Μυστικό «άνοιγμα» Ιράν στις ΗΠΑ αποκαλύπτουν οι NYT

Σύνοψη

Δημοσίως, οι επιζώντες ηγέτες του Ιράν έχουν αρνηθεί κατηγορηματικά να διαπραγματευτούν με τον πρόεδρο Τραμπ για τον τερματισμό της αμερικανικής και ισραηλινής επίθεσης κατά της χώρας τους. Ωστόσο, μία ημέρα μετά την έναρξη των επιθέσεων, στελέχη του ιρανικού Υπουργείου Πληροφοριών προσέγγισαν έμμεσα τη CIA με πρόταση να συζητήσουν όρους για τον τερματισμό της σύγκρουσης, σύμφωνα με αξιωματούχους που έχουν ενημερωθεί για την προσέγγιση.

Αμερικανοί αξιωματούχοι είναι επιφυλακτικοί — τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα — ως προς το εάν είτε η κυβέρνηση Τραμπ, είτε το Ιράν είναι πραγματικά έτοιμοι για μια διέξοδο αποκλιμάκωσης, ανέφεραν οι ίδιες πηγές στους New York Times.

Παρόλα αυτά, η πρόταση, η οποία διατυπώθηκε μέσω της υπηρεσίας πληροφοριών τρίτης χώρας (διαύλου μεσολάβησης μέσω συμμαχικής μυστικής υπηρεσίας), εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον οποιοιδήποτε ιρανοί αξιωματούχοι μπορούν να εφαρμόσουν μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, τη στιγμή που η κυβέρνηση στην Τεχεράνη βρίσκεται σε χάος και οι ηγέτες της εξουδετερώνονται συστηματικά από ισραηλινά πλήγματα.

Τι αλλάζει τώρα

Η προσέγγιση περιγράφηκε, υπό τον όρο της ανωνυμίας, στους New York Times από αξιωματούχους της Μέσης Ανατολής και από αξιωματούχους δυτικής χώρας. Ο Λευκός Οίκος και ιρανοί αξιωματούχοι δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο. Η CIA αρνήθηκε να σχολιάσει.

Ισραηλινοί αξιωματούχοι, οι οποίοι επιθυμούν μια εκστρατεία πολλών εβδομάδων για να προκληθεί η μέγιστη δυνατή ζημιά στις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν — και ενδεχομένως να προκληθεί κατάρρευση της ιρανικής κυβέρνησης — έχουν παροτρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες να αγνοήσουν την προσέγγιση. Προς το παρόν, η πρόταση δεν θεωρείται σοβαρή στην Ουάσιγκτον.

Και αφού επί ημέρες δήλωνε ότι ήταν ανοικτός σε συζητήσεις για μια συμφωνία με το Ιράν, ο κ. Τραμπ ανάρτησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το πρωί της Τρίτης ότι πλέον είναι «πολύ αργά» για συνομιλίες.

Μιλώντας αργότερα στους δημοσιογράφους, ο κ. Τραμπ εξέφρασε τη λύπη του ότι οι ιρανοί αξιωματούχοι που οι Ηνωμένες Πολιτείες γνώριζαν και θεωρούσαν πιθανούς μελλοντικούς ηγέτες σκοτώνονται. «Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε στο μυαλό μας είναι νεκροί», δήλωσε ο κ. Τραμπ. «Πολύ σύντομα δεν θα γνωρίζουμε κανέναν».

Το «πρότυπο Βενεζουέλας» και τα όριά του

Η ιρανική προσέγγιση, καθώς και το χάος στις τάξεις της ιρανικής ηγεσίας όσο συνεχίζεται η επίθεση, αναδεικνύουν το βασικό ζήτημα που αντιμετωπίζει ο κ. Τραμπ καθώς αποφασίζει τι είδους ιρανική κυβέρνηση θα ήθελε να διαμορφώσει — ή τουλάχιστον να αποδεχθεί. Φαίνεται ήδη να έχει εγκαταλείψει το αρχικό του σενάριο περί λαϊκής εξέγερσης που θα ανέτρεπε την κυβέρνηση και θα έφερνε νέους ηγέτες, και πλέον φαίνεται να θεωρεί ως καλύτερο αποτέλεσμα την ανάδειξη πιο πραγματιστικών προσώπων στην κορυφή της υφιστάμενης πολιτικής δομής.

Τουλάχιστον, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ θα αναμένουν οποιαδήποτε συμφωνία για τη διακοπή των βομβαρδισμών να περιλαμβάνει δέσμευση της Τεχεράνης να εγκαταλείψει ή να περιορίσει δραστικά τα προγράμματα βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικών όπλων, καθώς και την υποστήριξή της σε ξένες παραστρατιωτικές οργανώσεις όπως η Hezbollah. Σε αντάλλαγμα, ο κ. Τραμπ έχει υπονοήσει ότι θα επέτρεπε στους επιζώντες ηγέτες του Ιράν να διατηρήσουν την οικονομική και πολιτική τους ισχύ.

Ο κ. Τραμπ επανέλαβε χθες ότι το πρότυπό του είναι η Βενεζουέλα μετά τη σύλληψη τον Ιανουάριο του ηγέτη της χώρας Μαδούρο από τις ΗΠΑ. Υπό την απειλή περαιτέρω χρήσης βίας, ο κ. Τραμπ ανάγκασε την διάδοχο του κ. Μαδούρο να παραχωρήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες τον έλεγχο των εξαγωγών πετρελαίου της Βενεζουέλας, απαιτώντας ελάχιστες πολιτικές μεταρρυθμίσεις.

«Αυτό που κάναμε στη Βενεζουέλα, νομίζω ότι είναι το τέλειο σενάριο», δήλωσε ο κ. Τραμπ σε συνέντευξη στους New York Times την Κυριακή. «Οι ηγέτες μπορούν να επιλεγούν».

Ωστόσο, το όραμα αυτό μπορεί να αποδειχθεί αυταπάτη.

Πρώτον, δεν είναι σαφές ότι το Ιράν είναι πράγματι ανοικτό σε συμφωνία, παρά την πρόσφατη προσέγγιση από την υπηρεσία πληροφοριών του. Ορισμένοι ιρανοί ηγέτες μπορεί να πιστεύουν ότι μπορούν να προκαλέσουν αρκετό στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό κόστος στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ ώστε να τους αναγκάσουν να σταματήσουν την επίθεσή τους. Ο κ. Τραμπ αντιμετωπίζει ήδη αυξανόμενη πολιτική πίεση από ρεπουμπλικανούς συμμάχους που δυσαρεστούνται με την επιχείρηση.

Η διαμάχη με το Ισραήλ για τους στόχους του πολέμου

Οι μεταβαλλόμενες δηλώσεις του κ. Τραμπ σχετικά με την ιρανική ηγεσία ενδέχεται να αντανακλούν εντάσεις με το Ισραήλ ως προς τους στόχους του πολέμου, δήλωσε ο Steven A. Cook, ειδικός στη Μέση Ανατολή στο Council on Foreign Relations (κορυφαίο αμερικανικό think tank εξωτερικής πολιτικής).

Το Ισραήλ, είπε ο κ. Cook σε ενημέρωση δημοσιογράφων τη Δευτέρα, δεν επιθυμεί να δει τον κ. Τραμπ να επιβάλλει «μια λύση τύπου Βενεζουέλας για αλλαγή στο Ιράν», ενδεχομένως με την ανάδειξη κάποιου μέλους των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (ελίτ στρατιωτική δύναμη που ελέγχει μεγάλο μέρος της ιρανικής οικονομίας).

Ορισμένοι αναλυτές και αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι στις τάξεις των Φρουρών μπορεί να υπάρχουν πιο πραγματιστικά πρόσωπα, λιγότερο δεσμευμένα στις θεμελιώδεις ιδεολογικές αρχές του καθεστώτος και περισσότερο προσανατολισμένα στη διατήρηση της εξουσίας και του πλούτου τους.

Πριν από τις επιθέσεις κατά του Ιράν, η CIA είχε συντάξει αξιολόγηση πληροφοριών που εξέταζε διάφορα σενάρια για το ποια μορφή ηγεσίας θα μπορούσε να αναδειχθεί μετά από αμερικανοϊσραηλινή επίθεση. Πηγές που έχουν ενημερωθεί για τα σενάρια σημειώνουν ότι κανένα δεν είχε υψηλό βαθμό βεβαιότητας — υπήρχαν απλώς πάρα πολλοί άγνωστοι παράγοντες.

Ωστόσο, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής που εξέτασαν την αξιολόγηση έχουν διαμορφώσει τις δικές τους εκτιμήσεις για τα πιθανότερα σενάρια. Ορισμένοι απέρριψαν την ιδέα ότι η ιρανική αντιπολίτευση θα μπορούσε να καταλάβει την εξουσία. Αντίθετα, εστιάζουν στο ενδεχόμενο μια ομάδα μελών των Φρουρών της Επανάστασης να αναδειχθεί ως η πιο ισχυρή φωνή στην κυβέρνηση.

Το ερώτημα για την κυβέρνηση Τραμπ τώρα είναι εάν κάποιοι από αυτούς τους αξιωματούχους θα παραμείνουν ζωντανοί μετά τα επανειλημμένα πλήγματα κατά της κυβέρνησης.

Σενάρια διαδοχής και κίνδυνος κατάρρευσης

Ο κ. Τραμπ έχει κάνει αρκετές αντιφατικές δηλώσεις σχετικά με τους πολεμικούς του στόχους, οπότε είναι πιθανό να αλλάξει γνώμη αφού απέκλεισε τις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, ακόμη και αν επανεκκινήσει την αναζήτηση ιρανού ηγέτη, καθώς η κυβέρνηση αποδυναμώνεται μπορεί να είναι δυσκολότερο να βρεθεί πρόσωπο με αρκετή επιρροή ώστε να επιβάλει στη χώρα την τήρηση μιας συμφωνίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Πολλοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η ιρανική κυβέρνηση θα μπορούσε σύντομα να χάσει τον έλεγχο απομακρυσμένων περιοχών όπου κυριαρχούν εθνοτικές μειονότητες όπως οι Κούρδοι ή να καταρρεύσει πλήρως, οδηγώντας σε χάος και βία παρόμοια με τους εμφυλίους πολέμους στη Συρία και τη Λιβύη.

Οι Ιρανοί θα μπορούσαν να ανατρέψουν την αποδυναμωμένη κυβέρνηση. Οι ειδικοί σημειώνουν ότι το καθεστώς είναι βαθιά αντιδημοφιλές και διατηρεί την εξουσία μόνο μέσω σκληρής καταστολής των λαϊκών εξεγέρσεων. Οι αναφορές του κ. Τραμπ σε αλλαγή καθεστώτος έγιναν μετά από μια βίαιη καταστολή τον Ιανουάριο.

Σε βίντεο με το οποίο ανακοίνωσε την επίθεση νωρίς το Σάββατο, ο κ. Τραμπ κάλεσε τους Ιρανούς να εξεγερθούν λέγοντας ότι «η ώρα της ελευθερίας σας πλησιάζει» και ότι όταν ολοκληρωθεί η επίθεση «πάρτε την κυβέρνησή σας — θα είναι δική σας να την πάρετε».

Έκτοτε, ο κ. Τραμπ έχει υιοθετήσει πιο παθητικό τόνο. «Θα έχουν αυτή την ευκαιρία, αλλά ειλικρινά αυτό θα εξαρτηθεί από αυτούς», δήλωσε στους New York Times. «Θα πρέπει να πάρουν αυτή την απόφαση».

Ωστόσο, δεν υπάρχει εγγύηση ότι ο κ. Τραμπ θα καλωσόριζε το αποτέλεσμα μιας λαϊκής επανάστασης, προειδοποιούν οι αναλυτές. «Υπάρχει μικρή πιθανότητα ένα διάδοχο κράτος να είναι μια φιλελεύθερη δημοκρατία φιλική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες — δεδομένου ότι θα έχει διαμορφωθεί μέσα σε πόλεμο με τις ΗΠΑ», δήλωσε η Rosemary Kelanic, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Defense Priorities (αμερικανικό think tank εξωτερικής πολιτικής).

Ο κ. Τραμπ αναγνώρισε αυτόν τον κίνδυνο την Τρίτη. «Το χειρότερο σενάριο θα ήταν να κάνουμε όλα αυτά και μετά να αναλάβει κάποιος που είναι εξίσου κακός με τον προηγούμενο, σωστά;» είπε.

Ερωτηθείς για το ενδεχόμενο επαναφοράς του Reza Pahlavi, του μεγαλύτερου γιου του πρώην σάχη του Ιράν που ανατράπηκε το 1979, ο κ. Τραμπ φάνηκε μη ενθουσιώδης. Ο κ. Pahlavi «φαίνεται πολύ καλός άνθρωπος», είπε, αλλά υπονόησε ότι θα προτιμούσε «κάποιον που βρίσκεται ήδη εκεί και είναι δημοφιλής — αν υπάρχει τέτοιο πρόσωπο».

Ο κ. Pahlavi δεν έχει ζήσει στο Ιράν από τη δεκαετία του 1970. Ορισμένοι Ιρανοί φώναζαν το όνομά του στις πρόσφατες διαδηλώσεις, αλλά δεν είναι σαφές πόσο ευρεία είναι η λαϊκή του υποστήριξη.

Watch Now