Το Υπουργείο Άμυνας έχει δαπανήσει περισσότερο από έναν χρόνο δοκιμάζοντας μια συσκευή που αποκτήθηκε μέσω μυστικής επιχείρησης και την οποία ορισμένοι ερευνητές θεωρούν ότι ενδέχεται να αποτελεί την αιτία μιας σειράς μυστηριωδών παθήσεων που επηρεάζουν Αμερικανούς κατασκόπους, διπλωμάτες και στρατιωτικό προσωπικό και είναι γνωστές ανεπίσημα ως «Σύνδρομο της Αβάνας», σύμφωνα με τέσσερις πηγές του CNN που έχουν ενημερωθεί για το ζήτημα.
Ένα τμήμα του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, το Homeland Security Investigations (HSI), αγόρασε τη συσκευή έναντι πολλών εκατομμυρίων δολαρίων στις τελευταίες ημέρες της κυβέρνησης Μπάιντεν, χρησιμοποιώντας χρηματοδότηση που παρείχε το Υπουργείο Άμυνας, σύμφωνα με δύο από τις πηγές. Οι αξιωματούχοι κατέβαλαν «ποσό οκταψήφιο», όπως ανέφεραν οι ίδιες πηγές, χωρίς να δώσουν πιο συγκεκριμένο αριθμό.
Η συσκευή εξακολουθεί να μελετάται και συνεχίζεται η συζήτηση -και σε ορισμένα τμήματα της κυβέρνησης, ο σκεπτικισμός- σχετικά με τη σύνδεσή της με τις περίπου μερικές δεκάδες περιστατικών υγείας που παραμένουν επισήμως ανεξήγητα.
Το CNN ζήτησε σχόλιο από το Πεντάγωνο, το HSI και το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας. Η CIA αρνήθηκε να σχολιάσει.
Η συσκευή που απέκτησε το HSI παράγει παλμικά ραδιοκύματα, σύμφωνα με μία από τις πηγές, κάτι που ορισμένοι αξιωματούχοι και ακαδημαϊκοί υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι θα μπορούσε να αποτελεί την αιτία των περιστατικών. Αν και η συσκευή δεν είναι εξ ολοκλήρου ρωσικής προέλευσης, περιέχει ρωσικά εξαρτήματα, πρόσθεσε η ίδια πηγή.
Οι αξιωματούχοι δυσκολεύονται εδώ και καιρό να κατανοήσουν πώς μια συσκευή αρκετά ισχυρή ώστε να προκαλεί το είδος των βλαβών που έχουν αναφέρει ορισμένα θύματα θα μπορούσε να είναι φορητή· αυτό παραμένει βασικό ερώτημα, σύμφωνα με μία από τις πηγές που ενημερώθηκαν για τη συσκευή. Η συσκευή θα μπορούσε να χωρέσει σε σακίδιο πλάτης, ανέφερε.
Η απόκτηση της συσκευής έχει αναζωπυρώσει μια οδυνηρή και έντονα αμφιλεγόμενη συζήτηση εντός της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με το Σύνδρομο της Αβάνας, το οποίο επισήμως είναι γνωστό ως «ανώμαλα επεισόδια υγείας».
Η μυστηριώδης ασθένεια εμφανίστηκε για πρώτη φορά στα τέλη του 2016, όταν μια ομάδα Αμερικανών διπλωματών που υπηρετούσαν στην πρωτεύουσα της Κούβας, την Αβάνα, άρχισε να αναφέρει συμπτώματα συμβατά με κρανιοεγκεφαλική κάκωση, όπως ίλιγγο και έντονους πονοκεφάλους. Τα επόμενα χρόνια, περιστατικά αναφέρθηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Κατά την επόμενη δεκαετία, η κοινότητα πληροφοριών και το Υπουργείο Άμυνας προσπάθησαν να κατανοήσουν αν οι αξιωματούχοι αυτοί υπήρξαν θύματα κάποιου είδους επίθεσης κατευθυνόμενης ενέργειας από ξένη κυβέρνηση -με ανώτερους αξιωματούχους πληροφοριών να δηλώνουν δημοσίως ότι δεν υπήρχαν επαρκή στοιχεία για να υποστηριχθεί ένα τέτοιο συμπέρασμα και με τα θύματα να υποστηρίζουν ότι η αμερικανική κυβέρνηση τα παραπλάνησε και αγνόησε σημαντικά στοιχεία ότι η Ρωσία επιτίθετο σε Αμερικανούς κυβερνητικούς αξιωματούχους.
Παρ' όλα αυτά, αξιωματούχοι του Υπουργείου Άμυνας θεώρησαν τα ευρήματά τους αρκετά σοβαρά ώστε να ενημερώσουν τις Επιτροπές Πληροφοριών της Βουλής των Αντιπροσώπων και της Γερουσίας στα τέλη του περασμένου έτους, συμπεριλαμβάνοντας αναφορά στη συσκευή που αποκτήθηκε και στις δοκιμές της.
Μία βασική ανησυχία για ορισμένους αξιωματούχους σήμερα είναι ότι, εάν η τεχνολογία αποδειχθεί λειτουργική, ενδέχεται να έχει διαδοθεί, σύμφωνα με αρκετές από τις πηγές, κάτι που σημαίνει ότι περισσότερες από μία χώρες θα μπορούσαν πλέον να έχουν πρόσβαση σε μια συσκευή που ενδέχεται να είναι ικανή να προκαλεί τραυματισμούς που τερματίζουν σταδιοδρομίες Αμερικανών αξιωματούχων.
Το CNN δεν μπόρεσε να μάθει πού -ή από ποιον- αγόρασε το HSI τη συσκευή, ωστόσο το HSI έχει ιστορικό συνεργασίας με το Υπουργείο Άμυνας για επιχειρήσεις που πραγματοποιούνται σε ολόκληρο τον κόσμο. Η υπηρεσία διαθέτει ευρεία δικαιοδοσία για τη διερεύνηση εγκλημάτων που συνδέονται με παραβιάσεις τελωνειακών κανονισμών, συμπεριλαμβανομένων ερευνών για τη διάδοση τεχνολογίας ή τεχνογνωσίας που ελέγχεται από τις ΗΠΑ στο εξωτερικό.
Οι έρευνες αυτές αποτελούν «το σημαντικότερο σημείο συνεργασίας μεταξύ του HSI και του αμερικανικού στρατού», σύμφωνα με πρώην αξιωματούχο του Υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας.
Για παράδειγμα, όταν ο αμερικανικός στρατός εντόπιζε αμερικανική τεχνολογία στο Αφγανιστάν ή το Ιράκ που δημιουργούσε ερωτήματα σχετικά με το πώς αυτά τα εξαρτήματα έφτασαν στην περιοχή, απευθυνόταν στο HSI, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο.
Δεν ήταν επίσης σαφές πώς η αμερικανική κυβέρνηση πληροφορήθηκε την ύπαρξη της συσκευής προκειμένου να την αγοράσει. Το Σύνδρομο της Αβάνας και η αιτία του παραμένουν άγνωστα τόσο για την κοινότητα πληροφοριών όσο και για την ιατρική κοινότητα.
Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζει η ιατρική κοινότητα είναι ότι εξακολουθεί να μην υπάρχει σαφής ορισμός των «ανώμαλων περιστατικών υγείας» ή AHIs. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι εξετάσεις πραγματοποιήθηκαν πολύ μετά την έναρξη των συμπτωμάτων, καθιστώντας δυσκολότερη την κατανόηση του τι συνέβη σωματικά.
Το 2022, επιτροπή πληροφοριών που διερευνούσε την αιτία των AHIs ανέφερε ότι ορισμένα από τα επεισόδια θα μπορούσαν «ευλόγως» να έχουν προκληθεί από «παλμική ηλεκτρομαγνητική ενέργεια» που εκπέμφθηκε από εξωτερική πηγή.
Ωστόσο, το 2023 η κοινότητα πληροφοριών δήλωσε δημοσίως ότι δεν μπορούσε να συνδέσει καμία περίπτωση με ξένο αντίπαλο, κρίνοντας απίθανο η ανεξήγητη ασθένεια να ήταν αποτέλεσμα στοχευμένης εκστρατείας από εχθρό των ΗΠΑ. Ακόμη και τον Ιανουάριο του 2025, η συνολική εκτίμηση της κοινότητας πληροφοριών παρέμενε ότι ήταν πολύ απίθανο τα συμπτώματα να προκλήθηκαν από ξένο δρώντα -παρότι αξιωματούχος του Γραφείου του Διευθυντή Εθνικών Πληροφοριών τόνιζε ότι οι αναλυτές δεν μπορούν να «αποκλείσουν» την πιθανότητα σε μικρό αριθμό περιπτώσεων.
Η στάση αυτή έχει εδώ και καιρό εξοργίσει τα θύματα, πολλά από τα οποία πιστεύουν ακράδαντα ότι υπάρχουν πληροφορίες που προσφέρουν αδιαμφισβήτητες αποδείξεις ότι η Ρωσία βρίσκεται πίσω από τα συμπτώματά τους, ορισμένα από τα οποία ήταν αρκετά σοβαρά ώστε να οδηγήσουν σε πρόωρη αποχώρηση από την υπηρεσία.
Ορισμένοι εν ενεργεία και πρώην αξιωματικοί της CIA έχουν εκφράσει ανησυχίες ότι η υπηρεσία υποβάθμισε την έρευνά της, όπως έχει αναφέρει στο παρελθόν το CNN.
Η απόκτηση της συσκευής έχει αντιμετωπιστεί από ορισμένα θύματα ως πιθανή δικαίωση.
«Αν η [αμερικανική κυβέρνηση] έχει πράγματι εντοπίσει τέτοιες συσκευές, τότε η CIA οφείλει σε όλα τα θύματα μια γαμ…νη τεράστια και δημόσια συγγνώμη για τον τρόπο με τον οποίο μας αντιμετώπισε ως παρίες», δήλωσε σε ανακοίνωσή του προς το CNN ο Marc Polymeropoulos, ένας από τους πρώτους αξιωματικούς της CIA που μίλησαν δημόσια για το θέμα και που, όπως υποστηρίζει, υπέστη επίθεση στη Μόσχα το 2017.