Τράπεζες και... αποταμιευτές κρατούν χαμηλά τα επιτόκια καταθέσεων

Οι ελληνικές τράπεζες καταβάλλουν στα νοικοκυριά 1,28% για προθεσμιακές καταθέσεις έως ένα έτος, έναντι 2,33% στην Ευρωζώνη (Σεπτέμβριος 2026), σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος και της ΕΚΤ.

Το χάσμα στις αποδόσεις αποδίδεται από την Επιτροπή Ανταγωνισμού στην ολιγοπωλιακή δομή και στη χαμηλή κινητικότητα των πελατών. Το μούδιασμα των καταθετών οφείλεται, σε έναν βαθμό, στα αρνητικά επιτόκια λόγω του υψηλού πληθωρισμού, ο οποίος εκτινάχθηκε στο 5,7% τον Οκτώβριο, καταγράφοντας ρεκόρ τριετίας, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ. 

Πηγές της Τράπεζας της Ελλάδος επιβεβαιώνουν την «αδράνεια» των καταθετών από το απλό ταμιευτήριο προς τις προθεσμιακές καταθέσεις ακόμα εντός της ίδιας τράπεζας. Ωστόσο, αναφέρουν ότι ο ανταγωνισμός έχει ενισχυθεί σημαντικά και ειδικά το τελευταίο έτος, μετά τη δημιουργία του πέμπτου τραπεζικού πόλου  με την CrediaΒank και την Optima Bank.

Παράλληλα, την τελευταία περίοδο υπήρξε έντονη δραστηριότητα και είσοδος neobank, όπως της Snappi (Πειραιώς) και της παλαιότερης Viva προσφέροντας και αποταμιευτικούς λογαριασμούς. Πρόκειται για παραδοσιακά και ιντερνετικά πιστωτικά ιδρύματα (neobank) που προσφέρουν επιτόκια άνω του 2% ακόμα και για μικρά ποσά ή χωρίς χρονικό περιορισμό.

Προσφορά και ζήτηση

Με τον δείκτη δανείων προς καταθέσεις (loan-to-deposit ratio) να κινείται περί το 60% σύμφωνα με την Επιτροπή Ανταγωνισμού, το εγχώριο πιστωτικό σύστημα δεν υφίσταται ουσιαστική πίεση για την άντληση ρευστότητας. Παράλληλα, η υψηλή συγκέντρωση (οι τέσσερις συστημικές ελέγχουν το 94% της αγοράς έναντι 6% των υπολοίπων) διατηρεί την ολιγοπωλιακή δομή.

Τα καθαρά έσοδα από τόκους προς ενεργητικό (NIM) διαμορφώθηκαν στο 2,5% το α΄ εξάμηνο 2026 (από 2,7% το 2025), παραμένοντας αισθητά υψηλότερα από το 1,5% της Τραπεζικής Ένωσης, διασφαλίζοντας την κερδοφορία των ομίλων.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού καταδεικνύει την ευθύνη που φέρουν και οι καταθέτες, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν την πλευρά της ζήτησης. Στο τέλος του 2024, το 74,2% των καταθέσεων των ιδιωτών παρέμενε εγκλωβισμένο σε λογαριασμούς πρώτης ζήτησης.

Οι αποταμιευτές λειτουργούν συντηρητικά, αποδεχόμενοι επιτόκια της τάξεως του 0,03% (βάσει TτE για καταθέσεις μίας ημέρας τον Σεπτέμβριο 2026). Το επίπεδο αυτό είναι δέκα φορές μικρότερο από το 0,30% της Ευρωζώνης, σύμφωνα με την ΕΚΤ.

Η έλλειψη μετακίνησης των καταθετών και η σπάνια χρήση της υπηρεσίας αλλαγής τράπεζας επιτρέπουν στα πιστωτικά ιδρύματα να επαναπαύονται και αφοπλίζουν τον ανταγωνισμό. Λόγω κόστους αναζήτησης και γραφειοκρατίας, η μετακύλιση της νομισματικής πολιτικής παραμένει ασθενική. Στον πρώτο χρόνο αυξήσεων της ΕΚΤ (Ιούνιος 2022–Μάιος 2023), η μετακύλιση (deposit beta) στην Ελλάδα περιορίστηκε μόλις στο 10%, έναντι 20% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, σύμφωνα με στοιχεία της S&P.

Σύγκριση επιτοκίων

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της ΕΚΤ, το χάσμα εντοπίζεται αποκλειστικά στις καταθέσεις, καθώς τα ελληνικά στεγαστικά δάνεια παραμένουν φθηνότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το γαλλικό μοντέλο Livret A

Στο πεδίο των θεσμικών παρεμβάσεων, στο επίκεντρο της συζήτησης της Επιτροπής Ανταγωνισμού τίθεται το γαλλικό μοντέλο των ρυθμιζόμενων κρατικών λογαριασμών (Livret A και LEP).

Στη Γαλλία, τα προϊόντα αυτά προσφέρουν επιτόκιο που καθορίζεται από το κράτος (2,4% και 3,5% από τον Φεβρουάριο 2025 έναντι 0,05% στο απλό ταμιευτήριο). Η ανάληψη είναι ελεύθερη, υπάρχει όριο περίπου 20.000 ευρώ ανά καταθέτη, και τα κεφάλαια χρηματοδοτούν τον προϋπολογισμό. Στη διαβούλευση κατατέθηκε επίσης από τον τραπεζικό κλάδο η πρόταση ενσωμάτωσης φορολογικών απαλλαγών. 

Συμπληρωματικά, εξετάζεται η εισαγωγή του βελγικού μηχανισμού, ο οποίος βασίζεται στο «πριμ πιστότητας» (fidelity premium). Ο καταθέτης επιβραβεύεται με προσαύξηση εάν διατηρήσει τα κεφάλαιά του για 12 μήνες. Ωστόσο, η ίδια η Επιτροπή διατυπώνει ρητές επιφυλάξεις, σημειώνοντας ότι η σύνδεση με τρεχούμενους λογαριασμούς ενδέχεται να αποθαρρύνει περαιτέρω τη μετακίνηση, αμφισβητώντας την αποτελεσματικότητά του στην ελληνική πραγματικότητα.

Η επίδραση του πληθωρισμού

Όλα τα παραπάνω αποκτούν κρίσιμη σημασία στο τρέχον μακροοικονομικό περιβάλλον. Το επιτοκιακό περιθώριο μεταξύ νέων δανείων και καταθέσεων τον Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στις 4,36 ποσοστιαίες μονάδες. Στα υφιστάμενα υπόλοιπα, το περιθώριο αυξήθηκε τον Σεπτέμβριο στις 4,53 μονάδες από 4,44 μονάδες τον Ιούλιο, σύμφωνα με την TτE. 

Με τον πληθωρισμό στο 5,7% τον Οκτώβριο, η πραγματική απόδοση για κατάθεση με επιτόκιο 0,03% διαμορφώνεται στο -5,67%, ενώ για μια προθεσμιακή (1,28%) στο -4,4% και με επιτόκιο 2,5% στο -3,2% (προ φόρων). Σε συνθήκες παρατεταμένων ανατιμήσεων, η παθητική διακράτηση μεταφράζεται σε ευθεία απώλεια αγοραστικής δύναμης.

Σημειώνεται, τέλος, πως τα συμπεράσματα της Επιτροπής Ανταγωνισμού αντικατοπτρίζουν δεδομένα έως τα μέσα του 2025, μη έχοντας ενσωματώσει πλήρως τις επιπτώσεις από την πρόσφατη δυναμική του 5ου πόλου ή το περιβάλλον επιτοκίων και του κόστους χρήματος μέχρι σήμερα. Παράλληλα δεν έχει ενσωματωθεί όλος ο κίνδυνος από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν και τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Επιπλέον, όπως αναφέρουν πηγές της TτE, ο ανταγωνισμός έχει ενισχυθεί αλλά η μετακίνηση καταθετών καταθέσεων απαιτεί χρόνο.

Το κλείσιμο της ψαλίδας με την Ευρώπη θα εξαρτηθεί από τον ρυθμό με τον οποίο οι καταθέτες θα αναζητήσουν ενεργά καλύτερες αποδόσεις, σημειώνουν οι ίδιοι κύκλοι, τονίζοντας τον ρόλο του κινδύνου (εξωγενής και χώρας).