Η εμμονή του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τη Γροιλανδία προσφέρει μια σκληρή υπενθύμιση στους ηγέτες της Ευρώπης και διεθνώς: καμία συμφωνία δεν είναι ποτέ οριστική.
Ο Τραμπ ανακοίνωσε την επιβολή δασμού 10%, που θα αυξηθεί στο 25% τον Ιούνιο, σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Δανίας, επειδή δήλωσαν ότι θα πραγματοποιήσουν συμβολικές στρατιωτικές ασκήσεις του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία ως απάντηση στις αμερικανικές επιδείξεις ισχύος.
Παρότι οι δασμοί δεν είναι βέβαιο ότι θα τεθούν σε ισχύ, η απειλή συνιστά μια κλιμάκωση και προσβολή προς στενούς συμμάχους των ΗΠΑ, καταπατώντας τη συμφωνία εμπορίου ΗΠΑ–ΕΕ που είχε επιτευχθεί μόλις πριν από έξι μήνες στο θέρετρο Turnberry του Τραμπ στη Σκωτία, θυμίζει το Bloomberg.
Οι «στόχοι» του Τραμπ αντέδρασαν άμεσα. Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, χαρακτήρισε την απειλή για δασμούς «εντελώς λανθασμένη», ο Εμανουέλ Μακρόν τη χαρακτήρισε «απαράδεκτη», ενώ ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, δήλωσε ότι η χώρα του δεν θα «εκβιαστεί».
Ένας ανώτερος Ευρωπαίος νομοθέτης κάλεσε σε αναστολή της εμπορικής εκεχειρίας ΗΠΑ–ΕΕ που είχε σφραγιστεί με τον Τραμπ τον Ιούλιο, ενώ οι εθνικοί πρέσβεις της ΕΕ θα συναντηθούν την Κυριακή για να συζητήσουν τα επόμενα βήματα του μπλοκ, σύμφωνα με πηγή που γνωρίζει το θέμα.
«Όσοι πίστευαν ότι το δεύτερο έτος θα ήταν ένα έτος σταθερότητας στους δασμούς θα πρέπει να αναγνωρίσουν ότι αυτό μοιάζει πολύ με το πρώτο έτος», δήλωσε ο Josh Lipsky, επικεφαλής διεθνών οικονομικών στο Atlantic Council. «Θα υπάρξει ενιαία αντίδραση. Πρώτον, λόγω του πόσο ενωμένη είναι η Ευρώπη στο ζήτημα της Γροιλανδίας, και δεύτερον, λόγω του πολιτικού κόστους που ήδη κατέβαλε η Ευρώπη για τη συμφωνία του Turnberry.»
Οι δασμοί του Τραμπ θα εφαρμοστούν στη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία και τη Φινλανδία. Η ανακοίνωση έγινε ενώ πραγματοποιούνταν διαδηλώσεις σε όλη τη Δανία, με έντονη αντίθεση σε οποιονδήποτε αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας.
Ο Τραμπ προχώρησε στην ανακοίνωση των δασμών αφού οι χώρες αυτές — μερικοί από τους παλαιότερους συμμάχους των ΗΠΑ και όλες μέλη του ΝΑΤΟ — δήλωσαν ότι θα έστελναν μόνο μερικές δεκάδες στρατιώτες στη Γροιλανδία για να συμμετάσχουν σε κοινή άσκηση.
«Δεν μιλάμε για το Ιράν, μιλάμε για τη Δανία», δήλωσε ο Scott Lincicome, αναλυτής εμπορίου στο φιλελεύθερο Cato Institute, προσθέτοντας ότι η κίνηση αυτή θα εξοργίσει «πολύ κόσμο».
Οι Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές Thom Tillis και η Δημοκρατική Jeanne Shaheen εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση καλώντας την κυβέρνηση Τραμπ να «σβήσει τις απειλές και να ανάψει τη διπλωματία». Οι συμπρόεδροι μιας ομάδας της Γερουσίας για το ΝΑΤΟ έγραψαν: «Η συνέχιση αυτής της πορείας είναι κακή για την Αμερική, κακή για τις αμερικανικές επιχειρήσεις και κακή για τους συμμάχους της Αμερικής».
Το κατά πόσον ο Τραμπ θα εξέταζε ποτέ σοβαρά την εισβολή στη Γροιλανδία δεν είναι σαφές, αν και έχει επανειλημμένα αφήσει ανοιχτό αυτό το ενδεχόμενο. Και ένας από τους κορυφαίους αξιωματούχους του, μιλώντας το βράδυ της Παρασκευής στο Fox News, κατηγόρησε την Ευρώπη ότι «ζει εις βάρος» των ΗΠΑ και είπε ότι η τύχη της Γροιλανδίας θα πρέπει να αντικατοπτρίζει το ποιος έχει τη δύναμη να την προστατεύσει — παρότι, ως μέρος της Δανίας, οποιαδήποτε επίθεση εναντίον της από αντίπαλο θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας, γνωστή ως Άρθρο 5, και ενδεχόμενη αμερικανική αντίδραση.
«Η Δανία είναι μια μικρή χώρα με μικρή οικονομία και μικρό στρατό. Δεν μπορεί να υπερασπιστεί τη Γροιλανδία», δήλωσε στο δίκτυο ο αναπληρωτής προσωπάρχης Stephen Miller. «Για να ελέγχεις ένα έδαφος πρέπει να μπορείς να το υπερασπιστείς, να το βελτιώσεις, να το κατοικήσεις. Η Δανία έχει αποτύχει και στις τρεις αυτές δοκιμασίες».
Επειδή αποτελεί μέρος της Δανίας, «κατ’ αρχήν καλύπτεται επίσης από τη ρήτρα αμοιβαίας αλληλεγγύης του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε αυτή την εβδομάδα η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ανίτα Χίπερ.
Αντ’ αυτού, τα μέλη του ΝΑΤΟ αντιμετωπίζουν πλέον οικονομική πίεση από ένα μέλος του ίδιου του μπλοκ τους, προκειμένου να στηρίξουν μια βίαιη κατάληψη — μια εξέλιξη εξαιρετικά ασυνήθιστη ακόμη και με τα δεδομένα της δηλωμένης συναλλακτικής προσέγγισης του Τραμπ.
Μεταβαλλόμενοι υπολογισμοί
Μέχρι σήμερα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν σε μεγάλο βαθμό επιχειρήσει να κατευνάσουν τον Τραμπ, κλείνοντας συμφωνίες και αποφεύγοντας τη σύγκρουση, ιδίως καθώς προσπαθούν να διατηρήσουν την αμερικανική στρατιωτική και πληροφοριακή υποστήριξη προς την Ουκρανία για την αντιμετώπιση της ρωσικής επιθετικότητας.
Ωστόσο, μια κίνηση στη Γροιλανδία ενδέχεται να αλλάξει τους υπολογισμούς της ΕΕ.
Οι σύμμαχοι είχαν προηγουμένως καταλήξει ότι «ήταν καλύτερο να κατευνάσεις τον Τραμπ και να προχωρήσεις, παρά να κλιμακώσεις, και έτσι μπορούσες να προσφέρεις στις εταιρείες και στους επενδυτές κάποια βεβαιότητα», δήλωσε ο Lincicome. «Είναι πλέον σαφές ότι αυτό είναι απλώς λάθος. Η μόνη κυβέρνηση που μέχρι στιγμής φαίνεται να έχει καταφέρει να αναγκάσει τον Τραμπ να υποχωρήσει είναι η Κίνα — και το έκανε μέσω μάλλον επιθετικών αντιποίνων».
Οι δασμοί που συνδέονται με τη Γροιλανδία ενδέχεται να μην τεθούν τελικά σε ισχύ — ο Τραμπ μπορεί να επιχειρήσει να τους επιβάλει βάσει νόμου επί του οποίου το Ανώτατο Δικαστήριο αναμένεται σύντομα να αποφανθεί, ενδεχομένως περιορίζοντας τις εξουσίες που έχει χρησιμοποιήσει μέχρι σήμερα για την ταχεία επιβολή δασμών σε φίλους και αντιπάλους.
Τόσο ο Lipsky όσο και ο Lincicome εκτιμούν ότι είναι απίθανο, δεδομένης της υπόθεσης στο Ανώτατο Δικαστήριο και άλλων παραγόντων, οι δασμοί να τεθούν πράγματι σε ισχύ την 1η Φεβρουαρίου.
«Δεν είναι αδύνατο, αλλά η πιθανότητα είναι χαμηλή», είπε ο Lipsky. Ωστόσο, δεν είναι σαφές τι θα μπορούσε να παραχωρήσει η Ευρώπη για να κερδίσει μια αναβολή, όπως έχει συμβεί σε άλλες διαπραγματεύσεις για δασμούς. «Αυτό διαφέρει από μια παραδοσιακή απειλή».