Τι συμβαίνει πραγματικά σε ένα έμβρυο όταν κρυοσυντηρείται για δεκαετίες; Σταματά ο βιολογικός χρόνος και συνεχίζει από εκεί που «πάγωσε» όταν αποψυχθεί; Ή μπορεί και να γερνάει;
Η πρωτοφανής περίπτωση της 54χρονης γυναίκας στην Αθήνα, η οποία έφερε στον κόσμο ένα υγιέστατο κοριτσάκι από γενετικό υλικό που είχε κρυοσυντηρηθεί το 2004, έφερε ξανά στο προσκήνιο ένα από τα πιο συναρπαστικά ερωτήματα της σύγχρονης αναπαραγωγικής ιατρικής: τι συμβαίνει πραγματικά σε ένα έμβρυο όταν παραμένει για δεκαετίες στην κατάψυξη;
Ο γυναικολόγος της 54χρονης και γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, μιλώντας στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, εξήγησε ότι κατά την κρυοσυντήρηση η βιολογική δραστηριότητα του εμβρύου σταματά.
Το έμβρυο, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, «παγώνει στον χρόνο» και, όταν αποψυχθεί και εφόσον ανταποκριθεί στη διαδικασία, μπορεί να συνεχίσει την ανάπτυξή του από το σημείο στο οποίο είχε σταματήσει, χωρίς να έχει γεράσει κατά τη διάρκεια των ετών που παρέμεινε στην κατάψυξη.
«Πιο έξυπνα και πιο δραστήρια παιδιά»
Το επόμενο και ίσως σημαντικότερο ερώτημα αφορά τα παιδιά που γεννιούνται από κρυοσυντηρημένα έμβρυα. Υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος για συγγενείς ανωμαλίες, χρωμοσωμικές διαταραχές, μεταβολικά νοσήματα ή παιδικό καρκίνο;
«Τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα δεδομένα δεν δείχνουν αυξημένη επίπτωση τέτοιων προβλημάτων εξαιτίας της ίδιας της κρυοσυντήρησης. Οι μελέτες που υπάρχουν δεν δείχνουν ουσιαστικές διαφορές στην υγεία των παιδιών σε σχέση με εκείνα που προέρχονται από φυσική σύλληψη», ανέφερε ο κ. Πάντος.
Όπως εξήγησε, υπάρχουν κατά καιρούς αναφορές για διαφορετικό βάρος γέννησης ή άλλες διαφοροποιήσεις. Ωστόσο, αυτές δεν έχουν μέχρι σήμερα επιβεβαιωθεί ως αποτέλεσμα της κρυοσυντήρησης και μπορεί να σχετίζονται με άλλους παράγοντες, όπως ο σωματότυπος και η ενδοκρινολογική κατάσταση της μητέρας.
Σε ό,τι αφορά ειδικά τον παιδικό καρκίνο, «μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να υπάρχει αυξημένη επίπτωση που να αποδίδεται στην κρυοσυντήρηση».
Ο ίδιος πρόσθεσε: «Αυτό που βλέπουμε μέχρι τώρα είναι ότι αυτά τα παιδιά είναι πιο έξυπνα, πιο δραστήρια και έχουν καλύτερη απόδοση στο σχολείο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν περάσει μία δοκιμασία και έχουν αντεπεξέλθει στη διαδικασία της κρυοσυντήρησης, όπου κατά κάποιο τρόπο γίνεται μία επιλογή των καλών εμβρύων που μπορούν να εμφυτευθούν και μάλιστα φαίνεται ότι αυτό έχει επίπτωση και στη μετέπειτα ζωή τους».
Τα σύγχρονα έμβρυα επιβιώνουν καλύτερα μετά την απόψυξη
Μεγάλη αλλαγή έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια και στις ίδιες τις τεχνικές κρυοσυντήρησης. Ο κ. Πάντος εξήγησε ότι οι παλαιότερες τεχνικές και τα καλλιεργητικά υλικά που χρησιμοποιούνταν δεν είναι ίδια με τα σημερινά.
«Ενώ με τις παλαιότερες τεχνικές επιβίωναν περίπου επτά στα δέκα, σήμερα το ποσοστό μπορεί να φτάσει τα εννέα ή ακόμη και τα δέκα στα δέκα, ανάλογα βέβαια και με την περίπτωση», σημείωσε.
Η εξέλιξη των τεχνικών έχει, επομένως, αυξήσει σημαντικά την πιθανότητα επιβίωσης των εμβρύων μετά την απόψυξη, αν και το αποτέλεσμα εξακολουθεί να εξαρτάται από την εκάστοτε περίπτωση.
Έχουμε στοιχεία για αυτά τα παιδιά όταν μεγαλώνουν;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα κενά της επιστημονικής γνώσης. Η κρυοσυντήρηση εμβρύων εφαρμόζεται εδώ και αρκετές δεκαετίες, όμως δεν υπάρχουν ακόμη επαρκείς μελέτες που να παρακολουθούν συστηματικά τους ανθρώπους αυτούς σε ολόκληρο τον κύκλο της ζωής τους.
«Υπάρχουν πλέον παιδιά που έχουν γεννηθεί με αυτές τις τεχνικές και έχουν φτάσει σε μεγαλύτερες ηλικίες, ωστόσο δεν έχει ακόμη μελετηθεί συνολικά η επίδραση της διαδικασίας μέχρι την ενήλικη ζωή και ακόμη περισσότερο μέχρι τα βαθιά γηρατειά», ανέφερε ο κ. Πάντος.
«Τα μέχρι σήμερα δεδομένα είναι πάντως καθησυχαστικά και δεν δείχνουν διαφορές στην υγεία των παιδιών αυτών σε σχέση με εκείνα που προέρχονται από φυσική σύλληψη. Χρειάζονται όμως περισσότερα χρόνια παρακολούθησης και μεγαλύτερες μελέτες προκειμένου να έχουμε πλήρη εικόνα».
Η ηλικία του εμβρύου παίζει κάποιο ρόλο;
Ένα έμβρυο που δημιουργήθηκε πριν από 20 χρόνια έχει σήμερα διαφορετική βιολογική ποιότητα από ένα έμβρυο που κρυοσυντηρήθηκε πριν από δύο χρόνια;
Σύμφωνα με τον κ. Πάντο, «στη βιβλιογραφία ο μεγαλύτερος χρόνος κρυοσυντήρησης είναι τα 22 χρόνια που πετύχαμε εμείς, και αμέσως μετά είναι 18 χρόνια στην Ιαπωνία και στο Ισραήλ 17».
«Φαίνεται ότι δεν υπάρχει καμία διαφορετική επίπτωση στην υγεία του παιδιού από αυτή τη διαδικασία, αλλά για να έχουμε πιο ολοκληρωμένες μελέτες, θα πρέπει να περιμένουμε μερικά χρόνια», σημείωσε.
Τα διαθέσιμα στοιχεία, δηλαδή, δεν δείχνουν μέχρι σήμερα ότι η μεγαλύτερη διάρκεια κρυοσυντήρησης συνδέεται από μόνη της με διαφορετική έκβαση για την υγεία του παιδιού. Ωστόσο, η σχετικά περιορισμένη διάρκεια της συστηματικής παρακολούθησης αφήνει ανοιχτό το ζήτημα των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων.
Πού βρίσκεται τελικά το όριο;
Η περίπτωση αυτή μεταφέρει πλέον τη συζήτηση πέρα από το εργαστήριο. Αν η επιστήμη μπορεί να διατηρήσει ένα έμβρυο για δεκαετίες και να του επιτρέψει να συνεχίσει την ανάπτυξή του όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή, τότε το επόμενο ερώτημα είναι ποιος θέτει τα όρια: η βιολογία ή η νομοθεσία;
«Η επιστήμη και η νομοθεσία θα πρέπει να προχωρούν παράλληλα. Ο νόμος οφείλει να ακολουθεί τις επιστημονικές εξελίξεις, αλλά ταυτόχρονα να θέτει το πλαίσιο μέσα στο οποίο αυτές θα εφαρμόζονται, με βασικό στόχο να μπορούν τα ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί όταν το αποφασίσουν», ανέφερε ο κ. Πάντος.
Η περίπτωση της 54χρονης γυναίκας δεν είναι, επομένως, απλώς ένα εντυπωσιακό ιατρικό περιστατικό. Είναι μια εικόνα από το μέλλον της ανθρώπινης αναπαραγωγής.
«Γιατί αν ένα έμβρυο μπορεί να "κοιμηθεί" για 22 χρόνια και να ξυπνήσει συνεχίζοντας από εκεί ακριβώς όπου σταμάτησε, τότε ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα της επιστήμης δεν είναι πλέον πόσο μπορεί να παγώσει ο χρόνος, αλλά πόσο μακριά μπορεί να τον μετακινήσει ο άνθρωπος».