Μετά από εβδομάδες απειλών και μαζικής αμερικανικής στρατιωτικής συγκέντρωσης, οι πύραυλοι άρχισαν να πέφτουν στην Τεχεράνη το πρωί του Σαββάτου, την πρώτη ημέρα της εργάσιμης εβδομάδας στο Ιράν, προκαλώντας πανικό στην πρωτεύουσα, γράφουν οι FT αναλύοντας την κατάσταση.
Με κύματα αεροπορικών πληγμάτων, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ πυροδότησαν τον δεύτερο πόλεμό τους κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας μέσα σε οκτώ μήνες, προειδοποιώντας ότι θα είναι πολύ μεγαλύτερης κλίμακας από τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου. Αυτή τη φορά οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, με τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να χαρακτηρίζει την επίθεση «μαζική», να προειδοποιεί ότι «βόμβες θα πέφτουν παντού» και να φαίνεται να επιδιώκει τον τελικό στόχο: αλλαγή καθεστώτος.
«Σας λέω απόψε ότι η ώρα της ελευθερίας σας έφτασε. Παραμείνετε σε καταφύγια», δήλωσε ο Τραμπ σε βίντεο. «Όταν ολοκληρώσουμε, αναλάβετε την κυβέρνησή σας».
Όπως και ο πόλεμος του Ιουνίου — που ξεκίνησε από το Ισραήλ και στον οποίο προσχώρησαν για σύντομο διάστημα οι ΗΠΑ — έτσι και τώρα οι εξελίξεις σημειώνονται ενώ η κυβέρνηση Τραμπ διεξήγαγε συνομιλίες με το Ιράν για συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα. Οι συνομιλίες έμοιαζαν εξαρχής καταδικασμένες, με τον πόλεμο να καθίσταται ολοένα και πιο αναπόφευκτος, παρά τις προσπάθειες αραβικών και μουσουλμανικών κρατών που φοβούνται περιφερειακή ανάφλεξη.
Ο Τραμπ, ενθαρρυμένος από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, επιδίωκε γρήγορα την συνθηκολόγηση της Τεχεράνης, διατάσσοντας τη μεγαλύτερη στρατιωτική ανάπτυξη στη Μέση Ανατολή από την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, βαθιά καχύποπτος απέναντι στον Τραμπ, ήταν απίθανο να «γονατίσει» — κατά την αντίληψή του, η παράδοση στον ιδεολογικό εχθρό θα συνιστούσε σοβαρότερη απειλή για την επιβίωση του καθεστώτος από έναν πόλεμο.
Ο υπολογισμός του καθεστώτος δεν είναι ότι μπορεί να αντιπαρατεθεί στην ανώτερη ισχύ πυρός των ΗΠΑ ή του Ισραήλ, αλλά ότι μπορεί να αντέξει και να επιφέρει αρκετά πλήγματα ώστε να αυξήσει το κόστος για τους αντιπάλους του και τελικά να τους οδηγήσει σε αποκλιμάκωση. Πρόκειται για υψηλού ρίσκου στρατηγική του 86χρονου Χαμενεΐ, του οποίου η σχεδόν τετραετής διακυβέρνηση χαρακτηρίστηκε από αδιαλλαξία απέναντι σε εξωτερικές και εσωτερικές προκλήσεις.
Ωστόσο, ο Τραμπ — που είχε υποσχεθεί να τερματίσει τους πολέμους της Αμερικής — αναλαμβάνει το μεγαλύτερο ρίσκο της προεδρίας του. Η αιματηρή ιστορία αμερικανικών παρεμβάσεων στη Μέση Ανατολή δείχνει ότι όσοι ξεκινούν στρατιωτικές επιθέσεις σπάνια ελέγχουν την έκβασή τους.
Η Ισλαμική Δημοκρατία βρίσκεται στην πιο αδύναμη και ευάλωτη θέση της από τον πόλεμο με το Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Οι περιφερειακοί της πληρεξούσιοι, κρίσιμο στοιχείο της στρατηγικής ασύμμετρου πολέμου, έχουν αποδυναμωθεί σοβαρά. Η ίδια η ιρανική αεράμυνα υπέστη εκτεταμένες καταστροφές από ισραηλινά πλήγματα το 2024 και το 2025.
Η εσωτερική νομιμοποίηση του καθεστώτος κλονίστηκε περαιτέρω από τη βίαιη καταστολή αντικυβερνητικών διαδηλώσεων τον προηγούμενο μήνα. Το καθεστώς έχει δεχθεί σημαντική διείσδυση από ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών και εμφανίζεται σε τροχιά παρακμής.
Παρά ταύτα, κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, το καθεστώς επέζησε και δεν καταγράφηκαν αποσκιρτήσεις. Μάλιστα, ορισμένοι πύραυλοι κατάφεραν να διαπεράσουν την ισραηλινή αεράμυνα, προκαλώντας σημαντική διαταραχή.
Αμφότερες οι πλευρές άντλησαν διδάγματα από εκείνη τη σύγκρουση και η Τεχεράνη είχε χρόνο να αναπληρώσει μέρος του πυραυλικού της οπλοστασίου. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι θα στοχεύσουν αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.
Η Τεχεράνη έχει επίσης απειλήσει με αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, μέσω των οποίων διέρχεται περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού πετρελαίου.
Αραβικά κράτη έχουν προειδοποιήσει για ενδεχόμενες επιθέσεις κατά ενεργειακών εγκαταστάσεων. Το 2019, το Ιράν κατηγορήθηκε για επίθεση που διέκοψε προσωρινά τη μισή παραγωγή αργού της Σαουδικής Αραβίας. Το Ιράν μοιράζεται επίσης το κοίτασμα North Field με το Κατάρ, το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου παγκοσμίως.
Ο Τραμπ φαίνεται να θεωρεί ότι οι Ιρανοί θα εκμεταλλευθούν την επίθεση για να εξεγερθούν. Ωστόσο, κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, πολλοί Ιρανοί συσπειρώθηκαν γύρω από τη σημαία.
Η κοινωνική οργή είναι εμφανής, αλλά ο φόβος για βόμβες και αντίποινα του καθεστώτος μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και αν δολοφονηθεί ο Χαμενεΐ, δεν είναι βέβαιο ότι το καθεστώς θα καταρρεύσει, δεδομένης της θεσμοποιημένης γραφειοκρατίας και της ισχύος των 180.000 Φρουρών της Επανάστασης.
Ο Τραμπ έχει επιβλέψει ταχείες στρατιωτικές επιχειρήσεις στη δεύτερη θητεία του, όπως ο βομβαρδισμός ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και η απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο.
Ωστόσο, το Ιράν δεν μπορεί να συγκριθεί με τη Βενεζουέλα. Προηγούμενες αμερικανικές παρεμβάσεις σε Ιράκ και Λιβύη άφησαν χαοτική κληρονομιά. Το Ιράν είναι χώρα άνω των 90 εκατ. κατοίκων και η κατάρρευση του καθεστώτος θα μπορούσε να οδηγήσει σε απρόβλεπτες εξελίξεις. Δεν υπάρχει οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση. Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, παραμένει διχαστική μορφή χωρίς εμφανή οργανωτική βάση.
«Πρόκειται για εκστρατεία αλλαγής καθεστώτος», δήλωσε η Σάναμ Βακίλ του Chatham House, προειδοποιώντας για «τεράστιους κινδύνους».
Χωρίς σχέδιο για την επόμενη ημέρα, ενδεχόμενη κατάρρευση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανομία και χάος. «Ίσως αυτό να αποτελεί θετική εξέλιξη για το Ισραήλ», ανέφερε, «αλλά θα είναι καταστροφικό για τον ιρανικό λαό, ο οποίος θα υποστεί μακρά και επώδυνη μετάβαση».