Εδώ και μία περίπου δεκαετία, ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ, υπόσχεται στους Κινέζους ότι θα εκπληρώσει το «κινεζικό όνειρο», τη «μεγάλη αναγέννηση του κινεζικού έθνους».
Η υπόσχεση αυτή πήρε πιο καθαρή μορφή με την υιοθέτηση δύο στόχων, την οικοδόμηση μιας «σχετικά εύπορης κοινωνίας» ως το 2021 και την εξέλιξη σε μια «σύγχρονη σοσιαλιστική χώρα» ως το 2049.
Η Κίνα έχει επιτύχει σύμφωνα με τον Σι τον πρώτο στόχο. Είναι σε θέση να επιτύχει και τον δεύτερο;
Όπως υποστηρίζει ο νοτιοκορεάτης οικονομολόγος Λι Τζονγκ-Γουά, ενώ ο δεύτερος στόχος συνδέεται με την ισχύ, την ευημερία, τη δημοκρατία, την αρμονία και την πολιτισμική εξέλιξη, αντιπροσωπεύει επίσης και ένα όραμα της Κίνας ως παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής δύναμης. Ο απώτερος στόχος φαίνεται να είναι η οικοδόμηση μιας Pax Sinica, η οποία θα αντικαταστήσει την Pax Americana που έχει επικρατήσει μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Πρόκειται για πολύ φιλόδοξα σχέδια, αλλά όπως επισημαίνει ο Τζονγκ-Γουά στο Project Syndicate, η Κίνα έχει επιτύχει κατά το πρόσφατο παρελθόν πολύ φιλόδοξους στόχους. Το Κομμουνιστικό Κόμμα οδήγησε τη χώρα σε έναν αξιοσημείωτο οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό. Για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η Κίνα κατέγραψε διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης, ενώ εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια.
Ο μετασχηματισμός αυτός κατέστη δυνατός σύμφωνα με τον Τζονγκ-Γουά από έναν «καπιταλισμό με κινεζικά χαρακτηριστικά», ένα σύστημα το οποίο όπως σημειώνει έχει αποδειχθεί πολύ πιο αποτελεσματικό και ανθεκτικό από ότι περίμεναν πολλοί. Οι επιτυχίες της Κίνας αποδεικνύουν ότι ένα απολυταρχικό πολιτικό σύστημα δεν εμποδίζει την εξέλιξη και μπορεί μάλιστα να οδηγήσει σε ταχύτατη πρόοδο. Όπως άλλες απολυταρχικές κυβερνήσεις στην Ανατολική Ασία, όπως το καθεστώς του Λι Κουάν Γιού στη Σιγκαπούρη και η κυβέρνηση του Παρκ Τσουνγκ Χι στη Νότια Κορέα, η απολυταρχική και μονοκομματική κυβέρνηση της Κίνας χρησιμοποίηση την ισχύ της για να εφαρμόσει ορθές οικονομικές πολιτικές, επιτυγχάνοντας πολιτική σταθερότητα και οικονομική ανάπτυξη.
Ο Τζονγκ-Γουά υπογραμμίζει ωστόσο ότι αυτό δεν διασφαλίζει ότι το «κινεζικό όνειρο» θα γίνει πραγματικότητα. Όπως έχουν επισημάνει, η Κίνα είναι αντιμέτωπη με μεγάλες εσωτερικές και εξωτερικές προκλήσεις, οι οποίες μπορεί να υπονομεύσουν την οικονομική της εξέλιξη και να προκαλέσουν πολιτική αστάθεια.
Πρώτον, μετά από δεκαετίες πολιτικών αυστηρού οικογενειακού πληθυσμού, ο ενεργός πληθυσμός της Κίνας αναμένεται να μειωθεί κατά 170 εκατομμύρια τα επόμενα 30 χρόνια. Εν τω μεταξύ, οι αποδόσεις των επενδύσεων έχουν υποχωρήσει, η παραγωγικότητα είναι στάσιμη και το χρηματοοικονομικό σύστημα της χώρας δεν κατανέμει πάντοτε τους πόρους στις πιο παραγωγικές δραστηριότητες, με επιχειρήσεις «ζόμπι» και υπερχρεωμένες τοπικές κυβερνήσεις να λαμβάνουν πολύ περισσότερα δάνεια από όσα θα έπρεπε.
Σήμερα, το κατά κεφαλήν εισόδημα της Κίνας (10.484 δολάρια) παραμένει πολύ χαμηλότερο από αυτό των ανεπτυγμένων οικονομιών, όπως της Ιαπωνίας (40.146 δολάρια) και των ΗΠΑ (63.416 δολάρια) και οι πιθανότητες να συνεχιστεί η ταχύτατη οικονομική ανάπτυξη μειώνονται. Ο ρυθμός ανάπτυξης την περίοδο 2012-2020 ήταν κατά μέσο όρο 6,5% τον χρόνο, αρκετά κάτω από τα διψήφια νούμερα του παρελθόντος, και αναμένεται να υποχωρήσει στο 3 με 4% τα επόμενα 30 χρόνια.
Δεύτερον, ο ταχύτατα αναπτυσσόμενος κινεζικός ιδιωτικός τομέας μπορεί να αποτελέσει μεγάλη πρόκληση για το μοντέλο του κινεζικού κρατικού καπιταλισμού. Ήδη, μεγάλες εταιρείες δεν ακολουθούν τόσο εύκολα τις κυβερνητικές οδηγίες όπως έκαναν κάποτε. Το Πεκίνο βάζει στο στόχαστρο όσους το αψηφούν, με πιο επιφανή παραδείγματα τον ιδρυτή της Alibaba, Τζακ Μα και την πλατφόρμα διαμοιρασμού διαδρομών Didi Chuxing. Η προσέγγιση αυτή μπορεί να καταπνίξει τα κίνητρα που δίνουν ώθηση στην επιχειρηματικότητα και την καινοτομία.
Όλα τα παραπάνω, μπορεί να υπονομεύσουν τη νομιμοποίηση του Κομμουνιστικού Κόμματος. Με την ανάπτυξη να επιβραδύνεται, η διεύρυνση της ανισότητας μπορεί να προκαλέσει λαϊκή δυσαρέσκεια και πολιτική αναταραχή. Και αυτό συμβαίνει σε μια εποχή που η ικανότητα του Πεκίνου να επιβάλλει το βούλησή του περιορίζεται, κυρίως χάρη στη δική του επιτυχημένη προσπάθεια να δημιουργηθεί μια ισχυρή μεσαία τάξη που σήμερα περιλαμβάνει 700 εκατ. ανθρώπους.
Τρίτον, το εξωτερικό περιβάλλον δεν είναι με το μέρος του Πεκίνου. Για να διατηρήσει έναν υψηλό ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης, η Κίνα πρέπει να κρατήσει την ηγετική της θέση στη μεταποίηση. Είναι απαραίτητο να συνεχίσει να έχει στη διάθεση της πρώτες ύλες και ενδιάμεσα αγαθά μέσω μιας σταθερής παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, και πρέπει να συνεχίσει να εξάγει στις ΗΠΑ και άλλες αγορές τελικά αγαθά. Αυτό θα είναι πολύ δύσκολο να το επιτύχει αν δεν βρει έναν τρόπο να βγει από τον επώδυνο εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ.
Τέλος, για να κερδίσει τον διεθνή σεβασμό, η Κίνα θα πρέπει να αρχίσει να ενστερνίζεται τις δημοκρατικές αξίες και νόρμες και να καλλιεργεί ειρηνικές σχέσεις με άλλες ώρες. Η Pax Americana έχει επιβιώσει για τόσο καιρό, επειδή πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένων και γειτόνων της Κίνας, έχουν τις ΗΠΑ ως στήριγμα στο εμπόριο, την τεχνολογία και την ασφάλεια.
Θα είναι διστακτικές να αποδεχθούν την Pax Sinica, αν η Κίνα δεν τους προσφέρει κάτι καλύτερο.
Και αυτό πρέπει να ξεκινά από την ειρήνη.