Σημαντικό βήμα για τη συγκέντρωση, την οργάνωση και την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση για τη φυσική κληρονομιά της χώρας αποτελεί η υλοποίηση του έργου «Ψηφιοποίηση Συλλογών Ελληνικής Φυσικής Ιστορίας». Το έργο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με 5 εκατομμύρια ευρώ, μέσω του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), με πρωτοβουλία και ενεργή συμβολή του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Υλοποιούμενο από την Κοινοπραξία Ελληνικών Επιστημονικών Συλλογών (ΚΕΕΣ) με τη συμμετοχή οκτώ κορυφαίων ερευνητικών ιδρυμάτων της χώρας (Πανεπιστήμιο Κρήτης, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Πανεπιστήμιο Πατρών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή, Μεσογειακό Αγρονομικό Ινστιτούτο Χανίων, Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Απολιθωμένου Δάσους Λέσβου), το έργο έχει ήδη οδηγήσει στην ψηφιοποίηση περισσότερων από 2,3 εκατομμυρίων δειγμάτων φυσικής ιστορίας. Παράλληλα, έχει αποδώσει άνω των 230.000 ψηφιακών εικόνων και 7.700 τρισδιάστατων απεικονίσεων, καθιστώντας τις συλλογές προσβάσιμες σε ερευνητές, επιστημονικούς φορείς και πολίτες.
Τα ψηφιοποιημένα δεδομένα είναι διαθέσιμα σε όλους, συμπεριλαμβανομένων και λογισμικών τεχνητής νοημοσύνης, μέσω της νέας ψηφιακής πύλης της ΚΕΕΣ. Η πύλη παρέχει δυνατότητες αναζήτησης και πρόσβασης σε ψηφιακά τεκμήρια υψηλής ποιότητας, συνοδευόμενα από μεταδεδομένα, όπως γεωγραφικές πληροφορίες, σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές FAIR. Επιπλέον, συνδέεται με την ευρωπαϊκή ερευνητική υποδομή DiSSCo, διασφαλίζοντας διαλειτουργικότητα και συμμετοχή σε ένα ευρύτερο οικοσύστημα που περιλαμβάνει έως και 1,5 δισ. δείγματα φυσικών επιστημών.
Σχετικά με τη σημασία του έργου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, δήλωσε:
«Η υλοποίηση ενός τόσο σημαντικού έργου αποτελεί παρακαταθήκη για την επιστημονική κοινότητα, την εκπαίδευση, την περιβαλλοντική πολιτική, συνολικά για την πατρίδα μας. Μέσα από την ψηφιοποίηση εκατομμυρίων δειγμάτων φυσικής ιστορίας, η Ελλάδα αποκτά ένα σύγχρονο, ανοικτό και διεθνώς διασυνδεδεμένο αποθετήριο γνώσης για τη βιοποικιλότητα και τη φυσική της κληρονομιά.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αξιοποιώντας τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, επενδύει συστηματικά σε έργα που συνδυάζουν την καινοτομία, την επιστήμη και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Θέλω να συγχαρώ τα ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα, καθώς και τον ΟΦΥΠΕΚΑ, που συμβάλλουν σε αυτή την προσπάθεια. Η γνώση αποτελεί βασικό εργαλείο για την προστασία της φύσης και με αυτή την πρωτοβουλία η Ελλάδα τοποθετείται δυναμικά στον ευρωπαϊκό και διεθνή χάρτη των υποδομών φυσικής ιστορίας και βιοποικιλότητας».
Η ψηφιοποίηση των συλλογών φυσικής ιστορίας συνιστά κρίσιμο εργαλείο για την έρευνα, καθώς επιτρέπει την άμεση πρόσβαση σε δεδομένα υψηλής ακρίβειας, τη διενέργεια συγκριτικών μελετών σε μεγάλη κλίμακα και την επιτάχυνση της επιστημονικής διαδικασίας. Παράλληλα, ενισχύει τη διατήρηση της γνώσης, τη διαφύλαξη ευαίσθητων δειγμάτων και τη χαρτογράφηση της ελληνικής βιοποικιλότητας και γεωποικιλότητας.
Από την πλευρά του, ο διευθύνων σύμβουλος του ΟΦΥΠΕΚΑ, Κώστας Τριάντης, σημείωσε:
«Η ένταξη και χρηματοδότηση του έργου στο Ταμείο Ανάκαμψης αποτέλεσε στρατηγική επιλογή, καθώς δημιουργεί μια σύγχρονη εθνική υποδομή για τη γνώση της φύσης της χώρας. Μέσα από την ψηφιοποίηση εκατομμυρίων δειγμάτων και τη διασύνδεσή τους με ευρωπαϊκές υποδομές, η Ελλάδα αποκτά ισχυρή παρουσία στον διεθνή επιστημονικό χάρτη. Το έργο προσφέρει νέα εργαλεία στους ερευνητές, λειτουργεί συμπληρωματικά με τον Κόκκινο Κατάλογο της Ελλάδας, που συγκεντρώνει το σύνολο των απειλούμενων ειδών της Ελλάδας και ενισχύει ουσιαστικά τη διαχείριση και προστασία της βιοποικιλότητας».
Το έργο αξιοποιεί σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και συστήματα διαχείρισης δεδομένων, διασφαλίζοντας την παροχή αξιόπιστων και επαναχρησιμοποιήσιμων δεδομένων. Ο εξοπλισμός και η τεχνογνωσία που αποκτήθηκαν δημιουργούν τις προϋποθέσεις για τη συνέχιση και διεύρυνση της ψηφιοποίησης στο μέλλον, καθώς και για την παροχή αντίστοιχων υπηρεσιών σε τρίτους ενδιαφερόμενους.
Σύμφωνα με τον συντονιστή του έργου και έφορο συλλογών σπονδυλωτών του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, Πέτρο Λυμπεράκη:
«Το SUB4 αποτελεί ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο για την ερευνητική κοινότητα, διαθέσιμο εντούτοις ελεύθερα και σε κάθε άλλον ενδιαφερόμενο. Δίνει τη δυνατότητα άμεσης πρόσβασης σε ψηφιακά τεκμήρια και μεταδεδομένα, επιτρέποντας σε έναν ερευνητή να αποκτήσει σε ελάχιστο χρόνο ολοκληρωμένη εικόνα για το αντικείμενο που μελετά, σχετικά με την ταξινομική διερεύνηση ενός είδους, τη γεωγραφική του κατανομή και πλήθος άλλων πληροφοριών.
Η συμβολή του ΟΦΥΠΕΚΑ στην προώθηση του έργου για χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης υπήρξε καθοριστική και αξίζει να αναγνωριστεί. Χάρη σε αυτήν, οι ελληνικές επιστημονικές συλλογές αποκτούν νέα δυναμική και διεθνή ορατότητα».
Με τη συμβολή του ΥΠΕΝ, του ΟΦΥΠΕΚΑ και τη συνεργασία της επιστημονικής κοινότητας, η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο και λειτουργικό σύστημα τεκμηρίωσης της φυσικής της κληρονομιάς, ενισχύοντας τόσο την έρευνα όσο και τη χάραξη πολιτικών για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.