Νέα σημαντική χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (ERC) εξασφάλισε το Ινστιτούτο Μεσογειακών Σπουδών (ΙΜΣ) του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), καθώς η μεταδιδακτορική ερευνήτρια Zeynep Aydoğan επιλέχθηκε στο ιδιαίτερα ανταγωνιστικό πρόγραμμα Starting Grant 2026.
Το ερευνητικό της έργο, με τίτλο «Έπη και Πολιτιστικά Τοπία της Μεσαιωνικής και Πρώιμης Νεότερης Ανατολίας» (EPICSCAPES), εξασφάλισε χρηματοδότηση ύψους 1,5 εκατ. ευρώ για πέντε χρόνια, συμφωνα με το σχετικό δελτίο τύπου.
Το πρόγραμμα έχει ως στόχο να αναθεωρήσει τη συγγραφή της ιστορίας της Μικράς Ασίας από τον 12ο έως τον 17ο αιώνα, ενσωματώνοντας τις εμπειρίες διαφορετικών θρησκευτικών και γλωσσικών κοινοτήτων σε μια πιο περιεκτική ιστορική αφήγηση.
Αυτό θα επιτευχθεί μέσα από μια νέα ανάγνωση επικών και μυθικών αφηγήσεων που γράφτηκαν στα αρμενικά, κουρδικά, γεωργιανά, ελληνικά και τουρκικά, στις παραμεθόριες περιοχές που αργότερα ενσωματώθηκαν στο Οθωμανικό κράτος.
Οι αφηγήσεις αυτές μεταδίδονταν προφορικά, σε ορισμένες περιπτώσεις επί αιώνες, προτού καταγραφούν γραπτώς. Αποτελούν πολύτιμες πηγές για τις κοσμοθεωρίες και τις ιδεολογίες των διαφορετικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας, οι οποίοι συνυπήρχαν σε κοινές, συχνά αμφισβητούμενες γεωγραφικές περιοχές.
Συνδυάζοντας επικές παραδόσεις που έχουν συχνά μελετηθεί μεμονωμένα, εντός των γλωσσικών τους ορίων και εθνικών ιστοριογραφικών πλαισίων, το EPICSCAPES επιδιώκει να αναδείξει συνδέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφορετικών κοινοτήτων της περιοχής, οι οποίες είχαν παραβλεφθεί στο παρελθόν.
Τα «επικά τοπία» και η ψηφιακή χαρτογράφηση
Στον πυρήνα του έργου βρίσκεται η έννοια των «επικών τοπίων» (epicscapes), δηλαδή αλληλοσυνδεόμενων παραμεθόριων περιοχών στις οποίες οι επικές παραδόσεις εμφανίστηκαν, διαδόθηκαν και εξελίχθηκαν πέρα από γλωσσικά και θρησκευτικά όρια, σε συνδυασμό με τα τοπία που διαμόρφωναν οι ίδιες οι αφηγήσεις.
Χρησιμοποιώντας το τοπίο ως συνδετικό στοιχείο, το έργο εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα έπη συνδέονται με τη γεωγραφία, τις εθνοτικές και θρησκευτικές ταυτότητες, καθώς και την πολιτική εξουσία.
Σε συνεργασία με το Εργαστήριο Γεωφυσικής – Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης και Αρχαιοπεριβάλλοντος του ΙΜΣ/ΙΤΕ, θα αναπτυχθούν μια πολιτιστική βάση δεδομένων ανοικτής πρόσβασης και ψηφιακοί χάρτες για τη συστηματική ανάλυση γεωγραφικών αναφορών, επαναλαμβανόμενων αφηγηματικών μοτίβων και συνδέσεων μεταξύ διαφορετικών επικών παραδόσεων.
Με αυτόν τον τρόπο, το EPICSCAPES επαναπροσδιορίζει το έπος ως μια ιστορικά εξελισσόμενη μορφή συλλογικής μνήμης και προσφέρει νέες προοπτικές για την ιστορία της Μικράς Ασίας, πέρα από τις αυτοκρατορικές και εθνικιστικές διαιρέσεις.
Το βιογραφικό της Zeynep Aydoğan
Η Zeynep Aydoğan απέκτησε πτυχίο (B.A.) και μεταπτυχιακό τίτλο (M.A.) στην Ιστορία από το Πανεπιστήμιο Boğaziçi της Κωνσταντινούπολης και διδακτορικό από το Humboldt-Universität zu Berlin.
Διετέλεσε μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Ερευνητικό Κέντρο για τους Ανατολικούς Πολιτισμούς (ANAMED) του Πανεπιστημίου Koç, προτού ενταχθεί στο ΙΜΣ/ΙΤΕ το 2020, όπου εργάστηκε στο ερευνητικό πρόγραμμα GHOST, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το ERC.
Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα περιλαμβάνουν την πολιτιστική ιστορία της Μικράς Ασίας και των Βαλκανίων μεταξύ του 11ου και του 15ου αιώνα, τη διαμόρφωση και την πρώιμη ιστοριογραφία του Οθωμανικού κράτους, καθώς και την τουρκική θρησκευτικο-ηρωική λογοτεχνία.
Είναι συγγραφέας της μονογραφίας Forging Paths of Continuity: Borderline Miracles in the Early Menākıbnāme Literature, 13th–15th Centuries, η οποία εκδόθηκε από το ΙΜΣ το 2024.