Η Κίνα κινητοποίησε αθόρυβα χιλιάδες αλιευτικά σκάφη δύο φορές τις τελευταίες εβδομάδες, σχηματίζοντας τεράστια πλωτά φράγματα μήκους τουλάχιστον 200 μιλίων, δείχνοντας ένα νέο επίπεδο συντονισμού που θα μπορούσε να προσφέρει στο Πεκίνο περισσότερους τρόπους επιβολής ελέγχου σε αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες.
Οι δύο πρόσφατες επιχειρήσεις εκτυλίχθηκαν σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητες. Ανάλυση δεδομένων παρακολούθησης πλοίων από τους New York Times αποκαλύπτει για πρώτη φορά το μέγεθος και την πολυπλοκότητα των ελιγμών.
Την περασμένη εβδομάδα, περίπου 1.400 κινεζικά σκάφη εγκατέλειψαν αιφνιδίως τις συνήθεις αλιευτικές τους δραστηριότητες ή απέπλευσαν από τα λιμάνια βάσης τους και συγκεντρώθηκαν στην Ανατολική Σινική Θάλασσα. Μέχρι τις 11 Ιανουαρίου είχαν σχηματίσει ένα ορθογώνιο που εκτεινόταν σε περισσότερα από 200 μίλια. Ο σχηματισμός ήταν τόσο πυκνός ώστε ορισμένα προσεγγίζοντα φορτηγά πλοία φάνηκε να τον παρακάμπτουν ή να κινούνται με ζιγκ-ζαγκ για να τον διασχίσουν, σύμφωνα με τα δεδομένα παρακολούθησης.
Ναυτιλιακοί και στρατιωτικοί ειδικοί δήλωσαν ότι οι ελιγμοί υποδηλώνουν ότι η Κίνα ενισχύει τη ναυτική της πολιτοφυλακή, η οποία αποτελείται από πολιτικά αλιευτικά σκάφη εκπαιδευμένα να συμμετέχουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Επισήμαναν ότι οι κινήσεις δείχνουν πως το Πεκίνο μπορεί να συγκεντρώνει ταχύτατα μεγάλους αριθμούς σκαφών σε αμφισβητούμενες θάλασσες.
Ο ελιγμός της 11ης Ιανουαρίου ακολούθησε μια παρόμοια επιχείρηση τον προηγούμενο μήνα, όταν περίπου 2.000 κινεζικά αλιευτικά σκάφη συγκεντρώθηκαν σε δύο μακρούς, παράλληλους σχηματισμούς ανήμερα των Χριστουγέννων στην Ανατολική Σινική Θάλασσα. Κάθε σχηματισμός εκτεινόταν σε μήκος 290 μιλίων — περίπου όσο η απόσταση από τη Νέα Υόρκη έως το Μπάφαλο — σχηματίζοντας ένα ανεστραμμένο γράμμα L, σύμφωνα με τα δεδομένα θέσης πλοίων. Οι δύο συγκεντρώσεις, με διαφορά εβδομάδων στα ίδια ύδατα, υποδήλωναν συντονισμένη προσπάθεια, σύμφωνα με αναλυτές.
Οι ασυνήθιστοι σχηματισμοί εντοπίστηκαν από τον Jason Wang, της ingeniSPACE, εταιρείας ανάλυσης δεδομένων, και επιβεβαιώθηκαν ανεξάρτητα από τους Times μέσω δεδομένων εντοπισμού πλοίων που παρείχε η Starboard Maritime Intelligence.
«Σκεφτόμουν μέσα μου: “Αυτό δεν είναι φυσιολογικό”», είπε, περιγράφοντας την αντίδρασή του όταν εντόπισε τα αλιευτικά ανήμερα των Χριστουγέννων. «Έχω δει μερικές εκατοντάδες — ας πούμε πολλές εκατοντάδες», είπε, αναφερόμενος σε κινεζικά σκάφη που έχει παρακολουθήσει στο παρελθόν, «αλλά ποτέ κάτι τέτοιας κλίμακας ή με τόσο ιδιαίτερο σχηματισμό».
Σε περίπτωση σύγκρουσης ή κρίσης, για παράδειγμα γύρω από την Ταϊβάν, η Κίνα θα μπορούσε να κινητοποιήσει δεκάδες χιλιάδες πολιτικά πλοία, συμπεριλαμβανομένων αλιευτικών, για να φράξει θαλάσσιες οδούς και να περιπλέξει τις στρατιωτικές και εφοδιαστικές επιχειρήσεις των αντιπάλων της.
Τα κινεζικά αλιευτικά σκάφη θα ήταν πολύ μικρά για να επιβάλουν αποτελεσματικά έναν αποκλεισμό. Θα μπορούσαν όμως ενδεχομένως να παρεμποδίσουν την κίνηση αμερικανικών πολεμικών πλοίων, δήλωσε ο Lonnie Henley, πρώην αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών που έχει μελετήσει τη ναυτική πολιτοφυλακή της Κίνας.
Οι μάζες των μικρότερων σκαφών θα μπορούσαν επίσης να λειτουργήσουν «ως δολώματα για πυραύλους και τορπίλες, υπερφορτώνοντας τα ραντάρ ή τους αισθητήρες drones με υπερβολικά πολλούς στόχους», δήλωσε ο Thomas Shugart, πρώην αξιωματικός του αμερικανικού ναυτικού, σήμερα στο Center for a New American Security.
Οι αναλυτές που παρακολουθούσαν τα πλοία εντυπωσιάστηκαν από το μέγεθος των ελιγμών, ακόμη και λαμβάνοντας υπόψη το ιστορικό της Κίνας στη μαζική κινητοποίηση πολιτικών σκαφών, που στο παρελθόν περιλάμβανε, για παράδειγμα, αγκυροβολήσεις για εβδομάδες σε αμφισβητούμενους υφάλους, προκειμένου να προβληθούν οι εδαφικές διεκδικήσεις του Πεκίνου.
«Η εικόνα τόσων πολλών σκαφών να επιχειρούν συντονισμένα είναι συγκλονιστική», δήλωσε ο Mark Douglas, αναλυτής της Starboard, εταιρείας με γραφεία στη Νέα Ζηλανδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο κ. Douglas είπε ότι ο ίδιος και οι συνεργάτες του «δεν έχουν ξαναδεί σχηματισμό τέτοιου μεγέθους και πειθαρχίας».
«Το επίπεδο συντονισμού που απαιτείται για να συγκεντρωθούν τόσα πολλά σκάφη σε τέτοιο σχηματισμό είναι σημαντικό», πρόσθεσε.
Τα συγκεντρωμένα σκάφη διατηρούσαν σχετικά σταθερές θέσεις, αντί να κινούνται με τα τυπικά πρότυπα αλιείας — όπως κυκλικές ή παλινδρομικές πορείες — σύμφωνα με τους αναλυτές. Τα δεδομένα θέσης βασίζονται σε σήματα ναυσιπλοΐας που εκπέμπουν τα ίδια τα πλοία.
Οι επιχειρήσεις φαίνεται να σηματοδοτούν ένα τολμηρό βήμα στις προσπάθειες της Κίνας να εκπαιδεύσει αλιευτικά σκάφη ώστε να συγκεντρώνονται μαζικά, με σκοπό να παρεμποδίζουν ή να παρακολουθούν πλοία άλλων χωρών ή να βοηθούν το Πεκίνο να προβάλλει τις εδαφικές του διεκδικήσεις δημιουργώντας μια περίμετρο, δήλωσε ο Wang.
«Ανεβάζουν κλίμακα, και αυτή η κλιμάκωση δείχνει την ικανότητά τους για καλύτερη διοίκηση και έλεγχο πολιτικών σκαφών», είπε.
Η κινεζική κυβέρνηση δεν έχει προβεί σε δημόσιες δηλώσεις σχετικά με τις δραστηριότητες των αλιευτικών. Τα δεδομένα σημάτων πλοίων φαίνονται αξιόπιστα και όχι «παραποιημένα» (spoofed) — δηλαδή αλλοιωμένα ώστε να δημιουργούν ψευδή εικόνα των θέσεων — σύμφωνα τόσο με τον Wang όσο και με τον Douglas.
Ερευνητές του Center for Strategic and International Studies στην Ουάσιγκτον, όταν προσεγγίστηκαν από τους Times με τα ευρήματα αυτά, επιβεβαίωσαν ότι είχαν παρατηρήσει τις ίδιες συγκεντρώσεις σκαφών μέσω της δικής τους ανάλυσης δεδομένων.
«Σχεδόν σίγουρα δεν ψαρεύουν και δεν μπορώ να σκεφτώ καμία εξήγηση που να μην είναι κρατικά κατευθυνόμενη», έγραψε σε σχόλια μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ο Gregory Poling, διευθυντής της Asia Maritime Transparency Initiative στο CSIS.
Τα αλιευτικά συγκεντρώθηκαν στην Ανατολική Σινική Θάλασσα, κοντά σε μεγάλες ναυτιλιακές αρτηρίες που εκκινούν από τη Σαγκάη, ένα από τα πιο πολυσύχναστα λιμάνια παγκοσμίως. Φορτηγά πλοία διασχίζουν καθημερινά τη θάλασσα αυτή, συμπεριλαμβανομένων πλοίων που μεταφέρουν κινεζικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πρόκειται για θαλάσσιες αρτηρίες που η Κίνα θα επιδίωκε να ελέγξει σε περίπτωση σύγκρουσης με τις ΗΠΑ ή τους ασιατικούς συμμάχους τους, συμπεριλαμβανομένης μιας ενδεχόμενης κρίσης γύρω από την Ταϊβάν, το νησιωτικό δημοκρατικό κράτος που το Πεκίνο θεωρεί έδαφός του.
«Η καλύτερη εκτίμησή μου είναι ότι επρόκειτο για άσκηση, ώστε να διαπιστωθεί πώς θα ανταποκρίνονταν οι πολίτες εάν καλούνταν να συγκεντρωθούν μαζικά σε μελλοντική κρίση, ίσως προς υποστήριξη αποκλεισμού ή άλλων τακτικών πίεσης κατά της Ταϊβάν», έγραψε ο Poling.
Οι ελιγμοί των σκαφών τον Ιανουάριο πραγματοποιήθηκαν λίγο μετά τη διεξαγωγή διήμερων κινεζικών στρατιωτικών ασκήσεων γύρω από την Ταϊβάν, που περιλάμβαναν εξάσκηση σε ναυτικό αποκλεισμό του νησιού. Το Πεκίνο βρίσκεται επίσης σε έντονη διαμάχη με την Ιαπωνία για τη στήριξή της προς την Ταϊβάν.
Οι επιχειρήσεις των αλιευτικών θα μπορούσαν να είχαν στόχο να στείλουν μήνυμα «αντίθεσης προς την Ιαπωνία» ή να λειτουργήσουν ως πρόβα για πιθανές αντιπαραθέσεις με την Ιαπωνία ή την Ταϊβάν, δήλωσε ο Andrew S. Erickson, καθηγητής στο U.S. Naval War College που μελετά τις ναυτικές δραστηριότητες της Κίνας, διευκρινίζοντας ότι εκφράζει προσωπικές απόψεις.
Το ιαπωνικό υπουργείο Άμυνας και η ακτοφυλακή αρνήθηκαν να σχολιάσουν, επικαλούμενοι την ανάγκη προστασίας των δυνατοτήτων συλλογής πληροφοριών.
Ορισμένα από τα αλιευτικά είχαν συμμετάσχει και στο παρελθόν σε δραστηριότητες της ναυτικής πολιτοφυλακής ή ανήκαν σε στόλους γνωστούς για τέτοιου είδους δράση, σύμφωνα με επισκόπηση κινεζικών κρατικών δημοσιευμάτων. Η Κίνα δεν δημοσιοποιεί τα ονόματα των περισσότερων σκαφών της ναυτικής πολιτοφυλακής, γεγονός που δυσχεραίνει την ταυτοποίησή τους.
Ωστόσο, ο στενός συντονισμός των σκαφών δείχνει ότι επρόκειτο πιθανότατα για «κινητοποίηση και άσκηση δυνάμεων ναυτικής πολιτοφυλακής εν πλω», δήλωσε ο καθηγητής Erickson.
Τα τελευταία χρόνια, η Κίνα έχει χρησιμοποιήσει αλιευτικά της ναυτικής πολιτοφυλακής σε δεκάδες ή και εκατοντάδες μονάδες για την υποστήριξη του ναυτικού της, μερικές φορές μέσω μαζικών προσεγγίσεων, επικίνδυνων ελιγμών σε πολύ μικρές αποστάσεις και φυσικής πρόσκρουσης άλλων σκαφών σε διαμάχες με γειτονικές χώρες.
Η πρόσφατη μαζική συγκέντρωση σκαφών φαίνεται να δείχνει ότι οι μονάδες της ναυτικής πολιτοφυλακής γίνονται πιο οργανωμένες και καλύτερα εξοπλισμένες σε τεχνολογίες πλοήγησης και επικοινωνιών.
«Πράγματι καταγράφεται βελτίωση στην ικανότητά τους να συγκεντρώνουν και να ελέγχουν μεγάλο αριθμό σκαφών πολιτοφυλακής», δήλωσε ο Henley. «Αυτό είναι ένα από τα βασικά ζητήματα για να καταστεί η ναυτική πολιτοφυλακή χρήσιμο εργαλείο είτε για υποστήριξη μάχης είτε για προστασία κυριαρχίας.»