Οι δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελληνικής Δημοκρατίας (Ελλάδα, αξιολόγηση BBB με θετική προοπτική) ήταν συγκριτικά ισχυρές τα τελευταία χρόνια, καθώς η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις λίγες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) που έχουν καταγράψει επαναλαμβανόμενα πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα, επισημαίνει ανάλυση του οίκου αξιολόγησης.
Η ανάλυσή του για το θέμα αναδεικνύει τον σημαντικό ρόλο των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στη φορολογική διοίκηση της χώρας στη βελτίωση των δημοσιονομικών αποτελεσμάτων. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές διεύρυναν τη φορολογική βάση και ενίσχυσαν τη φορολογική συμμόρφωση, συμβάλλοντας στη σημαντική αύξηση των κρατικών εσόδων, ιδίως από τον φόρο προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ) και τη φορολογία εισοδήματος.
Η διαρθρωτική αυτή βελτίωση στο σκέλος των εσόδων έχει, με τη σειρά της, ενισχύσει τη δημοσιονομική ανθεκτικότητα της Ελλάδας και τη δυνατότητά της να απορροφά το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης του Δημοσίου, ως αποτέλεσμα της ανόδου των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων.
Οι δημοσιονομικοί λογαριασμοί ενισχύονται
Οι δημοσιονομικές επιδόσεις της Ελλάδας είναι σήμερα σημαντικά ισχυρότερες από εκείνες των περισσότερων χωρών της ΕΕ. Το 2025, το πρωτογενές πλεόνασμα της γενικής κυβέρνησης ανήλθε στο 4,9% του ΑΕΠ, έναντι μέσου πρωτογενούς ελλείμματος 1,5% στις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ.
Αν και το δημοσιονομικό πλεόνασμα της Ελλάδας προβλέπεται να περιοριστεί μετρίως φέτος, λόγω της εφαρμογής μειώσεων στη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και αυξήσεων στις συντάξεις, οι δημοσιονομικές επιδόσεις της χώρας αναμένεται να εξακολουθήσουν να είναι ευνοϊκότερες σε σύγκριση με εκείνες των περισσότερων χωρών της ΕΕ.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προβλέπει ότι το πρωτογενές πλεόνασμα της ελληνικής κυβέρνησης θα διαμορφωθεί στο 3,4% του ΑΕΠ το 2026 και στο 2,6% το 2027. Η συγκριτικά ισχυρή αυτή δημοσιονομική θέση αντανακλά τη δυναμική αύξηση των φορολογικών εσόδων και τη συγκράτηση των δαπανών, ιδίως όσον αφορά τη μισθολογική δαπάνη του Δημοσίου και τις κοινωνικές παροχές.
Τα δημόσια φορολογικά έσοδα ενισχύθηκαν όχι μόνο χάρη στο ευνοϊκό περιβάλλον οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και λόγω σειράς διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που ενίσχυσαν την ικανότητα του κράτους να εισπράττει φόρους. Χαρακτηριστική είναι η σημαντική αύξηση των εσόδων από τη φορολογία εισοδήματος και τον ΦΠΑ τα τελευταία χρόνια. Μεταξύ 2019 και 2025, το αθροιστικό ποσοστό των εσόδων από ΦΠΑ και φόρο εισοδήματος ως προς το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 3,4 ποσοστιαίες μονάδες.
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική κυβέρνηση έχει υλοποιήσει σειρά μεταρρυθμίσεων με στόχο τη βελτίωση της φορολογικής διοίκησης και τον περιορισμό της φοροδιαφυγής. Στο πλαίσιο αυτό, ιδρύθηκε η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) και εφαρμόστηκε σειρά μέτρων ψηφιοποίησης, τα οποία ενίσχυσαν τη διαφάνεια και προώθησαν την υποβολή δεδομένων από τις επιχειρήσεις προς τις φορολογικές αρχές σε πραγματικό χρόνο.
Από το 2020 άρχισε να τίθεται σε λειτουργία η ηλεκτρονική πλατφόρμα myDATA (my Digital Accounting and Tax Application). Η πλατφόρμα αυτή υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να διαβιβάζουν ψηφιακά τα λογιστικά τους αρχεία και τα στοιχεία των τιμολογίων απευθείας στη φορολογική διοίκηση, περιορίζοντας έτσι τις δυνατότητες απόκρυψης φορολογητέας ύλης.
Επιπλέον, η διασύνδεση των τερματικών σημείων πώλησης (POS) με τις ταμειακές μηχανές και τα συστήματα της φορολογικής διοίκησης έχει βελτιώσει την είσπραξη του ΦΠΑ. Σε συνδυασμό με τη σημαντική εξάπλωση των ηλεκτρονικών πληρωμών, η αυτόματη διαβίβαση των δεδομένων λιανικών πωλήσεων από τα τερματικά POS στις φορολογικές αρχές έχει ενισχύσει τη συμμόρφωση ως προς τον ΦΠΑ, ιδίως σε κλάδους με αυξημένο κίνδυνο φοροδιαφυγής, όπως η φιλοξενία, το λιανικό εμπόριο και οι προσωπικές υπηρεσίες.
Η βελτίωση της αποτελεσματικότητας στην είσπραξη των φόρων αποτυπώνεται στις εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα κενά συμμόρφωσης ως προς τον ΦΠΑ στις χώρες-μέλη της ΕΕ. Έως τα τέλη της δεκαετίας του 2010, η Ελλάδα κατέγραφε ένα από τα μεγαλύτερα κενά ΦΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που καταδείκνυε τη σημαντική απόκλιση μεταξύ του ποσού του ΦΠΑ που θα έπρεπε να έχει εισπραχθεί και εκείνου που τελικά εισέπραττε το Δημόσιο.
Έκτοτε, ωστόσο, το κενό συμμόρφωσης ως προς τον ΦΠΑ στην Ελλάδα έχει περιοριστεί σημαντικά. Αυτό υποδηλώνει ότι ένα ολοένα μεγαλύτερο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας εντάσσεται πλέον στο επίσημο φορολογικό σύστημα.
Η διαρθρωτική αυτή βελτίωση στην είσπραξη των φόρων παρέχει στα δημόσια οικονομικά ένα σημαντικό περιθώριο προστασίας έναντι ενδεχόμενων μελλοντικών διαταραχών. Η ενισχυμένη φορολογική συμμόρφωση διευρύνει τη φορολογική βάση και περιορίζει την εξάρτηση των κρατικών εσόδων από τις κυκλικές διακυμάνσεις της οικονομίας. Ως εκ τούτου, οι δημοσιονομικές επιδόσεις αναμένεται να εμφανίσουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε περίπτωση επιβράδυνσης της ανάπτυξης ή γεωπολιτικών αναταράξεων που επηρεάζουν το εμπόριο ή τον τουρισμό.
Επιπλέον, η υψηλότερη και πιο αξιόπιστη είσπραξη εσόδων βοηθά την Ελλάδα να ανταποκρίνεται σε περιόδους ανόδου των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων ή αυξημένης μεταβλητότητας στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.
Υπό αυτό το πρίσμα, τα οφέλη που έχουν επιτευχθεί στη φορολογική διοίκηση δεν συνιστούν απλώς μια πρόσκαιρη αύξηση των εσόδων, αλλά μια μόνιμη βελτίωση της ικανότητας της χώρας να απορροφά εξωτερικούς κραδασμούς, καταλήγει η DBRS.