Από την πρώτη στιγμή που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι διπλωμάτες εργάζονται για να τον τερματίσουν. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ συνεδρίασε, ο Βλαντιμίρ Πούτιν συνομίλησε επανειλημμένα με δυτικούς ηγέτες που τον παρότρυναν να σταματήσει τις επιχειρήσεις, κι ο ίδιος με τη σειρά του εξηγούσε πώς εκείνοι δεν μπορούν να κατανοήσουν την ευθύνη της Ουκρανίας για τα τραγικά γεγονότα.
Ακόμη, γράφει στους Financial Times ο Lawrence Freedman, ομότιμος καθηγητής πολεμικών σπουδών στο King's College του Λονδίνου, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Ναφτάλι Μπένετ επισκέφθηκε τη Μόσχα πριν από μερικές εβδομάδες για να διερευνήσει μια ειρηνευτική πρωτοβουλία, που όμως δεν προχώρησε. Οι μόνες υποσχόμενες συνομιλίες αυτή τη στιγμή είναι αυτές που διεξάγονται τακτικά μεταξύ ουκρανικών και ρωσικών αντιπροσωπειών, με πιο πρόσφατη την περίπτωση της Κωνσταντινούπολης, όπου και πάλι μικρή ήταν η πρόοδος.
Προς το παρόν καμία πλευρά δεν έχει κίνητρο να δεσμευτεί για μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση. Αμφότερες ελπίζουν σε στρατιωτικές επιτυχίες, ώστε να αποκτήσουν πιο ξεκάθαρη εικόνα για την πιθανή πορεία του πολέμου -και για τη θέση στην οποία θα βρίσκονται. Εάν παραμείνει σε βάθος χρόνου το αδιέξοδο, τότε και οι δύο μπορεί να αναγκαστούν να συμβιβαστούν. Τώρα, περιμένοντας τα νέα από το μέτωπο, το μόνο που μπορούν να κάνουν είναι να καλούν ο ένας τον άλλον σε πιο «ρεαλιστικές» θέσεις.
Η Ρωσία είχε τους περισσότερους λόγους να μειώσει τις φιλοδοξίες της. Ξεκίνησε τον πόλεμο με τη βεβαιότητα ότι θα καταγάγει μια γρήγορη νίκη, εκτίμηση κοινή σε αρκετές δυτικές πρωτεύουσες. Η πεποίθηση ότι τις μεγάλες παραχωρήσεις θα τις κάνει τελικά η Ουκρανία δεν έχει υποχωρήσει ακόμα, παρόλο που η Ρωσία ήδη εγκατέλειψε κάποια από τα εδάφη που κατέλαβε.
Οι δυνάμεις της υφίστανται μεγάλες απώλειες και αντιμετωπίζουν προβλήματα επιμελητείας και ηθικού. Και την Παρασκευή, οι αρχές στη ρωσική πόλη Μπέλγκοροντ ισχυρίστηκαν ότι τα ουκρανικά ελικόπτερα έκαναν το πρώτο χτύπημα επί ρωσικού εδάφους από την έναρξη του πολέμου.
Ωστόσο παραμένουν στο τραπέζι οι αρχικές απαιτήσεις της Ρωσίας, συνεχίζει ο καθηγητής Freedman. Μέχρι στιγμής, σιωπηρά έχει παραδεχτεί μόνο ότι δεν θα καταφέρει να πετύχει αλλαγή καθεστώτος στο Κίεβο ή να επιβάλει «αποστρατικοποίηση».
Τι θα συμβεί εάν η Ουκρανία διατηρήσει αυτή τη στρατιωτική πίεση και αν οι προσπάθειες της Ρωσίας να ενισχύσει τις δυνάμεις της και να πραγματοποιήσει νέες επιθέσεις δεν ευοδωθούν και πάλι; Η καλύτερη επιλογή της Μόσχας θα ήταν να ζητήσει κατάπαυση του πυρός, εδραιώνοντας τα μέχρι τούδε κεκτημένα της.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα δει την παγίδα και θα αρνηθεί την προσφορά. Θα μπορούσε να επικαλεστεί ότι η Ρωσία δεν τηρεί τις εκεχειρίες, μην επιτρέποντας σε αμάχους να διαφύγουν από πολιορκημένες πόλεις και να εισέλθει ανθρωπιστική βοήθεια. Θα μπορούσε επίσης να επισημάνει τα προβλήματα από την εφαρμογή της συμφωνίας του Μινσκ του 2015.
Ενώ ο Πούτιν ίσως θα δεχόταν μια κατάπαυση του πυρός χωρίς συνοδευτική ειρηνευτική συμφωνία, ώστε να εδραιώσει τα κεκτημένα του και παράλληλα να ανασυντάξει τις ένοπλες δυνάμεις του, ο Ζελένσκι αντίστροφα θα διεκδικήσει μια ειρηνευτική συμφωνία που θα οδηγεί σε κατάπαυση του πυρός. Το βασικό του αίτημα είναι να εγκαταλείψουν το ουκρανικό έδαφος οι ρωσικές δυνάμεις. Διαφορετικά ο πόλεμος δεν μπορεί να τελειώσει, γράφει ο Lawrence Freedman.
Ο Ουκρανός πρόεδρος, εξάλλου, κατέθεσε ήδη προτάσεις για να εξευμενίσει τη Ρωσία, με κυριότερη την εγκατάλειψη της προσπάθειας για ένταξη στο ΝΑΤΟ και την αποδοχή της ουκρανικής ουδετερότητας.
Αυτό φαίνεται σημαντικό βήμα με μια πρώτη ματιά, ωστόσο ο Ζελένσκι επιδιώκει ένοπλη ουδετερότητα -δηλαδή όχι αποστρατικοποίηση- και εγγυήσεις ασφαλείας ισχυρότερες από εκείνες που έλαβε η Ουκρανία από το Μνημόνιο της Βουδαπέστης (1994) ως αντάλλαγμα για την εγκατάλειψη του πυρηνικού (σοβιετικού) οπλοστασίου. Εβδομάδες πριν από την έκρηξη του πολέμου, ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ υποστήριζε ότι η Ρωσία δεν δεσμευόταν πλέον από καμία υπόσχεση, λόγω του «κρατικού πραξικοπήματος στην Ουκρανία».
Αυτό βέβαια εξηγεί γιατί η Ουκρανία ήταν τόσο πρόθυμη να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ και γιατί τώρα επιθυμεί εγγυήσεις από ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και άλλες χώρες, λίγο-πολύ ίδιες με τις εγγυήσεις που θα έπαιρνε ως μέλος του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, στις εγγυήσεις πάντα υπάρχουν ψιλά γράμματα. Όποια φόρμουλα κι αν βρεθεί, η Ουκρανία θα συνεχίσει να εξαρτάται από τις δικές της αμυντικές δυνάμεις, που θα ενισχύονται από δυτικό εξοπλισμό. Θα μπορούσε μεν να ελπίσει ότι μια στρατιωτική αποτυχία θα ήταν καμπανάκι για τη Μόσχα στο μέλλον, αλλά δύσκολα θα αισθάνεται ασφαλής, εάν η Ρωσία τερματίσει τον πόλεμο έχοντας κρατήσει κάποια ουκρανικά εδάφη.
Το Κίεβο, ενώ δεν θα συμφωνήσει ποτέ επί της αρχής στη ρωσική προσάρτηση της Κριμαίας, εντούτοις έχει αποδεχθεί ότι πρόκειται για τετελεσμένο γεγονός. Με τον ρωσικό έλεγχο στο Ντονμπάς, όμως, δηλαδή την περιοχή για την οποία μπήκε σε πόλεμο ο Πούτιν, δεν θα συμφωνήσει.
Μάλλον δεν φαίνεται τόσο ελκυστικό έπαθλο μια περιοχή κατεστραμμένη, με εχθρικό πληθυσμό και τεράστιο κόστος για την ανοικοδόμηση και την άμυνά της. Αλλά χωρίς αυτήν ο Πούτιν δεν θα έχει απολύτως τίποτα να επιδείξει για όλη αυτή την προσπάθεια.
Ο πόλεμος θα πρέπει να τελειώσει με τις ρωσικές δυνάμεις έξω από το Ντονμπάς, καταλήγει ο Lawrence Freedman στους Financial Times. Θα ήταν το πιο σταθερό αποτέλεσμα. Χωρίς συμφωνία σε αυτό το βασικό ζήτημα η σύγκρουση δεν θα τελειώσει, ό,τι κι αν διευθετηθεί στις διαπραγματεύσεις. Να γιατί η αναζήτηση μιας ειρήνης διαρκείας δεν μπορεί να διαχωριστεί από την αναζήτηση της στρατιωτικής επιτυχίας.