Λευκωσίας, υποστηρίζοντας ότι δεν είχε ολοκληρωθεί η διαδικασία για τη λήψη της απαραίτητης τουρκικής συγκατάθεσης.
Η θέση αυτή είχε διατυπωθεί και στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο υποστήριζε ότι οι δραστηριότητες σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί τμήμα της υφαλοκρηπίδας της απαιτούν τη δική της έγκριση. Στο ίδιο πλαίσιο, επικαλούνταν τη μονομερή κατάθεση συντεταγμένων στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020.
Από την ελληνική πλευρά, διπλωματικές πηγές απάντησαν ότι το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν επιδέχεται διαφορετικών ερμηνειών. Υπογράμμισαν ότι οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα.
Η δήλωση Φιντάν ότι το ζήτημα των NAVTEX έχει επιλυθεί αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Το ζητούμενο είναι εάν αντανακλά μια ουσιαστική συνεννόηση που θα αποτυπωθεί και επιχειρησιακά ή εάν η Άγκυρα θα εξακολουθήσει να προβάλλει τις πάγιες θέσεις της.
Απόπλους του Abeille Marengo
Στο επιχειρησιακό σκέλος, και εφόσον το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες, το Abeille Marengo αναμένεται να αποπλεύσει άμεσα από το Ηράκλειο. Προορισμός του είναι τα διεθνή ύδατα ανατολικά της Καρπάθου και η περιοχή έως την Κύπρο.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, κατά τις πρώτες ημέρες το πλοίο θα προχωρήσει σε calibration του εξοπλισμού του. Πρόκειται για ελέγχους και ρυθμίσεις των ηχοβολιστικών συστημάτων (sonar), των συστημάτων εντοπισμού GPS, καθώς και του σεισμικού εξοπλισμού, όπως τα υδρόφωνα.
Η συγκεκριμένη φάση θα αποτελέσει και την πρώτη πρακτική δοκιμασία της επανεκκίνησης των ερευνών. Η συμπεριφορά της τουρκικής πλευράς, οι ενδεχόμενες επικοινωνίες μέσω ασυρμάτου και η παρουσία τουρκικών μονάδων θα δείξουν εάν η διατύπωση σηματοδοτεί και αλλαγή στο επιχειρησιακό επίπεδο.
Η τουρκική συγκατάθεση
Μέχρι πρότινος, αναλυτές εκτιμούσαν ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επιχειρήσει να εξασφαλίσει γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και στη συνέχεια να την παρουσιάσει ως αίτημα και λήψη δικής της άδειας. Αυτή είναι άλλωστε η βασική διαφορά ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις.
Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι οι έρευνες μπορούν να προχωρήσουν με βάση το ισχύον πλαίσιο του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Αντίθετα, η Τουρκία επιμένει ότι δραστηριότητες σε περιοχές που διεκδικεί ως τμήμα της υφαλοκρηπίδας της πρέπει να συντονίζονται με τις αρμόδιες αρχές της.
Η δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να έχει βρεθεί κάποια διπλωματική διευθέτηση, χωρίς να διευκρινίζει τους όρους της. Το εάν αυτή αφορά απλώς τη διαδικασία ενημέρωσης ή και την αποδοχή της πραγματοποίησης των ερευνών θα φανεί στην πράξη.
Μηνύματα από την Ουάσινγκτον
Στην εξίσωση προστίθεται και η ευρύτερη γεωπολιτική συγκυρία. Μία από τις εκτιμήσεις ήταν ότι η Τουρκία θα αποφύγει μια σοβαρή κλιμάκωση γύρω από το καλώδιο, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να επιβαρύνει περαιτέρω τις σχέσεις της με την Ουάσινγκτον.
Το νέο πολιτικό τοπίο στο αμερικανικό Κογκρέσο, με τους Δημοκρατικούς να ενισχύουν τη θέση τους και να αναλαμβάνουν στις αρχές του 2027 τον έλεγχο και των δύο σωμάτων, περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών του Ντόναλντ Τραμπ για την ικανοποίηση τουρκικών αιτημάτων, με χαρακτηριστικότερο εκείνο των F-35.
Παράλληλα, στο προσκήνιο βρίσκονται οι παρασκηνιακές επαφές με τη Γαλλία. Η γαλλική παρουσία μέσω του Abeille Marengo προσδίδει ευρωπαϊκή διάσταση στην υπόθεση.
Ένα από τα σενάρια που είχαν εξεταστεί ήταν η τουρκική αντίδραση να περιοριστεί σε παρεμβάσεις μέσω ασυρμάτου (hailing), με τις δύο πλευρές να επιμένουν στις διαφορετικές νομικές θέσεις τους, χωρίς να εμποδίζεται τελικά η διεξαγωγή των ερευνών.
Μετά τη δήλωση Φιντάν, το ενδιαφέρον μεταφέρεται πλέον από τη διπλωματική αντιπαράθεση στην πράξη. Η πορεία του Abeille Marengo και η στάση της Άγκυρας τις επόμενες ημέρες θα δείξουν εάν η διατύπωση μεταφράζεται σε πραγματική αποκλιμάκωση γύρω από την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας - Κύπρου.