Στην αντεπίθεση για τις υπέρογκες αυξήσεις στα ασφάλιστρα υγείας ετοιμάζονται να περάσουν οι καταναλωτές, καθώς η ΕΚΠΟΙΖΩ σχεδιάζει να καταθέσει συλλογική αγωγή κατά της NN Hellas.
Την ίδια στιγμή, αρνητικές εντυπώσεις δημιουργεί η «ακινησία» της Αρχής Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, παρότι στο παρελθόν οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Ανάπτυξης, που έχουν τεθεί υπό την «ομπρέλα» της, είχαν επιβάλει βαριά πρόστιμα σε ασφαλιστικές εταιρείες.
Οι προειδοποιητικές «βολές» της ΕΚΠΟΙΖΩ με εξώδικο στην NN Hellas, που προχώρησε στις μεγαλύτερες αυξήσεις ασφαλίστρων στα ισόβια προγράμματα, κατά 9% - 12% και με μεγαλύτερες επιβαρύνσεις (έως 30%) σε ασφαλισμένους ηλικίας 70 ετών και άνω δεν είχαν αποτέλεσμα.
Από τη θυγατρική του ολλανδικού ομίλου ανακοινώθηκε ότι κατά μέσο όρο οι αυξήσεις ασφαλίστρων στα ισόβια προγράμματα ήταν 7,9% και επιχείρησε να τις δικαιολογήσει επικαλούμενη τη «σημαντική αύξηση του κόστους των υπηρεσιών υγείας και των αποζημιώσεων τα τελευταία χρόνια» και «τη μεταβολή των δημογραφικών χαρακτηριστικών του ασφαλισμένου πληθυσμού».
Η ΕΚΠΟΙΖΩ εξετάζει την κατάθεση συλλογικής/αντιπροσωπευτικής αγωγής κατά της NN Hellas, με την οποία θα αξιοποιηθεί η θετική για τους ασφαλισμένους νομολογία σχετικά με τις αναπροσαρμογές ασφαλίστρων.
Το νομικό ερώτημα που απασχολεί την καταναλωτική οργάνωση είναι αν η συλλογική αγωγή μπορεί να καλύψει, εκτός από την απαγόρευση μελλοντικών αυθαίρετων αυξήσεων, και την απαγόρευση της παράνομης συμπεριφοράς κατά το παρελθόν, ώστε να αναστραφούν οι αυξήσεις που ήδη έχουν ανακοινωθεί στους ασφαλισμένους.
Η νομική επιχειρηματολογία
Η αγωγή αναμένεται να δομηθεί πάνω στη νομική επιχειρηματολογία που ήδη έχει παρουσιάσει η ΕΚΠΟΙΖΩ με την εξώδικη δήλωσή που απέστειλε τον Μάιο προς την NN Hellas, ζητώντας την άμεση ανάκληση επιστολών που προαναγγέλλουν αναπροσαρμογές ασφαλίστρων:
• Η ΕΚΠΟΙΖΩ έχει χαρακτηρίσει τη συγκεκριμένη εμπορική πρακτική ως παραπλανητική και αθέμιτη, καταγγέλλοντας ότι η εταιρεία κάνει χρήση καταχρηστικών όρων.
• Η καταναλωτική οργάνωση σημειώνει ότι η NN Hellas επικαλείται για τον καθορισμό της αύξησης ασφαλίστρων τον Ετήσιο Δείκτη Αναπροσαρμογής (Ε.Δ.Α.) μακρόχρονων ασφαλίσεων υγείας, κάνοντας μνεία στον Ν. 5170/2025 και τη σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση (Κ.Υ.Α. 74816/2025).
Ωστόσο, ο εν λόγω ετήσιος δείκτης δεν έχει εκδοθεί από την Ελληνική Στατιστική Αρχή, με τον πρώτο σχετικό δείκτη να αναμένεται στο τέλος του τρέχοντος έτους. Κατά συνέπεια, η ΕΚΠΟΙΖΩ υποστηρίζει ότι η ενημέρωση προς τους ασφαλισμένους είναι απολύτως αναληθής, καθώς βασίζεται σε έναν Δείκτη που πρακτικά δεν υφίσταται ακόμη.
Ως εκ τούτου, χαρακτηρίζει τις αυξήσεις αδιαφανείς, αβάσιμες και παράνομες. Σημειώνεται ότι η NN Hellas κάνει λόγο για εσφαλμένη ερμηνεία της επιστολής και τονίζει: «Δεν έχουμε ισχυριστεί, ούτε βασιστεί στο δείκτη ΕΔΑ για τον καθορισμό των αναπροσαρμογών, δεδομένου ότι αυτός δεν έχει ακόμη εκδοθεί».
Αξίζει να σημειωθεί ότι η κυβέρνηση ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά, δια στόματος του αρμόδιου υφυπουργού Ανάπτυξης, Λ. Τσαβδαρίδη, ο οποίος απάντησε σε ερώτηση της Μιλένας Αποστολάκη, ότι ο δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ θα δημοσιευθεί στο τέλος αυτού του μήνα.
Πάντως, ο δείκτης δεν μπορεί βάσει του νόμου 5170/2025 να καλύψει αναδρομικά τις αυξήσεις ασφαλίστρων για το 2026. Ο νόμος, εξάλλου, προβλέπει ότι στο μεταβατικό διάστημα μέχρι την κατάρτιση του νέου δείκτη της ΕΛΣΤΑΤ, οι αυξήσεις ασφαλίστρων δεν επιτρέπεται να υπερβαίνουν την αύξηση του υποδείκτη τιμών Υγείας του Δείκτη Τιμών Καταναλωτή της ΕΛΣΤΑΤ, που δεν ξεπέρασε το 2% σε μέσα επίπεδα.
• Η ΕΚΠΟΙΖΩ υπενθυμίζει το ευρύτερο νομικό ιστορικό που αφορά την αναπροσαρμογή των επίμαχων συμβολαίων, τονίζοντας ότι οι σχετικοί όροι έχουν ήδη κριθεί καταχρηστικοί και παράνομοι με αποφάσεις που έχουν εκδοθεί εις βάρος της εταιρείας.
Ειδικότερα, αναφέρει τις τελεσίδικες αποφάσεις με αριθμό 1678/2023 και 1887/2022 του Διοικητικού Εφετείου Αθηνών, οι οποίες έκριναν καταχρηστικούς τους όρους των συμβολαίων και επικύρωσαν πρόστιμα της Γενικής Γραμματείας Καταναλωτή. Επίσης, τονίζει ότι το θέμα κρίθηκε και από το Συμβούλιο της Επικρατείας με την πρόσφατη απόφαση 2196/2025, που επιβεβαίωσε την καταχρηστικότητα όρου με παρόμοιο περιεχόμενο.
Ορόσημο η απόφαση του ΣτΕ
Η απόφαση 2196/2025 του ΣτΕ, η οποία έχει δημοσιευθεί περιληπτικά και αναμένεται η πλήρης δημοσίευσή της, θεωρείται ορόσημο στην εξέλιξη της διαμάχης για τα ασφάλιστρα των ισόβιων προγραμμάτων υγείας, καθώς αναγνωρίζει μεν ότι είναι νόμιμη η ύπαρξη ρητρών στα συμβόλαια που επιτρέπουν αναπροσαρμογή, αλλά με την προϋπόθεση της τήρησης αυστηρών κανόνων διαφάνειας.
Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης ασφαλιστικής εταιρείας, η οποία ζητούσε ακύρωση των προστίμων που είχαν επιβληθεί από το υπουργείο Εμπορίου.
Το ΣτΕ αναγνωρίζει ότι οι ασφαλίσεις υγείας είναι μακροχρόνιες συμβάσεις και το κόστος τους εξαρτάται από αστάθμητους, μελλοντικούς παράγοντες (όπως ο πληθωρισμός στο κόστος των υπηρεσιών υγείας), τους οποίους η εταιρεία δεν ελέγχει. Συνεπώς, η ανάγκη να διατηρούνται τα ασφάλιστρα «επαρκή» αποτελεί σπουδαίο λόγο που δικαιολογεί, κατ' αρχήν, την ύπαρξη ρήτρας μονομερούς αναπροσαρμογής.
Ωστόσο, το δικαστήριο θέτει τρεις ξεκάθαρες προϋποθέσεις (βάσει του ν. 2251/1994 περί προστασίας καταναλωτή), προκειμένου μια τέτοια ρήτρα να είναι έγκυρη και όχι καταχρηστική:
- Σαφής Αιτιολόγηση: Ο «σοβαρός λόγος» της αναπροσαρμογής πρέπει να αναφέρεται ρητά μέσα στη σύμβαση.
- Κατανοητά Κριτήρια: Το συμβόλαιο πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά και εύλογα κριτήρια. Ο μέσος ασφαλισμένος οφείλει να είναι σε θέση να κατανοήσει πώς θα αυξηθεί το ασφάλιστρό του και να αξιολογήσει τον μελλοντικό οικονομικό αντίκτυπο στην τσέπη του.
- Διαρκής Ενημέρωση και Διαφάνεια: Πρέπει να παρέχεται επαρκής πληροφόρηση τόσο πριν την υπογραφή της σύμβασης (π.χ. ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη των ασφαλίστρων), όσο και κατά τη διάρκειά της. Η εταιρεία δεσμεύεται να δίνει στον πελάτη τα απαραίτητα δεδομένα εγκαίρως, ώστε εκείνος να μπορεί να ελέγξει αν η αύξηση έγινε σωστά και να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά του.
Η απόφαση του ΣτΕ εισάγει κρίσιμες διευκρινίσεις για τη λειτουργία της ασφαλιστικής αγοράς, απαντώντας σε συνήθη παράπονα των καταναλωτών:
- Μια ρήτρα δεν είναι καταχρηστική μόνο και μόνο επειδή δεν θέτει ανώτατο όριο (πλαφόν) στις μελλοντικές αυξήσεις ή επειδή δεν προσδιορίζει το ακριβές ποσό εξ αρχής. Το Δικαστήριο δέχεται ότι κάτι τέτοιο είναι τεχνικά αδύνατο λόγω της φύσης των αναλογιστικών μελετών.
- Ακόμα κι αν τα κριτήρια αύξησης βασίζονται σε τεχνοοικονομικά δεδομένα της ίδιας της εταιρείας (που δεν είναι δημόσια προσβάσιμα), η ρήτρα μπορεί να είναι έγκυρη, υπό τον απαράβατο όρο ότι η εταιρεία αναλαμβάνει τη συμβατική δέσμευση να θέσει αυτά τα δεδομένα στη διάθεση του ασφαλισμένου, ώστε να δικαιολογήσει την αύξηση.
Το ΣτΕ έκρινε επίσης ότι αυτές οι αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας που επιβάλλει η εθνική νομοθεσία προς προστασία των καταναλωτών, δεν παραβιάζουν το ενωσιακό δίκαιο, και συγκεκριμένα το Άρθρο 49 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Η «ακινησία» της Αρχής Εποπτείας Αγοράς
Μπορεί τα δικαστήρια να δικαιώνουν τα πρόστιμα που κατά καιρούς έχουν επιβάλει οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Εμπορίου, οι οποίες έχουν πλέον τεθεί υπό την «ομπρέλα» της Αρχής Προστασίας του Καταναλωτή και Ελέγχου της Αγοράς, όμως η ανεξάρτητη, πλέον, Αρχή δεν έχει προχωρήσει σε αυτή τη φάση σε ελέγχους ασφαλιστικών εταιρειών, με αφορμή τις καταγγελίες για υπέρογκες και αυθαίρετες αυξήσεις στα ασφάλιστρα των ισόβιων προγραμμάτων υγείας.
Το Euroday.gr απευθύνθηκε στο γραφείο της διοικήτριας της Αρχής, Δέσποινας Τσαγκάρη, ζητώντας σχολιασμό των πληροφοριών για τη μη ύπαρξη ελέγχων, αλλά και πληροφοριών περί συνάντησης με εκπροσώπους ασφαλιστικών εταιρειών τις προηγούμενες ημέρες. Από το γραφείο της διοικήτριας δηλώθηκε άρνηση σχολιασμού αυτών των θεμάτων.
Σημειώνεται ότι η Αρχή διαθέτει έμπειρα, αρμόδια στελέχη του πρώην υπουργείου Εμπορίου που γνωρίζουν πολύ καλά τα θέματα των ασφαλιστικών εταιρειών και έχουν επιβάλει βαριά πρόστιμα τα τελευταία 15 χρόνια για τις αυθαιρεσίες με τα ασφάλιστρα. Φαίνεται, όμως, ότι αυτή την περίοδο δεν αποτελεί προτεραιότητα της Αρχής ο έλεγχος των ασφαλιστικών εταιρειών, καθώς μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στα θέματα της ακρίβειας στα βασικά καταναλωτικά αγαθά.