Η απαγόρευση πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 15 ετών από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται στο νομοσχέδιο που παρουσίασε η κυβέρνηση, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας για την προστασία των ανηλίκων από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος.
Τη ρύθμιση παρουσίασαν σε διυπουργική συνέντευξη Τύπου οι υπουργοί Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης, και Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, την ευθύνη για την επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών θα αναλαμβάνουν οι ίδιες οι πλατφόρμες.
Με βάση τον τρόπο υπολογισμού που θα εφαρμοστεί, ως ημερομηνία γέννησης θα λαμβάνεται η 1η Ιανουαρίου κάθε έτους, ώστε τα ηλικιακά όρια να συνδέονται με τις σχολικές τάξεις. Έτσι, από την 1η Ιανουαρίου 2027 δεν θα επιτρέπεται η πρόσβαση στα social media σε παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2013 και μετά.
Ο Άκης Σκέρτσος ανακοίνωσε ότι το νομοσχέδιο εισάγεται την Τρίτη 13 Οκτωβρίου στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, όπου προβλέπεται και ακρόαση φορέων. Στόχος της κυβέρνησης είναι να εισαχθεί στην Ολομέλεια προς ψήφιση στις 22 Οκτωβρίου.
Πώς θα λειτουργεί η επαλήθευση μέσω Kids Wallet
Κεντρικό στοιχείο του σχεδιασμού είναι η υποχρεωτική επαλήθευση της ηλικίας με ψηφιακά εργαλεία, όπως το Kids Wallet. Οι πλατφόρμες θα πρέπει να χρησιμοποιούν μηχανισμούς επιβεβαίωσης όταν δεν μπορούν να διαπιστώσουν με ασφάλεια την ηλικία ενός χρήστη.
Το Kids Wallet δεν θα διαβιβάζει στις πλατφόρμες την ημερομηνία γέννησης, αλλά ένα ψηφιακό σήμα που θα επιβεβαιώνει αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο.
«Δεν δίνουν ούτε καν την ημερομηνία γέννησης. Δίνει μόνο ένα σήμα, μια σημαία, ένα flag, όπως λένε στους όρους της πληροφορικής, για το αν το άτομο αυτό, ο χρήστης αυτός, είναι πάνω ή κάτω από δεκαπέντε έτη», ανέφερε ο Δημήτρης Παπαστεργίου.
Όταν μια πλατφόρμα δεν είναι βέβαιη για την ηλικία του χρήστη, θα μπορεί να εμφανίζει έναν κωδικό QR, τον οποίο ο χρήστης θα σαρώνει μέσω του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet για να ολοκληρωθεί η επαλήθευση.
Από την 1η Ιανουαρίου 2027, οι πλατφόρμες θα πρέπει να κλειδώνουν τους λογαριασμούς για τους οποίους γνωρίζουν ότι ανήκουν σε παιδιά κάτω των 15 ετών. Όταν δεν είναι βέβαιες για την ηλικία, θα πρέπει να ζητούν επιβεβαίωση μέσω του σχετικού ψηφιακού εργαλείου.
«Δεν θα τρέχουν οι γονείς να κλειδώσουν τα κινητά με οποιαδήποτε εφαρμογή των παιδιών τους, αλλά πλέον το βάρος της επαλήθευσης, της διασφάλισης πάει στις πλατφόρμες», τόνισε ο υπουργός.
Οι πλατφόρμες θα πρέπει επίσης να αξιοποιούν τα στοιχεία και τους αλγορίθμους που διαθέτουν για να εκτιμούν την ηλικία των χρηστών και να καταφεύγουν σε εργαλεία επαλήθευσης όταν δεν μπορούν να το κάνουν με ασφάλεια.
Ποιες πλατφόρμες αφορά η απαγόρευση
Στο επίκεντρο της ρύθμισης βρίσκονται αρχικά το Instagram, το Facebook και το TikTok. Ωστόσο, ο κατάλογος των υπηρεσιών που θα υπάγονται στο μέτρο δεν είναι οριστικός και αναμένεται να εξελίσσεται ανάλογα με τις ευρωπαϊκές εξελίξεις.
«Δεν είναι περιοριστικός αυτός ο κατάλογος. Η Ευρώπη επεξεργάζεται δυναμικά αυτόν τον κατάλογο», ανέφερε ο Δημήτρης Παπαστεργίου.
Η κυβέρνηση διευκρινίζει ότι η παρέμβαση αφορά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και όχι συνολικά τη χρήση του διαδικτύου ή της τεχνολογίας. Στόχος είναι να περιοριστεί η έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές περιεχόμενο και πρακτικές που ενδέχεται να ενισχύουν την υπερβολική χρήση, χωρίς να αποκλείονται από ψηφιακές υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την επικοινωνία, την εκπαίδευση και την καθημερινότητά τους.
Τι προβλέπεται για τις παραβάσεις
Η εφαρμογή της ρύθμισης θα βασίζεται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις ψηφιακές υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA). Για τις παραβάσεις προβλέπεται η ενεργοποίηση των μηχανισμών εποπτείας και κυρώσεων που ορίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Όπως επισήμανε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, τα πρόστιμα βάσει του DSA μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου κύκλου εργασιών μιας πλατφόρμας.
Σε περίπτωση καταγγελίας που αφορά πλατφόρμα, θα ενεργοποιείται η προβλεπόμενη διαδικασία εποπτείας. Για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, η διαδικασία θα ακολουθεί τους μηχανισμούς του ευρωπαϊκού κανονισμού, με τη συμμετοχή των αρμόδιων αρχών.
Στις τεχνικές προκλήσεις περιλαμβάνεται και η πιθανότητα παράκαμψης των περιορισμών μέσω VPN, υπηρεσιών που μπορούν να εμφανίζουν διαφορετική χώρα σύνδεσης. Σύμφωνα με τον Δημήτρη Παπαστεργίου, εξετάζεται η αξιοποίηση πρόσθετων ενδείξεων, όπως η χρήση ελληνικού αριθμού κινητού τηλεφώνου, η γλώσσα του προγράμματος περιήγησης και η διεύθυνση IP, ώστε να εντοπίζονται περιπτώσεις που απαιτούν περαιτέρω έλεγχο.
Άκης Σκέρτσος: Από την ατομική ευθύνη στην ευθύνη των εταιρειών
Ο υπουργός Επικρατείας υποστήριξε ότι η παρέμβαση αποσκοπεί στη θέσπιση κανόνων για τις εταιρείες τεχνολογίας, ώστε η προστασία των παιδιών να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τις αποφάσεις κάθε οικογένειας.
Όπως εξήγησε, οι πλατφόρμες συλλέγουν δεδομένα για τις προτιμήσεις και τη συμπεριφορά των χρηστών και χρησιμοποιούν αλγορίθμους για την εξατομίκευση του περιεχομένου. Κατά τον ίδιο, αυτό δημιουργεί ιδιαίτερους κινδύνους για τους ανηλίκους, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη αναπτύξει πλήρως την ικανότητα αυτορρύθμισης.
Ο κ. Σκέρτσος περιέγραψε τη σχέση αυτή ως «ψηφιακή ασυμμετρία» και έθεσε το ζήτημα της αυτορρύθμισης των εταιρειών τεχνολογίας.
«Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των επιχειρήσεων; Μας αρκεί η αυτορρύθμιση των εταιρειών τεχνολογίας; Η απάντηση είναι όχι», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, τόνισε ότι η πρωτοβουλία δεν στρέφεται κατά της τεχνολογίας, η οποία εξακολουθεί να έχει σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση, την ενημέρωση, την ψυχαγωγία και την κοινωνικοποίηση των παιδιών.
«Δεν μιλάμε για μια απαγόρευση που αφορά το διαδίκτυο ή την τεχνολογία γενικότερα», σημείωσε.
Ο υπουργός αναφέρθηκε επίσης σε επιστημονικά ευρήματα και στοιχεία ευρωπαϊκών φορέων, σύμφωνα με τα οποία τουλάχιστον ένα στα πέντε ή ένα στα τέσσερα παιδιά ενδέχεται να διατρέχει κίνδυνο έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, διαδικτυακό εκφοβισμό ή χρήση των social media που δεν συνάδει με την ηλικία του. Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι αυτό δεν σημαίνει πως κάθε ανήλικος που χρησιμοποιεί τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης θα αναπτύξει ψηφιακό εθισμό.
Άδωνις Γεωργιάδης: Ανησυχητικά στοιχεία για την υπερβολική χρήση
Ο υπουργός Υγείας εστίασε στις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία των παιδιών, επικαλούμενος στοιχεία ερευνών για τη χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών από εφήβους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές γυμνασίου και λυκείου άρχισαν να χρησιμοποιούν social media σε ηλικία 10 έως 12 ετών, ενώ ένας στους τέσσερις δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση. Παράλληλα, το 23% των 15χρονων αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια όταν δεν έχει πρόσβαση στο κινητό του.
«Ένας στους τέσσερις, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat αλλά και του ΟΟΣΑ, δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση των social media», ανέφερε ο υπουργός, χαρακτηρίζοντας τα ευρήματα ανησυχητικά.
Επιπλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών έχει υποστεί διαδικτυακή παρενόχληση, ενώ ένας στους πέντε 15χρονους παραμελεί άλλες δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
Ο κ. Γεωργιάδης ανέφερε ακόμη ότι ένας στους τέσσερις εφήβους έχει αισθανθεί δυσφορία επειδή προσωπικές πληροφορίες του κοινοποιήθηκαν στο διαδίκτυο χωρίς τη συγκατάθεσή του. Για τον διαδικτυακό εκφοβισμό, επικαλέστηκε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το 17% των παιδιών ηλικίας 11 έως 15 ετών είχε πέσει θύμα cyberbullying την περίοδο 2021-2022.
Ο υπουργός σημείωσε ότι ο ψηφιακός εθισμός μπορεί να επηρεάσει και τους ενηλίκους, αλλά στις μικρές ηλικίες οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και των κοινωνικών σχέσεων.
Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι έχει ξεκινήσει, μέσω του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων και με αξιοποίηση πόρων του ΕΣΠΑ, πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του ψηφιακού εθισμού. Έχει επίσης δημιουργηθεί η τηλεφωνική γραμμή 1145, στην οποία μπορούν να απευθύνονται παιδιά, γονείς και ενήλικοι για ζητήματα ψηφιακού εθισμού και εξαρτήσεων.
Η ευρωπαϊκή διάσταση και τα επόμενα βήματα
Οι τρεις υπουργοί παρουσίασαν τη νομοθετική πρωτοβουλία ως συνέχεια των μέτρων που έχουν ήδη ληφθεί για την προστασία των ανηλίκων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται η απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία και η ανάπτυξη ψηφιακών εργαλείων για την ασφάλεια των παιδιών.
Ο Άκης Σκέρτσος αναφέρθηκε στις παρεμβάσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, με αφετηρία την ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο του 2024, καθώς και στις πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Από την πλευρά του, ο Δημήτρης Παπαστεργίου διευκρίνισε ότι το EU Kids Act δεν αποτελεί ακόμη ευρωπαϊκή νομοθεσία, αλλά κείμενο βασικών αρχών για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, το οποίο αναμένεται να διαμορφωθεί περαιτέρω τους επόμενους μήνες.
«Εμείς, παρ' όλα αυτά, χτίζοντας πάνω σε μια υφιστάμενη νομοθεσία, νομίζω πως μπορούμε να πάρουμε και πρέπει να πάρουμε μέτρα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι δεν υπάρχει περιθώριο για περαιτέρω καθυστερήσεις.
Ο υπουργός σημείωσε ότι η ελληνική πρωτοβουλία στηρίζεται στο άρθρο 27 του Digital Services Act και ότι προηγήθηκε διαβούλευση με τις ευρωπαϊκές υπηρεσίες μέσω του μηχανισμού TRIS, από τον Μάιο έως τον Αύγουστο. Στόχος είναι η εφαρμογή του ηλικιακού ορίου σε συμφωνία με το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο, έως ότου διαμορφωθούν οι επόμενες ευρωπαϊκές ρυθμίσεις.
ΑΠΕ-ΜΠΕ