Οι υπουργοί Εξωτερικών της Αιγύπτου, της Τουρκίας, της Σαουδικής Αραβίας και του Πακιστάν συγκεντρώθηκαν την περασμένη εβδομάδα στο Ριάντ για συνομιλίες με στόχο την εξεύρεση μιας διπλωματικής διεξόδου από τον πόλεμο στο Ιράν.
Ωστόσο, υπήρχε ένα βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με Άραβες αξιωματούχους που συμμετείχαν στις συζητήσεις: η εξεύρεση ενός συνομιλητή στο Ιράν με τον οποίο να μπορούν να διαπραγματευτούν. Νωρίτερα εκείνη την εβδομάδα, το Ισραήλ είχε σκοτώσει τον επικεφαλής εθνικής ασφάλειας του Ιράν, Αλί Λαριτζανί, ο οποίος θεωρούνταν αξιόπιστος συνομιλητής, ικανός να εμπλακεί με τη Δύση, θυμίζει η WSJ.
Αιγύπτιοι αξιωματούχοι των υπηρεσιών πληροφοριών κατάφεραν να ανοίξουν δίαυλο επικοινωνίας με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης -την παραστρατιωτική δύναμη που προστατεύει το ιρανικό καθεστώς και αποτελεί την ισχυρότερη δομή ασφάλειας και πολιτικής στη χώρα- και υπέβαλαν πρόταση για παύση των εχθροπραξιών για πέντε ημέρες, προκειμένου να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη για μια κατάπαυση του πυρός, σύμφωνα με ορισμένους από τους αξιωματούχους.
Οι συζητήσεις αυτές έθεσαν τις βάσεις για μια αιφνίδια αναστροφή πορείας σε απόσταση άνω των 7.000 μιλίων, στη Φλόριντα, γράφει η WSJ.
Το βράδυ του Σαββάτου, ο πρόεδρος Τραμπ, ο οποίος πέρασε το Σαββατοκύριακο στο θέρετρο Mar-a-Lago, έθεσε στο Ιράν τελεσίγραφο να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ εντός 48 ωρών, διαφορετικά ο αμερικανικός στρατός θα «εξάλειφε» τους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής της χώρας.
Δύο ημέρες αργότερα, καθώς πληροφορίες για τις συνομιλίες στο Ριάντ έφταναν στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ άλλαξε στάση, υιοθετώντας τη διπλωματία με την Τεχεράνη και αναστέλλοντας τα απειλούμενα πλήγματα.
Η μεταστροφή του Τραμπ το πρωί της Δευτέρας ακολούθησε μια σειρά κλειστών διαβουλεύσεων -μέσω μεσανατολικών διαμεσολαβητών- οι οποίες, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, δημιούργησαν την ελπίδα ότι είναι εφικτή μια συμφωνία για τον τερματισμό της σύγκρουσης.
Αντικατόπτριζε επίσης την αυξανόμενη επιθυμία του Τραμπ και ορισμένων συμβούλων του να λήξουν τον πόλεμο, σύμφωνα με άτομα με γνώση του θέματος, καθώς ο πρόεδρος αντιμετωπίζει πολιτικές και οικονομικές συνέπειες από τη σύγκρουση.
«Πρόκειται για ευαίσθητες διπλωματικές συζητήσεις και οι ΗΠΑ δεν διαπραγματεύονται μέσω του Τύπου», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ. «Η κατάσταση είναι ρευστή και οι εικασίες σχετικά με συναντήσεις δεν πρέπει να θεωρούνται οριστικές μέχρι να ανακοινωθούν επίσημα από τον Λευκό Οίκο».
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι θα αναβάλει για πέντε ημέρες τα πλήγματα κατά ιρανικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής προκάλεσε άνοδο στις χρηματιστηριακές αγορές, προσφέροντας στον πρόεδρο μια μικρή ανάσα μετά από εβδομάδες πιέσεων στη Wall Street.
Ωστόσο, Άραβες διαμεσολαβητές εξέφρασαν ιδιωτικά σκεπτικισμό ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν μπορούν να καταλήξουν γρήγορα σε συμφωνία, επισημαίνοντας ότι οι δύο πλευρές παραμένουν πολύ μακριά. Ο ισχυρισμός του Τραμπ ότι οι συνομιλίες ήταν παραγωγικές αντιμετωπίστηκε με αμφισβήτηση από Ιρανούς αξιωματούχους, οι οποίοι αρνήθηκαν ότι διεξάγονταν τέτοιες συζητήσεις.
Ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία τερματισμού του πολέμου, το Ιράν απαιτεί από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ να δεσμευτούν ότι δεν θα πραγματοποιήσουν μελλοντικές επιθέσεις. Η Τεχεράνη ζητεί αποζημιώσεις για τις ζημιές που υπέστη κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να επιδιώκουν ό,τι ζητούσαν και πριν από την έναρξη του πολέμου: τη διάλυση του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, την αναστολή του βαλλιστικού της προγράμματος και τον τερματισμό της στήριξης σε ένοπλες παραστρατιωτικές ομάδες-αντιπροσώπους.
Πιθανή συνάντηση
Το κύμα διπλωματικών επαφών των τελευταίων ημερών έχει οδηγήσει σε αρχικές συζητήσεις για μια δια ζώσης συνάντηση στο Πακιστάν ή στην Τουρκία αργότερα αυτή την εβδομάδα μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων, σύμφωνα με Αμερικανούς και Άραβες κυβερνητικούς συνεργάτες, καθώς και άλλα πρόσωπα με γνώση του θέματος. Η συνάντηση δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, δήλωσαν αξιωματούχοι.
Ο Τραμπ φαίνεται διατεθειμένος να επιδιώξει συμφωνία, δηλώνοντας τη Δευτέρα σε δημοσιογράφους ότι ορισμένοι Ιρανοί ηγέτες θα μπορούσαν να εγκαινιάσουν μια καλύτερη εποχή στις σχέσεις ΗΠΑ - Ιράν. «Έχουμε να κάνουμε με κάποιους ανθρώπους που θεωρώ πολύ λογικούς, πολύ αξιόπιστους», είπε. «Ίσως κάποιος από αυτούς να είναι ακριβώς αυτό που ψάχνουμε. Δείτε τη Βενεζουέλα, πόσο καλά εξελίσσεται αυτό».
Ο Τραμπ ενημερώθηκε για πρώτη φορά το Σάββατο σχετικά με την πιθανότητα συνομιλιών με το Ιράν και ανταποκρίθηκε θετικά, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο της κυβέρνησης.
Προς το παρόν, η Τεχεράνη αποστασιοποιείται από τις συνομιλίες. Ο Μοχάμεντ-Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και ένα από τα κορυφαία εναπομείναντα στελέχη της χώρας, υπαινίχθηκε τη Δευτέρα ότι η Τεχεράνη δεν είναι ακόμη έτοιμη για διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον.
«Ο ιρανικός λαός απαιτεί πλήρη και μεταμελημένη τιμωρία των επιτιθέμενων», έγραψε στα αγγλικά, λίγες ώρες μετά τα αρχικά σχόλια του Τραμπ. Υποστήριξε ότι δεν υπήρξαν διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ και πρόσθεσε ότι τέτοιου είδους αισιοδοξία «χρησιμοποιείται για τη χειραγώγηση των χρηματοπιστωτικών και πετρελαϊκών αγορών και για τη διαφυγή από το αδιέξοδο στο οποίο έχουν παγιδευτεί οι ΗΠΑ και το Ισραήλ».
Κατά τη διάρκεια των παρασκηνιακών συζητήσεων την περασμένη εβδομάδα, οι Άραβες ηγέτες επικεντρώθηκαν ιδιαίτερα στο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, της στενής θαλάσσιας οδού μέσω της οποίας διέρχεται συνήθως το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Πρότειναν η διέλευση να τεθεί υπό την εποπτεία ουδέτερης επιτροπής που θα επέτρεπε ασφαλή πρόσβαση σε όλα τα πλοία, σύμφωνα με αξιωματούχους με γνώση των συνομιλιών. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης απάντησαν ότι το Ιράν θα πρέπει να εισπράττει τέλη από τα διερχόμενα πλοία, όπως κάνει σήμερα η Αίγυπτος με τη Διώρυγα του Σουέζ, σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους.
Αξιωματούχοι του Κόλπου αντέδρασαν στην ιδέα επιβολής τελών, με τη Σαουδική Αραβία να δηλώνει ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποκτήσει τον έλεγχο των επιχειρήσεων στα Στενά, σύμφωνα με ορισμένους από τους αξιωματούχους. Εξέφρασαν φόβους ότι μια τέτοια συμφωνία θα παγίωνε την ιρανική επιρροή στις εξαγωγές ενέργειας του Κόλπου για χρόνια.
Η ανταλλαγή μηνυμάτων συνεχίστηκε, με το Κατάρ, το Ομάν, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο να ενεργοποιούν τα δικά τους παρασκηνιακά κανάλια, σύμφωνα με Ευρωπαίους και Άραβες αξιωματούχους. Μεταξύ των προτάσεων που συζητήθηκαν ήταν η φιλοξενία συνάντησης στο Πακιστάν μεταξύ ανώτερων αξιωματούχων των ΗΠΑ και του Ιράν, ιδέα που, σύμφωνα με τους ίδιους, οι ΗΠΑ υιοθέτησαν γρήγορα.
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να εκπροσωπηθούν από τους ειδικούς απεσταλμένους Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, αν και υπάρχει το ενδεχόμενο να συμμετάσχει ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, εάν μια συμφωνία είναι κοντά, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Η Τεχεράνη θα μπορούσε να στείλει τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί στη συνάντηση, αν και Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι δεν επιθυμούν να επαναλάβουν τις προηγούμενες αποτυχημένες διαπραγματεύσεις μεταξύ Αραγτσί και Γουίτκοφ. Δεν είναι σαφές εάν ο Γκαλιμπάφ θα ήταν διατεθειμένος να εγκαταλείψει τη χώρα σε αυτή τη φάση και να συμμετάσχει στις συνομιλίες -ιδίως εάν ο Βανς δεν παρευρεθεί.
Μια συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών θα μετατόπιζε την προσοχή στο τι πέτυχαν οι ΗΠΑ πέρα από τη σοβαρή αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν. Οι αναλυτές σημειώνουν ότι το καθεστώς είναι αποδυναμωμένο αλλά παραμένει όρθιο, εξακολουθεί να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ και μπορεί να έχει πρόσβαση σε πυρηνικά υλικά θαμμένα βαθιά κάτω από τα ερείπια.
Εν τω μεταξύ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να αποστέλλουν δύο εκστρατευτικές μονάδες πεζοναυτών στην περιοχή, καθεμία με περίπου 2.200-2.500 πεζοναύτες σε τρία πολεμικά πλοία.
Ο Βανς είχε συνομιλία τη Δευτέρα με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, σύμφωνα με αξιωματούχους, αν και ο Νετανιάχου επιβεβαίωσε δημόσια μόνο επικοινωνία με τον Τραμπ. Ο Τραμπ μίλησε επίσης τη Δευτέρα με τον αρχηγό του στρατού του Πακιστάν, Ασίμ Μουνίρ, σύμφωνα με αξιωματούχο της κυβέρνησης.
«Ίσως εγώ»
Η Ουάσιγκτον θα διαπραγματευτεί πλέον με ένα πιο σκληροπυρηνικό ιρανικό καθεστώς, επίσημα υπό τον νέο ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ -του οποίου ο πατέρας, η σύζυγος και η αδελφή σκοτώθηκαν σε αεροπορικά πλήγματα- ενώ παραμένουν έντονες διαφωνίες για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ.
Ερωτηθείς τη Δευτέρα ποιος θα ελέγχει τα Στενά μετά τον πόλεμο, ο Τραμπ απάντησε στους δημοσιογράφους: «Ίσως εγώ -εγώ και ο αγιατολάχ», είπε, «όποιος κι αν είναι ο επόμενος αγιατολάχ».
Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ έχουν έρθει σε επαφή με έναν κορυφαίο Ιρανό αξιωματούχο, τον οποίο χαρακτήρισε σεβαστό στην Τεχεράνη, αλλά αρνήθηκε να αποκαλύψει την ταυτότητά του, φοβούμενος ότι θα τεθεί σε κίνδυνο.
Η Νικόλ Γκραγιέφσκι, μη μόνιμη ερευνήτρια στο πρόγραμμα πυρηνικής πολιτικής του Carnegie Endowment for International Peace, δήλωσε ότι ο Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του κοινοβουλίου, είναι ένας από τους λίγους εναπομείναντες ανώτερους αξιωματούχους που θα μπορούσαν να πείσουν την πολιτική ηγεσία και τους σκληροπυρηνικούς του Ιράν να αποδεχθούν μια συμφωνία.
Ο 64χρονος Γκαλιμπάφ είναι σκληροπυρηνικός πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, αλλά κατά καιρούς έχει παρουσιαστεί ως πραγματιστής, μεταξύ άλλων κατά τη θητεία του ως δημάρχου της Τεχεράνης.
«Ο Γκαλιμπάφ διαθέτει σημαντική νομιμοποίηση στα μάτια του κατεστημένου ασφάλειας», δήλωσε η Γκραγιέφσκι.