Οι ευρωπαϊκές χώρες που για δεκαετίες προστατεύονταν κάτω από την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα συζητούν πλέον ανοιχτά μια νέα μορφή προστατευτικής συμμαχίας έναντι της Ρωσίας, βασισμένη στα γαλλικά και ενδεχομένως στα βρετανικά πυρηνικά όπλα.
Πρόκειται για άμεση αντίδραση στη διάβρωση της εμπιστοσύνης στο Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει απαξιώσει συμμάχους, αμφισβητήσει τις δεσμεύσεις των ΗΠΑ και εντείνει τις αμφιβολίες με απειλές κατάληψης της Γροιλανδίας.
Ηγέτες στη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Γερμανία και την Ολλανδία -ορισμένες από τις πλέον φιλοαμερικανικές χώρες της Ευρώπης- επιβεβαίωσαν δημόσια τις τελευταίες ημέρες ότι διεξάγουν συνομιλίες για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή που θα συμπληρώνει την αμερικανική, γράφει το Politico.
«Νομίζω ότι θα υπάρξει -και θα έπρεπε να υπάρξει- μια συζήτηση μεταξύ των Ευρωπαίων για την πυρηνική αποτροπή, ότι αυτή πρέπει να είναι ευρωπαϊκή», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας Γιόνας Γκαρ Στόρε.
Η αίσθηση του κατεπείγοντος εντείνεται και από τη λήξη αυτής της εβδομάδας της συνθήκης New START για τα πυρηνικά όπλα μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας, σε μια περίοδο κατά την οποία Ρωσία και Κίνα επεκτείνουν τα στρατηγικά τους οπλοστάσια και το Κρεμλίνο έχει απειλήσει με χρήση πυρηνικών όπλων στην Ουκρανία.
Οι ευρωπαϊκές χώρες επιμένουν ότι η αμερικανική πυρηνική προστασία παραμένει ουσιώδης, ωστόσο διερευνούν στενότερη σχέση με τις πυρηνικές δυνάμεις της ηπείρου, ιδίως τη Γαλλία, της οποίας το οπλοστάσιο ήταν πάντοτε διακριτό από εκείνο των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Η βρετανική δύναμη είναι ανεξάρτητη από την Ουάσιγκτον, αλλά εξακολουθεί να βασίζεται σε αμερικανική τεχνολογία.
«Η πιο λογική, ταχύτερη και οικονομικά αποδοτικότερη επιλογή θα ήταν να χρησιμοποιηθεί η πυρηνική ικανότητα της Γαλλίας ως βάση για μια ανεξάρτητη ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή», δήλωσε ο Μάρκο Μίχελσον, πρόεδρος της επιτροπής εξωτερικών υποθέσεων του εσθονικού κοινοβουλίου.
Το Politico μίλησε με σχεδόν δώδεκα Ευρωπαίους αξιωματούχους και νομοθέτες από τη Δυτική, τη Βόρεια και την Ανατολική Ευρώπη, οι οποίοι εμπλέκονται άμεσα στη χάραξη αμυντικής πολιτικής, πολλοί εκ των οποίων μίλησαν ανώνυμα λόγω της ευαισθησίας του θέματος.
Περιέγραψαν μια ήπειρο που αναζητά ένα πρόσθετο επίπεδο «ασφάλισης» έναντι της Ρωσίας, προσθέτοντας ότι ο κόσμος ενδέχεται να βρίσκεται στα πρώτα στάδια μιας νέας εποχής πυρηνικού πολλαπλασιασμού. Παρότι οι κυβερνήσεις τους επιδιώκουν μεγαλύτερη σαφήνεια από τις δύο πυρηνικές δυνάμεις της Ευρώπης, υπάρχει και ανεπίσημη συζήτηση για το ενδεχόμενο μη πυρηνικές χώρες να αναπτύξουν τελικά τα δικά τους όπλα.
«Όσο επικίνδυνες χώρες διαθέτουν πυρηνικά όπλα, οι υγιείς δημοκρατίες πρέπει επίσης να έχουν πρόσβαση σε πυρηνικά όπλα», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο πρωθυπουργός της Σουηδίας Ουλφ Κρίστερσον.
Αναμονή για τον Μακρόν
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν βρίσκεται ήδη σε επαφή με χώρες όπως η Σουηδία, η Πολωνία και η Γερμανία σχετικά με τον ρόλο των γαλλικών πυρηνικών όπλων.
Αναμένεται να εκφωνήσει αργότερα αυτόν τον μήνα μια σημαντική ομιλία για το πυρηνικό δόγμα της χώρας, την οποία οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες παρακολουθούν στενά. «Ελπίζουμε σε συγκεκριμένες ανακοινώσεις», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης με έδρα το Παρίσι.
Η ομιλία του Μακρόν θα αποτελέσει «σημείο καμπής, μια ιστορική τομή», σύμφωνα με πρόσωπο προσκείμενο στον Γάλλο πρόεδρο. Θα περιγράψει «πώς η Γαλλία μπορεί να επιτρέψει σε άλλους να επωφεληθούν από την αποτροπή της, διατηρώντας ταυτόχρονα τη λήψη της απόφασης σαφώς ως προνόμιο του προέδρου», πρόσθεσε το ίδιο πρόσωπο.
Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία δεν συμμετέχει στην Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, αν και οι Γάλλοι πρόεδροι έχουν υπογραμμίσει ότι τα ζωτικά εθνικά συμφέροντα της Γαλλίας έχουν ευρωπαϊκή διάσταση. Όπως και στις ΗΠΑ, τα γαλλικά πυρηνικά όπλα τελούν αποκλειστικά υπό τη διοίκηση του προέδρου.
Ένας ουσιαστικός τρόπος για να επιδείξει η Γαλλία αποφασιστικότητα θα ήταν η ανάπτυξη μαχητικών Rafale με πυρηνική δυνατότητα, υπό γαλλική διοίκηση, σε ευρωπαϊκές χώρες, ανέφεραν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι.
«Αν το εννοούν πραγματικά… θα πρέπει να είμαστε έτοιμοι να ανοίξουμε αυτό το θέμα με τους εταίρους», δήλωσε η Λούτσια Γιαρ, Σλοβάκα βουλευτής και μέλος της Επιτροπής Άμυνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Εντός του ΝΑΤΟ υπάρχει η ελπίδα ότι η αβεβαιότητα θα ωθήσει το Παρίσι να εγκαταλείψει την αποστροφή του στη συμμετοχή στον πυρηνικό σχεδιασμό της συμμαχίας, κάτι που θα έδινε στους υπόλοιπους συμμάχους ορατότητα για το πώς η Γαλλία θα μπορούσε να τους προστατεύσει σε μια σύγκρουση. Το Παρίσι «θα πρέπει και θα εξετάσει» το ενδεχόμενο ένταξης, δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ.
Τον τελευταίο χρόνο, η Γαλλία έχει αρχίσει να εξηγεί το δόγμα και το οπλοστάσιό της. Πρόκειται για το τι «μπορεί να προσφέρει» η Γαλλία και τι «μπορούν να αναμένουν» οι σύμμαχοι, δήλωσε δεύτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης. Ωστόσο, κάθε προσπάθεια του Παρισιού να προσφέρει ηπειρωτική ασφάλεια θα πρέπει να αντιμετωπίσει το ζήτημα του περιορισμένου οπλοστασίου του.
Η Γαλλία διαθέτει 290 πυρηνικές κεφαλές, ενώ οι ΗΠΑ έχουν 3.708 και η Ρωσία 4.380, σύμφωνα με το Διεθνές Ινστιτούτο Ερευνών για την Ειρήνη της Στοκχόλμης. Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει 225.
Η Ρωσία και οι ΗΠΑ έχουν πυρηνική τριάδα που περιλαμβάνει όπλα εκτοξευόμενα από θάλασσα, αέρα και ξηρά, αλλά το γαλλικό οπλοστάσιο εξαπολύεται δια θαλάσσης -με ένα υποβρύχιο βαλλιστικών πυραύλων με πυρηνικά όπλα να περιπολεί διαρκώς- και αέρος, με μοίρες Rafale εξοπλισμένες με πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς. Η πυρηνική αποτροπή του Ηνωμένου Βασιλείου είναι αποκλειστικά θαλάσσια, αν και το Λονδίνο εξετάζει την επαναφορά της αεροπορικής διάστασης με αμερικανικά μαχητικά.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τη Ρωσία, η Γαλλία και η Βρετανία δεν διαθέτουν μικρότερα τακτικά πυρηνικά όπλα, βασιζόμενες αποκλειστικά σε πολύ μεγαλύτερους στρατηγικούς πυραύλους. Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει δύσκολη την αντίδραση σε μια περιορισμένης κλίμακας ρωσική επίθεση, καθώς θα διέθεταν μόνο όπλα καταστροφής πόλεων, κάτι που θα μπορούσε να κλιμακώσει οποιαδήποτε ανταλλαγή σε πλήρη Αρμαγεδδώνα.
«Ούτε η βρετανική ούτε η γαλλική αποτροπή έχουν σχεδιαστεί ουσιαστικά για να… επεκτείνουν την αποτροπή τους», δήλωσε η Ντάρια Ντολζικόβα, ανώτερη ερευνήτρια στο Royal United Services Institute, είτε σταθμεύουν είτε όχι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Η κλιμάκωση των πυρηνικών οπλοστασίων θα ήταν επίσης χρονοβόρα και δαπανηρή -και τα δημόσια ταμεία τόσο της Γαλλίας όσο και του Ηνωμένου Βασιλείου είναι άδεια.
Ως ένδειξη στενότερων δεσμών, χώρες όπως η Γερμανία ελπίζουν να συμμετάσχουν στην άσκηση Poker, τη ναυαρχίδα των γαλλικών στρατιωτικών ασκήσεων που προσομοιώνει πυρηνικά πλήγματα. Τον Δεκέμβριο, Βρετανοί αξιωματούχοι επετράπη για πρώτη φορά να παρακολουθήσουν, λίγους μήνες μετά την υπογραφή νέας συμφωνίας Παρισιού-Λονδίνου για την εμβάθυνση της πυρηνικής συνεργασίας.
Επισήμως, το Ηνωμένο Βασίλειο εμφανίζεται λιγότερο πρόθυμο να συζητήσει αλλαγές στην πυρηνική του στάση. Βρετανός αξιωματούχος άμυνας απέρριψε την πρόταση το Λονδίνο να συμμετάσχει σε κοινή αποτροπή, τονίζοντας ότι οι περισσότερες χώρες της ΕΕ προστατεύονται ήδη από τα βρετανικά πυρηνικά όπλα μέσω του ΝΑΤΟ.
Ωστόσο, ορισμένοι αμφισβητούν πλέον και αυτό. «Ίσως… χρειάζεται να διασφαλίσουμε ότι είμαστε στενά ευθυγραμμισμένοι με τους Γάλλους», δήλωσε ένας βουλευτής των Εργατικών, και «να έχουμε ένα σύνολο κλιμακωτών αντιδράσεων που παρέχονται από τους Γάλλους, στις οποίες εμείς συμβάλλουμε στο ανώτατο επίπεδο».
Νέα αρχή
Οι συζητήσεις για μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή λαμβάνουν χώρα καθώς η παγκόσμια αρχιτεκτονική ελέγχου των εξοπλισμών καταρρέει. «Οι Ευρωπαίοι έχουν αποδεχθεί την ιδέα ότι τα πυρηνικά οπλοστάσια μπορεί να αυξηθούν και ότι έτσι λειτουργεί ο κόσμος», δήλωσε η Ελοΐζ Φαγιέ, ερευνήτρια στο Γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.
Την περασμένη Πέμπτη, η συνθήκη New START, το τελευταίο εναπομείναν σύμφωνο μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για τον περιορισμό των πυρηνικών αποθεμάτων, έληξε αφού η Ουάσιγκτον απέρριψε τις προτάσεις της Μόσχας για παράτασή της.
Οι ΗΠΑ επιθυμούν να εμπλέξουν την Κίνα σε οποιεσδήποτε νέες συνομιλίες, ενώ η Ρωσία θέλει να συμπεριληφθούν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Ωστόσο, χωρίς προοπτική νέας συνθήκης, εντείνεται η ανησυχία ότι η νέα γεωπολιτική που πυροδότησε ο Τραμπ θα μπορούσε να οδηγήσει σε πυρηνικό πολλαπλασιασμό.
Μη πυρηνικές χώρες όπως η Ιαπωνία έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσαν να αναπτύξουν δικά τους πυρηνικά, με την ανεπίσημη συζήτηση να εντείνεται και σε άλλες χώρες όπως ο Καναδάς και η Νότια Κορέα.
Για την Ευρώπη, αυτό αποτελεί «πολύ επικίνδυνη» εξέλιξη καθώς οι ΗΠΑ απομακρύνονται από το ΝΑΤΟ, δήλωσε ο Ρίχο Τέρας, Εσθονός ευρωβουλευτής της Επιτροπής Άμυνας και πρώην αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων της χώρας.
«Είναι δίκαιο να πούμε ότι η συζήτηση για τις πυρηνικές δυνατότητες στην Ευρώπη δεν θα πρέπει να αποφεύγεται υπό τις παρούσες συνθήκες», είπε, προσθέτοντας ότι το Παρίσι και το Λονδίνο θα πρέπει επίσης να «συζητήσουν» την αύξηση των πυρηνικών τους κεφαλών.
Ωστόσο, η δημιουργία μιας πραγματικά ευρωπαϊκής αποτροπής είναι γεμάτη οικονομικά, τεχνικά και πολιτικά προβλήματα. Θα εγκυμονούσε επίσης τον κίνδυνο να αποσπάσει την προσοχή από τους στόχους ευρωπαϊκού επανεξοπλισμού, δήλωσε η Ρόουζ Γκότεμιλερ, πρώην αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ και πρώην υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ για τον έλεγχο των εξοπλισμών.
«Ο πολλαπλασιασμός των πυρηνικών όπλων σε άλλους συμμάχους δεν θα ενισχύσει την ασφάλεια», είπε. «Θα αποτελέσει μια δαπανηρή μακροπρόθεσμη δέσμευση σε μια περίοδο που οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ πρέπει να επικεντρωθούν στην απόκτηση συμβατικών δυνάμεων».
Και για άλλες χώρες, η δημιουργία πυρηνικού προγράμματος από το μηδέν θα ήταν «τιτάνιο εγχείρημα», δήλωσε ο Χανς Κρίστενσεν, διευθυντής του Nuclear Information Project στην Ομοσπονδία Αμερικανών Επιστημόνων.
Ακόμη και για τη Σουηδία, χώρα με πυρηνική τεχνολογία, η δημιουργία δικής της αποτροπής θα μπορούσε να απαιτήσει «δύο δεκαετίες» και να κοστίσει «πολλές δεκάδες δισεκατομμύρια» ευρώ, είπε, απαιτώντας επενδύσεις σε συστήματα μεταφοράς όπλων, προγράμματα δοκιμών, χώρους αποθήκευσης, εκπαίδευση προσωπικού και δομές διοίκησης και ελέγχου.
Μια τέτοια κίνηση θα παραβίαζε επίσης τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων.
Ενώ η τρέχουσα συζήτηση στην Ευρώπη αποτελεί αντίδραση στην αναξιοπιστία του Τραμπ, η απομάκρυνση από την αμερικανική πυρηνική ομπρέλα σημαίνει μεγαλύτερη εξάρτηση από τη Γαλλία, και αυτό συνεπάγεται τους δικούς του κινδύνους.
Τα εθνικά συμφέροντα της Γαλλίας δεν ταυτίζονται πάντα με εκείνα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Επιπλέον, παρότι ο Μακρόν έχει επανειλημμένα σηματοδοτήσει την προθυμία του να συζητήσει με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες πώς η γαλλική πυρηνική αποτροπή θα μπορούσε να συμβάλει στην ασφάλεια της ηπείρου, οι πιθανοί διάδοχοί του είναι πολύ πιο εχθρικοί προς αυτή την ιδέα.
Η ακροδεξιά Εθνική Συσπείρωση προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027 και οι δύο ηγέτες της, η Μαρίν Λεπέν και ο Ζορντάν Μπαρντελά, αντιτίθενται σθεναρά στην πυρηνική εμπλοκή του Μακρόν με τους Ευρωπαίους.
«Όλοι ξυπνούν, αλλά το μεγάλο ερώτημα είναι το 2027», δήλωσε τρίτος Ευρωπαίος διπλωμάτης. «Αναρωτιέται κανείς, τι αξία έχουν όλα αυτά;».