Ανακατανομή των ήδη προβλεπόμενων θέσεων ανάλογα με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων, αξιοποίηση της «εσωτερικής δεξαμενής» εργατικού δυναμικού από αναγνωρισμένους πρόσφυγες και αλλαγές στη διοικητική διαδικασία συνθέτουν το νέο μοντέλο που επιχειρείται να διαμορφωθεί για το 2027, όσον αφορά την κάλυψη των κενών θέσεων εργασίας, από μετανάστες.
Στόχος είναι οι εγκεκριμένες θέσεις να αντιστοιχούν στις ανάγκες της αγοράς και οι εργαζόμενοι να φτάνουν εγκαίρως στις επιχειρήσεις που τους χρειάζονται. Η αναζήτηση εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες οδηγεί την κυβέρνηση και τις επιχειρήσεις σε μια επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζονται και υλοποιούνται οι προσλήψεις.
Ήδη, με απόφαση του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου προβλέπεται η μεταφορά επιπλέον 5.480 θέσεων μεταξύ ειδικοτήτων, χωρίς να αυξάνεται ο συνολικός αριθμός των εργαζομένων που έχουν εγκριθεί για το έτος.
Πρόκειται για τη δεύτερη διορθωτική παρέμβαση, καθώς είχε προηγηθεί η ανακατανομή 11.000 θέσεων, από τις οποίες οι 10.000 αφορούσαν ανειδίκευτους εργάτες στη γεωργία, την κτηνοτροφία, τη δασοκομία και την αλιεία και οι υπόλοιπες 1.000, εργαζομένους υψηλής ειδίκευσης.
Οι νέες θέσεις κατευθύνονται σε ειδικότητες στις οποίες έχουν ήδη εξαντληθεί τα αρχικά περιθώρια ή για τις οποίες δεν είχε προβλεφθεί επαρκής αριθμός εργαζομένων.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται χειριστές σταθερών βιομηχανικών μηχανημάτων και εξοπλισμού, συναρμολογητές, μάγειρες, φροντιστές ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρία, εργάτες σε γραμμές παραγωγής φαρμακευτικών προϊόντων, κηπουροί και συντηρητές χώρων πρασίνου ξενοδοχείων, βοηθοί παρασκευής φαγητών και εργάτες υπηρεσιών αποσκευών αεροδρομίων, καθώς και εργαζόμενοι υψηλής ειδίκευσης.
Η ανάγκη για συνεχείς ανακατανομές αποκαλύπτει, ωστόσο, τις αδυναμίες του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου. Οι επιχειρήσεις δεν είναι πάντα σε θέση να προβλέψουν με ακρίβεια πόσους εργαζομένους θα χρειαστούν, σε ποιες ειδικότητες και σε ποιες περιοχές.
Οι εποχικές διακυμάνσεις, οι μεταβολές της ζήτησης και οι διαφορετικοί χρόνοι προγραμματισμού ανά κλάδο καθιστούν δύσκολη τη διαμόρφωση μιας κατανομής που θα παραμένει επίκαιρη σε όλη τη διάρκεια του έτους.
Σύμφωνα μάλιστα με πληροφορίες, έχουν ήδη ξεκινήσει συσκέψεις μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, προκειμένου για το 2027 να διαμορφωθεί μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα των αναγκών της αγοράς. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να εγκριθούν περισσότερες θέσεις, αλλά να κατανεμηθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια, με δυνατότητα έγκαιρης προσαρμογής όταν εξαντλούνται τα διαθέσιμα όρια μιας ειδικότητας.
Παράλληλα, το υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και το υπουργείο Εξωτερικών προγραμματίζουν τη διαλειτουργικότητα των πληροφοριακών συστημάτων τους, αλλά και την διαλειτουργικότητα με το σύστημα του υπουργείου Εργασίας Εργάνη, ώστε να βελτιωθεί η ανταλλαγή στοιχείων και η παρακολούθηση των αιτημάτων.
Σημαντικό ρόλο θα έχουν και οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, καθώς η ταχύτερη διεκπεραίωση των διαδικασιών μετάκλησης αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για να φτάνει ο εργαζόμενος στην επιχείρηση όταν πραγματικά τον χρειάζεται.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην έγκριση της θέσης. Οι καθυστερήσεις στην έκδοση εθνικών θεωρήσεων εισόδου από τις ελληνικές προξενικές αρχές σε τρίτες χώρες, αλλά και οι περιπτώσεις στις οποίες οι θεωρήσεις τελικά δεν εκδίδονται, δημιουργούν πρόσθετη αβεβαιότητα.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι εργαζόμενοι φτάνουν στην Ελλάδα όταν έχει πλέον ολοκληρωθεί η περίοδος απασχόλησής τους. Για τις επιχειρήσεις του τουρισμού, για παράδειγμα, μια καθυστέρηση αρκετών μηνών μπορεί να ακυρώσει στην πράξη τον αρχικό σχεδιασμό.
Η εικόνα του 2026 είναι ενδεικτική της πίεσης. Από τις συνολικά 98.664 εγκεκριμένες θέσεις, σχεδόν 90.000 έχουν δεσμευθεί μέσω αιτημάτων εργοδοτών. Ειδικότερα, στις θέσεις εξαρτημένης εργασίας, από τις περίπου 45.000 έχουν δεσμευθεί οι 30.000, ενώ οι εγκρίσεις μετακλήσεων ξεπερνούν τις 25.000. Επιπλέον, περίπου 20.000 αιτήσεις για άδεια διαμονής αφορούν πολίτες τρίτων χωρών που είχαν ήδη εισέλθει στη χώρα.
Για τις εκκρεμείς αιτήσεις σε ειδικότητες όπου δεν υπάρχουν πλέον διαθέσιμες θέσεις, προβλέπεται η προσκόμιση υπεύθυνης δήλωσης του εργοδότη και, όπου απαιτείται, βεβαίωσης της ΔΥΠΑ ότι δεν υπάρχει διαθέσιμο εργατικό δυναμικό της συγκεκριμένης ειδικότητας.
Η «εσωτερική δεξαμενή» των αναγνωρισμένων προσφύγων
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις στρέφονται όλο και περισσότερο σε μια δεξαμενή εργατικού δυναμικού που βρίσκεται ήδη στην Ελλάδα: τους αναγνωρισμένους πρόσφυγες, στους οποίους έχει χορηγηθεί άσυλο και οι οποίοι έχουν δικαίωμα πρόσβασης στην εργασία. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η αξιοποίησή τους μπορεί να περιορίσει την εξάρτηση από χρονοβόρες διαδικασίες μετακλήσεων, ιδιαίτερα σε θέσεις χαμηλής και μεσαίας ειδίκευσης, όπου οι ανάγκες είναι άμεσες.
Το ενδιαφέρον αποτυπώθηκε στην πρόσφατη εκδήλωση που διοργάνωσαν η πλατφόρμα WorkInGreece.co και το ACG The Demos Center. Περίπου 450 πρόσφυγες ήρθαν σε επαφή με δέκα μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων οι Nestlé, Pharmathen, DEMO, AKTOR Group, Costa Navarino, ΑΒ Βασιλόπουλος, Πλαίσιο, KORRES και Melissa Kikizas, ενώ 250 υποψήφιοι πέρασαν στη δεύτερη φάση των συνεντεύξεων.
Όπως επισημαίνει ο managing director της WorkInGreece, Βαγγέλης Κανελλόπουλος, η μεγαλύτερη έκπληξη δεν ήταν μόνο η συμμετοχή, αλλά η διαπίστωση ότι υπάρχει ήδη στη χώρα διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό που μπορεί να καλύψει σημαντικό μέρος των αναγκών των επιχειρήσεων.
Οι αμοιβές ξεκινούν από τον βασικό μισθό, ωστόσο όσοι διαθέτουν προσόντα ή είναι πρόθυμοι να εκπαιδευτούν μπορούν να εξελιχθούν επαγγελματικά μέσα σε τέσσερις έως έξι μήνες, αναλαμβάνοντας πιο εξειδικευμένες εργασίες και διεκδικώντας υψηλότερες αποδοχές. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν υποψήφιοι με τεχνικές δεξιότητες, όπως ηλεκτροσυγκολλητές και χειριστές μηχανημάτων, αλλά και εργαζόμενοι στον τουρισμό ή κάτοχοι άδειας οδήγησης.
Η σύσταση προς τις επιχειρήσεις είναι να ξεκινήσουν πιλοτικά, με τέσσερις ή πέντε προσλήψεις, ώστε να αξιολογήσουν στην πράξη τη συνεργασία και στη συνέχεια να προχωρήσουν σε μεγαλύτερο αριθμό προσλήψεων. Σύμφωνα με τον κ. Κανελλόπουλο, περίπου το 50% των αιτήσεων μετάκλησης αφορά θέσεις χαμηλής ειδίκευσης, για τις οποίες οι πρόσφυγες που βρίσκονται ήδη στη χώρα μπορούν να αποτελέσουν μια άμεσα διαθέσιμη εναλλακτική.
Από την πλευρά του, ο Πέτρος Μαστάκας, Durable Solutions Officer της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), έδωσε έμφαση στην ανάγκη να αισθάνονται οι πρόσφυγες ασφάλεια και να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν μια σταθερή ζωή στη χώρα υποδοχής. Όπως ανέφερε, σημαντικό μέρος του πληθυσμού διαθέτει εκπαιδευτικό υπόβαθρο και δεξιότητες, ενώ σχεδόν το 40% έχει ολοκληρώσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Η ένταξη στην εργασία, ωστόσο, δεν εξαρτάται μόνο από την ύπαρξη διαθέσιμων θέσεων. Συχνά οι πρόσφυγες δεν μπορούν να προσκομίσουν έγγραφα από τη χώρα καταγωγής τους, ενώ οι εργοδότες καλούνται να ξεπεράσουν επιφυλάξεις και προκαταλήψεις. Ο κ. Μαστάκας υπογράμμισε ότι οι άνθρωποι αυτοί αναζητούν έναν τόπο στον οποίο θα μπορέσουν να ριζώσουν και να οικοδομήσουν το μέλλον τους, όχι απλώς μια προσωρινή θέση εργασίας.
Στην δεύτερη ημέρα του ίδιου event που συνδιοργάνωσε η WorkInGreece με το Αμερικάνικο Κολλέγιο Ελλάδας (ACG) με τίτλο «Forum Εργοδοτών», ο Βασίλης Παυλόπουλος, καθηγητής Διαπολιτισμικής Κοινωνικής Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, επισήμανε τη σημασία της ομαλής ένταξης στον εργασιακό χώρο.
Συνέστησε στις επιχειρήσεις να αποφεύγουν υποτιμητικές συμπεριφορές, να θέτουν σαφείς κανόνες και να ορίζουν έναν εργαζόμενο ως μέντορα, ο οποίος θα βοηθά τον πρόσφυγα να αισθανθεί ασφαλής και να προσαρμοστεί. Η γλωσσική δυσκολία μπορεί αρχικά να περιορίζει την επικοινωνία, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος εμπιστοσύνης διευκολύνει σταδιακά την ανάληψη πρωτοβουλιών και την ενεργό συμμετοχή στην εργασία.
Το αγκάθι της στέγασης
Ένα ακόμη ζήτημα που αναμένεται να επηρεάσει την απασχόληση μετακλητών εργαζομένων είναι η στέγασή τους, με δεδομένη και τη δυσκολία εύρεσης στέγης ακόμη και για τους γηγενείς εργαζόμενους.
Η νομοθετική ρύθμιση του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, με έμφαση στην Αττική, προβλέπει πρόστιμα έως 10.000 ευρώ όταν η στέγαση δεν είναι κατάλληλη και επαρκώς τεκμηριωμένη, ανεξάρτητα από το ποιος έχει αναλάβει την οργάνωσή της.
Η προοπτική αυτή έχει προκαλέσει ανησυχία στις επιχειρήσεις και στους παρόχους υπηρεσιών διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, καθώς αρκετοί μετακλητοί διαμένουν σε μικρές ομάδες, συχνά πέντε έως επτά ατόμων, σε κατοικίες που δεν είναι πάντοτε σαφές αν πληρούν τις νέες προϋποθέσεις. Ως λύση προτείνεται η απευθείας μίσθωση κατοικιών από την εργοδότρια εταιρεία, με ονομαστικούς καταλόγους διαμενόντων και συγκεκριμένο κανονισμό λειτουργίας.