Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δημοσίευσε την τελική έκθεση της κλαδικής της έρευνας για τις τραπεζικές καταθέσεις. Η έρευνα αυτή ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, λαμβάνοντας υπόψη τη δομή του εγχώριου τραπεζικού κλάδου και την παρατηρούμενη διατήρηση σε χαμηλά επίπεδα των επιτοκίων καταθέσεων των ελληνικών τραπεζών σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Σκοπός της κλαδικής έρευνας στις τραπεζικές καταθέσεις είναι να διερευνήσει τις συνθήκες ανταγωνισμού στην αγορά των τραπεζικών καταθέσεων κατά την περίοδο από το 2019 έως τις αρχές του 2025, προκειμένου να διαπιστώσει τυχόν στρεβλώσεις και να υποβάλει προτάσεις για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στην αγορά, προς όφελος των καταθετών (νοικοκυριών και επιχειρήσεων).
Για τους σκοπούς της εκπόνησης της κλαδικής έρευνας, η αρχή συνεργάστηκε με τον ειδικό εμπειρογνώμονα Μάρκο Ζαχαριάδη (Professor and Chair in Financial Technology & Information Systems, Alliance Manchester Business School), καθώς και με την εταιρία Pro Rata, για τη διεξαγωγή έρευνας καταναλωτών.
Ενδιάμεση έκθεση
Στο πλαίσιο ολοκλήρωσης αυτής της κλαδικής έρευνας η ΕΑ δημοσίευσε το Δεκέμβριο του 2025 την ενδιάμεση έκθεση, με την οποία ξεκίνησε δημόσια διαβούλευση. Το Φεβρουάριο του 2026 η αρχή οργάνωσε ημερίδα συζήτησης των βασικών ευρημάτων.
Στην τελική έκθεση ενσωματώθηκαν τα σχόλια των συμμετεχόντων στη δημόσια διαβούλευση. Η έρευνα εξετάζει την εξέλιξη των καταθέσεων (2019-2024), περιλαμβανομένων των υπολοίπων καταθέσεων ιδιωτών και επιχειρήσεων, τις κατηγορίες διαθέσιμων καταθετικών προϊόντων, τις καταναλωτικές τάσεις, καθώς και το ισχύον ρυθμιστικό πλαίσιο.
Εξετάζει επίσης τη διαμόρφωση των επιτοκίων καταθέσεων και τις επιμέρους παραμέτρους που τα επηρεάζουν, όπως τα επιτόκια πολιτικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το επίπεδο εισοδήματος, η κεφαλαιακή επάρκεια, η ρευστότητα, η κερδοφορία, οι δείκτες αποδοτικότητας και ο πιστωτικός κίνδυνος.
Ολιγοπώλιο τραπεζών
Η τελική έκθεση εξετάζει τις συνθήκες ανταγωνισμού στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, ο οποίος χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη ενός στενού ολιγοπωλίου που αποτελείται από τις τέσσερις ελληνικές συστημικές τράπεζες: Τράπεζα Πειραιώς, Εθνική Τράπεζα, Alpha Bank και Eurobank.
Οι τράπεζες προσφέρουν δύο βασικές κατηγορίες προϊόντων, τις καταθέσεις πρώτης ζήτησης και τις προθεσμιακές καταθέσεις, ενώ οι εν λόγω αγορές χαρακτηρίζονται από διαφάνεια χωρίς υψηλό βαθμό καινοτομίας. Οι όροι παροχής υπηρεσιών και τιμολόγησης καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό μεμονωμένα, ενώ οι σχετικές συμβάσεις είναι εν γένει προδιατυπωμένες.
Από τις πλέον σημαντικές παραμέτρους που επηρεάζουν τις προτιμήσεις των καταθετών είναι το επίπεδο εξυπηρέτησης, η ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, η ποικιλία, τα ειδικά χαρακτηριστικά των προϊόντων και η τιμολόγηση. Η παράμετρος της αναγνωρισιμότητας φαίνεται πως παραμένει ισχυρή, καθώς άνω του 90% των καταθέσεων συγκεντρώνεται στις τέσσερις συστημικές τράπεζες.
Στη σχετική έρευνα, το 89% των ερωτηθέντων έχουν ως βασική ή μοναδική τράπεζα μία από τις τέσσερις συστημικές. Λιγότεροι από ένας στους τρεις άνοιξαν λογαριασμό σε άλλη τράπεζα από αυτή που συνεργάζονταν. Παράλληλα, η συντριπτική πλειοψηφία επέλεξε να ανοίξει προθεσμιακή κατάθεση σε τράπεζα με την οποία ήδη είχε συνεργασία.
Βασικές προτάσεις
Η τελική έκθεση προτείνει την ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω νέας εισόδου ή επέκτασης παρόχων. Η υψηλή συγκέντρωση και η πλεονάζουσα ρευστότητα έχουν οδηγήσει σε περιορισμένη μετακύληση της αύξησης των επιτοκίων της ΕΚΤ στα επιτόκια καταθέσεων, τόσο στους αποταμιευτικούς λογαριασμούς όσο και στις προθεσμιακές καταθέσεις.
Η απραξία αυτή από πλευράς πιστωτικών ιδρυμάτων ενδέχεται να περιοριστεί με την εμφάνιση ικανού αριθμού ανταγωνιστών στην αγορά, οι οποίοι θα προσφέρουν καλύτερα επιτόκια προκειμένου να αντλήσουν κεφάλαια από την καταθετική βάση.
Κρατικοί λογαριασμοί
Προτείνεται η δημιουργία λογαριασμών καταθέσεων στις ελληνικές τράπεζες στη λογική του γαλλικού Livret A και του livret d'épargne populaire (LEP), όπου το επιτόκιο καθορίζεται από το κράτος κατόπιν πρότασης της Κεντρικής Τράπεζας προς το Υπουργείο Οικονομικών.
Οι λογαριασμοί αυτοί είναι αποταμιευτικοί, αποσκοπούν στη χρηματοδότηση του κρατικού προϋπολογισμού και δίνουν δυνατότητα ελεύθερης ανάληψης. Τα προσφερόμενα επιτόκια ανέρχονταν έως τις αρχές του 2025 περί το 3% και 4% (και από το Φεβρουάριο του 2025 σε 2,4% και 3,5%), έναντι του 0,05%-0,07% των καταθέσεων πρώτης ζήτησης.
Στα παραδείγματα του εξωτερικού υπάρχει περιορισμός στο ύψος κατάθεσης (περί τις 20.000€) και τηρείται σε μία μόνο τράπεζα. Η δημιουργία τέτοιων λογαριασμών θα λειτουργούσε συμπληρωματικά με τα έντοκα γραμμάτια και τα κρατικά ομόλογα, χωρίς πολύπλοκες διαδικασίες αγοράς και με εκ των προτέρων γνωστό επιτόκιο.
Γνήσια αποταμίευση
Προτείνεται η προσφορά προϊόντων με γνήσια αποταμιευτικά χαρακτηριστικά. Μία εναλλακτική είναι ο ρυθμιζόμενος λογαριασμός ταμιευτηρίου με fidelity premium (όπως στο Βέλγιο), που συνδυάζει επιτόκιο βάσης και προνομιακό επιτόκιο «πίστης» για ποσά που παραμένουν για ένα έτος.
Επειδή οι συστημικές τράπεζες ενδέχεται να μη δεσμευθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε υψηλά επιτόκια προθεσμιακών, ενδεχόμενη λύση είναι η δημιουργία προϊόντων σταδιακής αποταμίευσης με επιτόκιο επιβράβευσης και μέγιστη τυποποίηση, προσφέροντας παράλληλα μεγαλύτερη ευελιξία χρήσης των κεφαλαίων.
Κινητικότητα καταθετών
Η απραξία των τραπεζών συνδέεται με την έλλειψη κινητικότητας των καταθετών λόγω κόστους αναζήτησης και γραφειοκρατίας. Η δημοσίευση των επιτοκίων στην ιστοσελίδα της Τράπεζας της Ελλάδος από τον Ιανουάριο του 2025 και οι ιστοσελίδες σύγκρισης επιτοκίων ενισχύουν την ενημέρωση.
Προτείνεται η επιβολή υποχρέωσης στις τράπεζες να παρέχουν μέσω των ιστοσελίδων τους άμεση πρόσβαση στα στοιχεία της ΤτΕ και σε ιστοσελίδες σύγκρισης. Παράλληλα, οι ενώσεις καταναλωτών μπορούν να συμβάλουν στη διάχυση της πληροφορίας σε όλα τα δημογραφικά κοινά.
Τέλος, η δημιουργία συστήματος φορητότητας αριθμού λογαριασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο (μέσω ενός αριθμού-ομπρέλα) θα επέτρεπε στον καταθέτη να εναλλάσσει τον τραπεζικό του λογαριασμό διατηρώντας το ιστορικό συναλλαγών, ενισχύοντας τον διασυνοριακό ανταγωνισμό.