Την τελευταία Παρασκευή του Φεβρουαρίου, ο Νικολάι Τάνγκεν, επικεφαλής του νορβηγικού κρατικού επενδυτικού ταμείου ύψους 2,2 τρισ. δολαρίων, ολοκλήρωσε την πρώτη του επίσκεψη στη Μέση Ανατολή, επισκεπτόμενος τα δυναμικά κέντρα ξένων επαγγελματιών στο Ντουμπάι και τα φιλόδοξα έργα υποδομών της Σαουδικής Αραβίας.
«Μας εντυπωσίασε το πόσο δυναμική είναι η περιοχή», δήλωσε σε συνέντευξη στο Bloomberg. Λίγες ώρες μετά την αναχώρησή του, η περιοχή βυθίστηκε σε πόλεμο που έχει προκαλέσει χιλιάδες θανάτους, έχει εκτοπίσει εκατομμύρια ανθρώπους και τροφοδοτεί μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Ο 59χρονος πρώην διαχειριστής hedge fund δεν είναι ακόμη έτοιμος να διαγράψει την ισχύ του Κόλπου που βασίζεται στον πετρελαϊκό πλούτο -«είναι πολύ νωρίς για να το πούμε»-, ωστόσο η γενικευμένη αίσθηση εφησυχασμού των αγορών για όσα συμβαίνουν στην περιοχή έχει αφήσει το αποτύπωμά της.
Η Norges Bank Investment Management σχεδιάζει πλέον για μια σειρά από δυνητικά δυσμενή σενάρια, καθώς δοκιμάζεται η ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας. Και ως το μεγαλύτερο κρατικό επενδυτικό ταμείο στον κόσμο, αξίζει να ακουστεί: κατέχει περίπου το 1,5% όλων των εισηγμένων μετοχών παγκοσμίως, με βασικές συμμετοχές σε εταιρείες όπως η Nvidia Corp. και η Apple Inc.
Παρότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές παραμένουν συνολικά ήρεμες σε σχέση με την ανθρώπινη τραγωδία που εξελίσσεται, ο Τάνγκεν επιστρέφει συχνά στη θεωρία του οικονομολόγου Χάιμαν Μίνσκι, σύμφωνα με την οποία οι παρατεταμένες περίοδοι ηρεμίας καλλιεργούν εσφαλμένη αυτοπεποίθηση και ανάληψη κινδύνων, οδηγώντας τελικά σε πανικό. Ο επικεφαλής της NBIM το συνοψίζει σε τέσσερις λέξεις που θα μπορούσαν να περιγράψουν το ταξίδι του στη Μέση Ανατολή: «Η σταθερότητα είναι ασταθής».
Δύο σενάρια κυριαρχούν και είναι συνολικά αρνητικά, σύμφωνα με τον Τάνγκεν. Το πρώτο είναι η επιστροφή του πληθωρισμού, καθώς το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ωθεί τις τιμές του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι και εντείνει τους κινδύνους διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το δεύτερο είναι ο γεωπολιτικός κατακερματισμός, με τους εμπορικούς δεσμούς να έχουν ήδη διαβρωθεί από τους δασμούς του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και τον πόλεμο να βαθαίνει το ρήγμα μεταξύ των ΗΠΑ και συμμάχων που αισθάνονται ότι σύρονται σε μια σύγκρουση που δεν επιθυμούσαν.
Οι κίνδυνοι αυτοί έχουν άμεσες συνέπειες για το νορβηγικό ταμείο και επεκτείνονται ευρύτερα στις αγορές μετοχών. Η αποδιάρθρωση των εμπορικών σχέσεων, η χαμηλότερη ανάπτυξη και η μείωση της κερδοφορίας θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πτώση κατά περίπου 49% του χαρτοφυλακίου μετοχών του Ταμείου και κατά 37% της συνολικής του αξίας, σύμφωνα με stress test στα τέλη του 2025.
Η Νορβηγία μπορεί να επωφεληθεί από υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά μια ευρύτερη οικονομική επιβράδυνση θα επιβάρυνε ένα Ταμείο του οποίου οι μεταβιβάσεις αντιστοιχούν στο 20-25% του ετήσιου προϋπολογισμού της χώρας.
Ο τεχνολογικός τομέας αποτελεί επίσης πηγή επικίνδυνου εφησυχασμού. Αν και ο Τάνγκεν δηλώνει «μεγάλος» υποστηρικτής της τεχνητής νοημοσύνης, με την NBIM να εκτιμά αύξηση παραγωγικότητας κατά περίπου 20% από τη χρήση εργαλείων AI, εκφράζει ανησυχίες για τις υπερβολικές αποτιμήσεις και την αβεβαιότητα γύρω από τα μελλοντικά κέρδη του κλάδου.
Σύμφωνα με εσωτερικά stress tests, μια διόρθωση στις αγορές τεχνολογίας θα μπορούσε να εξαφανίσει περισσότερο από το ήμισυ του μετοχικού χαρτοφυλακίου του ταμείου.
Παρά την επισήμανση του οικονομικού κόστους του πολέμου, ο επικεφαλής του ταμείου απέφυγε να τοποθετηθεί σχετικά με το πώς θα πρέπει να αντιδράσουν οι πολιτικοί ηγέτες. Η NBIM λειτουργεί κυρίως ως παθητικός επενδυτής που ακολουθεί δείκτες, αλλά αναγκάζεται να λαμβάνει ολοένα και περισσότερο υπόψη τη γεωπολιτική.
Κατά την επίσκεψή του στο Παρίσι, κάλεσε τραπεζίτες, επενδυτές και αξιωματούχους να ενισχύσουν την ενιαία αγορά της Ευρώπης σύμφωνα με τις κατευθύνσεις του πρώην προέδρου της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι: μια πιο ολοκληρωμένη οικονομία, ενοποιημένες κεφαλαιαγορές και λιγότερη γραφειοκρατία. «Αγαπάμε την Ευρώπη… αλλά είναι αλήθεια ότι η ανάπτυξη και η καινοτομία είναι χαμηλότερες (σε σχέση με τις ΗΠΑ)».
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα ήταν συνετό να λάβουν υπόψη αυτό το μήνυμα, το οποίο αντανακλά μια παγκόσμια αναδιάταξη μετά τον Τραμπ που ήδη βρισκόταν σε εξέλιξη πριν από την επιπλέον ώθηση που έδωσε ο πόλεμος. Η Ευρώπη, καθαρός εισαγωγέας του 60% της ενέργειας που καταναλώνει, εμφανίζεται ευάλωτη.