Το νέο αμερικανικό «National Defense Strategy» (2026) κάνει μια επιλογή που αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού για τους συμμάχους: Πρώτη προτεραιότητα είναι η άμυνα της αμερικανικής επικράτειας και δεύτερη η αποτροπή της Κίνας στον Ινδο-Ειρηνικό. Η Ευρώπη, παρότι «παραμένει σημαντική», μετακινείται χαμηλότερα στην ιεράρχηση, με μια κεντρική απαίτηση: οι Ευρωπαίοι να αναλάβουν «πρωτεύουσα ευθύνη» για τη συμβατική τους άμυνα -και για την Ουκρανία- με τις ΗΠΑ σε ρόλο «κρίσιμης αλλά πιο περιορισμένης» υποστήριξης.
Το νέο «deal» προς τους συμμάχους
Συνολικά, το 2026 NDS δεν παρουσιάζεται ως απομονωτισμός, αλλά ως «εστιασμένη εμπλοκή» με γνώμονα τα «συγκεκριμένα» αμερικανικά συμφέροντα. Το τίμημα είναι ότι οι συμμαχίες παύουν να θεωρούνται απόλυτες και περνούν στη σφαίρα της λογοδοσίας και των κινήτρων. Επιβράβευση δηλαδή των «πρότυπων συμμάχων» που επενδύουν και κάνουν περισσότερα στις περιοχές τους, με αντίστοιχα οφέλη σε συνεργασία, βιομηχανία και ανταλλαγή πληροφοριών.
Για την Ευρώπη, το συμπέρασμα είναι σκληρό, αλλά καθαρό. Η αμερικανική προτεραιότητα έχει ήδη μετατοπιστεί στην Κίνα, η Ρωσία αξιολογείται ως πραγματική αλλά «μη ηγεμονική» απειλή, και η ευρωπαϊκή συμβατική ισχύς θεωρείται επαρκής για να σηκώσει το βάρος—εφόσον μετατραπεί σε πραγματικές δυνατότητες.
Με άλλα λόγια, η υποβάθμιση της Ευρώπης στους αμερικανικούς σχεδιασμούς, δεν είναι απλή ρητορική. Είναι δομική επιλογή, που δοκιμάζει το πόσο γρήγορα η Ευρώπη μπορεί να περάσει από τις δεσμεύσεις ποσοστών του ΑΕΠ στους προυπολογισμούς, σε πραγματικές δυνάμεις, ετοιμότητα, αποθέματα και παραγωγή.
Ευρύτερα, η στρατηγική των ΗΠΑ οργανώνεται γύρω από τέσσερις «άξονες»: Υπεράσπιση της πατρίδας (Δυτικό Ημισφαίρο), αποτροπή της Κίνας «με ισχύ, όχι με αντιπαράθεση», αύξηση του επιμερισμού βαρών (burden-sharing) με συμμάχους και εταίρους, και (4) ενίσχυση της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανικής βάσης, ώστε να παράγει γρήγορα και σε κλίμακα για τις ανάγκες των ΗΠΑ αλλά και των συμμάχων τους.
Ευρώπη: «Λιγότερο σοβαρή» απειλή, με ευρωπαϊκή ηγεσία
Η πιο αποκαλυπτική φράση για την Ευρώπη είναι οικονομική: το κείμενο σημειώνει ότι η Ευρώπη έχει «μικρότερο και μειούμενο μερίδιο» της παγκόσμιας οικονομικής ισχύος. Από εκεί προκύπτει η στρατηγική συνέπεια: οι ΗΠΑ «πρέπει και θα» προτεραιοποιήσουν την άμυνα της πατρίδας τους και την αποτροπή της Κίνας.
Ο κανόνας που προτείνεται για τη Συμμαχία είναι απλός: στον Ινδο-Ειρηνικό οι σύμμαχοι είναι κρίσιμοι για την αποτροπή/εξισορρόπηση της Κίνας· στην Ευρώπη, οι σύμμαχοι «θα πάρουν το προβάδισμα» απέναντι σε απειλές «λιγότερο σοβαρές για εμάς αλλά περισσότερο για αυτούς», με «απαραίτητη αλλά περιορισμένη» αμερικανική υποστήριξη.
Η στρατηγική ανεβάζει επίσης τον πήχη των δαπανών. Παρουσιάζει ως νέο «παγκόσμιο στάνταρ» το 5% του ΑΕΠ συνολικά (3,5% σε «core military spending» και 1,5% σε «security-related» δαπάνες), το οποίο αποδίδει στις δεσμεύσεις της Συνόδου της Χάγης, και δηλώνει ότι θα επιδιώξει να ισχύσει «σε όλο τον κόσμο, όχι μόνο στην Ευρώπη».
Ουκρανία: Η ευθύνη «πρώτα και κύρια» στους Ευρωπαίους
Στο ουκρανικό, το κείμενο επιμένει ότι «ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει», αλλά θέτει ξεκάθαρη γραμμή: η υποστήριξη της άμυνας της Ουκρανίας, καθώς και η διασφάλιση και διατήρηση μιας ειρήνης, είναι «ευρωπαϊκή ευθύνη πρώτα και κύρια» και απαιτεί «ηγεσία και δέσμευση» από τους συμμάχους. Παράλληλα, οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν να παίζουν «ζωτικό ρόλο» στο ΝΑΤΟ, αλλά θα «βαθμονομήσουν» τη στάση δυνάμεων και δραστηριοτήτων στο ευρωπαϊκό θέατρο ώστε να αντανακλά καλύτερα την απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα και τις δυνατότητες των συμμάχων.
Για να γίνει αυτό, η στρατηγική μιλά για αξιοποίηση διαδικασιών του ΝΑΤΟ, για επέκταση της διατλαντικής αμυντικής συνεργασίας στη βιομηχανία και για μείωση «εμποδίων στις αμυντικές συναλλαγές, με στόχο να αυξηθεί η συλλογική ικανότητα παραγωγής δυνάμεων/υλικού. Όμως το μήνυμα κλείνει αιχμηρά: Οι ευρωπαϊκοί πόροι «καλύτερα να εστιάζουν στην Ευρώπη».
Ρωσία: «Επίμονη αλλά διαχειρίσιμη» απειλή
Για τη Ρωσία, το δόγμα υιοθετεί διπλή ανάγνωση. Την αποκαλεί «persistent but manageable threat» για τα μέλη του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, «στο προβλέψιμο μέλλον». Αναγνωρίζει ότι η Ρωσία έχει δημογραφικές/οικονομικές δυσκολίες, αλλά τονίζει ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει «βαθιά αποθέματα» στρατιωτικής και βιομηχανικής ισχύος και πολιτική αντοχή για «παρατεταμένο πόλεμο» στην ευρύτερη «γειτονιά» της.
Η μεγάλη «σκιά» είναι πυρηνική και στρατηγική: το κείμενο υπενθυμίζει ότι η Ρωσία διαθέτει «το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο», που εκσυγχρονίζεται/διαφοροποιείται, καθώς και υποθαλάσσιες, διαστημικές και κυβερνο-ικανότητες που θα μπορούσαν να πλήξουν και τις ΗΠΑ στο έδαφος τους. Γι’ αυτό δηλώνεται ότι οι αμερικανικές δυνάμεις πρέπει να είναι έτοιμες να αμυνθούν έναντι ρωσικών απειλών προς την ίδια την αμερικανική επικράτεια, ακόμη κι αν η «κύρια» ρωσική πίεση αφορά την Ανατολική Ευρώπη.
Ταυτόχρονα, το δόγμα αξιοποιεί ένα πολιτικά φορτισμένο επιχείρημα για να πιέσει την Ευρώπη: «η Μόσχα δεν είναι σε θέση να διεκδικήσει ευρωπαϊκή ηγεμονία», επειδή το ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ υπερτερεί σε οικονομική κλίμακα και πληθυσμό, ενώ γίνεται χαρακτηριστική αναφορά ότι «η οικονομία της Γερμανίας και μόνο» υπερβαίνει εκείνη της Ρωσίας—με σχετικό γράφημα για την οικονομική ικανότητα του μη-αμερικανικού ΝΑΤΟ έναντι της Ρωσίας.
Κίνα: Το κέντρο βάρους της στρατηγικής εκτός Homeland
Η Κίνα περιγράφεται ως η δεύτερη ισχυρότερη χώρα και ως ο ισχυρότερος ανταγωνιστής «σε σχέση με τις ΗΠΑ» από τον 19ο αιώνα. Παρά τις εσωτερικές πιέσεις, «το γεγονός» -όπως το θέτει- είναι ότι η ισχύς της αυξάνεται, και το στρατιωτικό buildup της είναι ιστορικό σε ταχύτητα, κλίμακα και ποιότητα, με δυνάμεις για τον Δυτικό Ειρηνικό αλλά και για μεγαλύτερες αποστάσεις.
Η στρατηγική δένει την αποτροπή με τη γεωοικονομία: ο Ινδο-Ειρηνικός «σύντομα» θα ξεπεράσει το μισό της παγκόσμιας οικονομίας και, αν μια δύναμη κυριαρχήσει εκεί, θα μπορεί να προβάλει «βέτο» στην αμερικανική πρόσβαση στο παγκόσμιο οικονομικό κέντρο βάρους—με διαρκείς επιπτώσεις ακόμη και για την αμερικανική επαναβιομηχάνιση.
Παράλληλα, το δόγμα επιχειρεί να αποφύγει την εικόνα «σταυροφορίας»: δηλώνει ότι στόχος «δεν είναι να κυριαρχήσουμε στην Κίνα», ούτε να την «ταπεινώσουμε» ή να την «στραγγαλίσουμε». Στόχος είναι να μην μπορεί κανείς, «συμπεριλαμβανομένης της Κίνας», να κυριαρχήσει στις ΗΠΑ ή στους συμμάχους τους, ώστε να διαμορφωθούν οι συνθήκες για ισορροπία ισχύος και μια «έντιμη ειρήνη» στον Ινδο-Ειρηνικό.
Στην καρδιά» του δόγματος, είναι η αποτροπή μέσω άρνησης (deterrence by denial): Η οιικοδόμηση ισχυρής άμυνας άρνησης, ώστε κάθε απόπειρα επιθετικότητας να θεωρείται εκ των προτέρων ότι θα αποτύχει. Το κείμενο προσθέτει ότι θα επιδιωχθεί και ευρύτερο φάσμα στρατιωτικών επικοινωνιών με τον κινεζικό στρατό, με έμφαση στη στρατηγική σταθερότητα και στη διαχείριση κρίσεων (deconfliction / de-escalation).
* Δείτε όλο το κείμενο στη στήλη Συνοδευτικό Υλικό