Οι στοχευμένες επιχειρήσεις κατά της ιρανικής ηγεσίας παράγουν, μέχρι στιγμής, το αντίθετο από εκείνο που θα επιθυμούσαν η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ.
Αντί να ανοίγουν δρόμο για ένα πιο ευάλωτο, πιο πραγματιστικό ή πιο δεκτικό σε διαπραγμάτευση καθεστώς, επιταχύνουν τη μεταφορά βάρους προς το πιο σκληρό και πιο στρατιωτικοποιημένο κέντρο του συστήματος: τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η σημερινή τοποθέτηση του Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ στη θέση του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας είναι ίσως το καθαρότερο μέχρι τώρα δείγμα αυτής της μετατόπισης.
Ο Ζολγκάντρ αντικαθιστά τον Αλί Λαριτζανί (φωτογραφία), που σκοτώθηκε σε πλήγμα την περασμένη εβδομάδα, και η επιλογή του μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί: προέρχεται από τους Φρουρούς της Επανάστασης και έχει μακρά διαδρομή στον πυρήνα του μηχανισμού ασφαλείας του καθεστώτος.
Αλλαγή με βαθύτερες προεκτάσεις
Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο που δίνει στο θέμα τη μεγάλη του σημασία. Δεν πρόκειται απλώς για εναλλαγή προσώπων στην κορυφή, αλλά για βαθύτερη μετατόπιση του ίδιου του ιρανικού συστήματος προς ένα μοντέλο όπου η στρατηγική λήψη αποφάσεων περνά ακόμη πιο άμεσα στα χέρια του μηχανισμού άμυνας και ασφαλείας.
Η απώλεια του Λαριτζανί έχει ιδιαίτερο βάρος, επειδή επρόκειτο για έναν από τους πιο έμπειρους «διαχειριστές ισχύος» του καθεστώτος, με δυνατότητα να κινείται ανάμεσα σε θεσμούς, φατρίες και δίαυλους εξωτερικής διαπραγμάτευσης.
Η απομάκρυνσή του δεν αφαιρεί μόνο ένα πρόσωπο από την κορυφή. Αφαιρεί έναν από τους λίγους παράγοντες που μπορούσαν να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στο θεοκρατικό, το κρατικό και το στρατιωτικό σκέλος της εξουσίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα και η εκτίμηση του Ντένις Σιτρίνοβιτς, πρώην επικεφαλής του τμήματος Ιράν στη Διεύθυνση Ερευνών και Ανάλυσης της ισραηλινής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών και σήμερα ειδικού αναλυτή για το Ιράν.
Όπως σημειώνει, «το Ιράν κάνει ακόμη ένα βήμα προς το να μετατραπεί σε στρατιωτική δικτατορία υπό την άμεση επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης.
Στην πράξη, οι εξουσίες του Ανώτατου Συμβουλίου απορροφώνται πλέον υπό την εποπτεία των Φρουρών, όπως φάνηκε και από την πρόσφατη τοποθέτηση του Ρεζαΐ ως συμβούλου του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.
Η πολιτική δομή του Ιράν αλλάζει πλέον μπροστά στα μάτια μας. Στο παρελθόν, ακόμη και όταν ο Αχμαντιάν κατείχε τη θέση του γραμματέα, το σύστημα παρέμενε ισορροπημένο υπό τον Αλί Χαμενεΐ και δεν υπήρχε ενεργή σύγκρουση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Σήμερα, με τον πατέρα Χαμενεΐ να έχει φύγει και τους Φρουρούς της Επανάστασης να εδραιώνουν τον έλεγχό τους πάνω στον Μοτζτάμπα, το σύστημα περνά ολοένα περισσότερο υπό τον άμεσο και έμμεσο έλεγχό τους.
Επανέρχεται έτσι και το ερώτημα για τη δολοφονία του Αλί Λαριτζανί. Αν το καθεστώς κατέρρεε, αυτό δεν θα είχε σημασία. Όμως, προς το παρόν, δείχνει ότι στέκεται ακόμη στα πόδια του.
Γι' αυτό, η απομάκρυνση προσώπων που ήταν σχετικά πραγματιστικά μέσα στο ήδη ακραίο τοπίο των Φρουρών δύσκολα θα βοηθήσει την επόμενη ημέρα της σύγκρουσης.
Το Ιράν γίνεται ταυτόχρονα πιο αδύναμο σε ορισμένα πεδία, αλλά και πιο ακραίο και πιο στρατιωτικοποιημένο. Και αυτή η μετατόπιση θα έχει μεγάλες συνέπειες για τη δομή ισχύος της χώρας, ιδίως για το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά και για την περιφερειακή και διεθνή ασφάλεια».
Τα γεγονότα δεν οδηγούν προς την προσδοκώμενη κατεύθυνση
Η εκτίμηση αυτή βρίσκει πλέον απτή επιβεβαίωση και στα γεγονότα.
Η νέα ισορροπία στην κορυφή δεν διαμορφώνεται γύρω από πολιτικούς διαμεσολαβητές, αλλά γύρω από πρόσωπα με στρατιωτικό και δικαστικό υπόβαθρο — δηλαδή γύρω από τους δύο πιο σκληρούς πυλώνες του ιρανικού καθεστώτος: την ασφάλεια και την εσωτερική καταστολή.
Αυτό ενισχύει την αίσθηση ότι η Τεχεράνη προετοιμάζεται λιγότερο για συμβιβασμό και περισσότερο για τη διαχείριση μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, στην οποία η επιβίωση του καθεστώτος θα υπερισχύσει κάθε άλλης προτεραιότητας.
Το ίδιο συμπέρασμα προκύπτει και από τη διαπραγματευτική γραμμή που διαμορφώνεται. Σύμφωνα με σημερινό τηλεγράφημα του Reuters, η στάση της Τεχεράνης έχει σκληρύνει αισθητά, με τους Φρουρούς της Επανάστασης να έχουν πλέον αυξημένη επιρροή στη λήψη αποφάσεων.
Οι ιρανικές πηγές που επικαλείται το πρακτορείο αναφέρουν ότι, εάν υπάρξουν σοβαρές συνομιλίες με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν θα ζητήσει τερματισμό του πολέμου, εγγυήσεις κατά νέων επιθέσεων, αποζημιώσεις για τις ζημιές της σύρραξης και δεν θα δεχθεί περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα.
Με άλλα λόγια, όσο περισσότερο χτυπιέται η κορυφή του καθεστώτος, τόσο πιο στενά περνά ο έλεγχος της στρατηγικής από το σώμα που έχει διαμορφωθεί για να σκέφτεται με όρους απειλής, αποτροπής και αντιπαράθεσης.
Παράλληλα, η σκλήρυνση αυτή αποτυπώνεται και στο εσωτερικό μέτωπο.
Οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν σήμερα 466 νέες συλλήψεις για διαδικτυακή δραστηριότητα που, κατά την επίσημη εκδοχή, υπονόμευε την εθνική ασφάλεια.
Συνολικά, σύμφωνα με κρατικά μέσα που επικαλείται το Reuters, οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 1.000 μέσα στον τελευταίο μήνα.
Η εξωτερική πίεση, δηλαδή, δεν γεννά μόνο στρατιωτική αναδιάταξη στην κορυφή, αλλά και αυστηρότερη εσωτερική καταστολή. Είναι το γνώριμο μοτίβο πολλών αυταρχικών καθεστώτων σε συνθήκες πολέμου: όσο εντείνεται η απειλή απ' έξω, τόσο στενεύει ο εσωτερικός χώρος.
Το τελικό συμπέρασμα είναι ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία αυτής της φάσης του πολέμου.
Τα πλήγματα αποκεφαλισμού αποδυναμώνουν το Ιράν σε πρόσωπα, εμπειρία και δυνατότητα συντονισμού. Δεν φαίνεται όμως, τουλάχιστον προς το παρόν, να το ωθούν προς πολιτική μετριοπάθεια.
Το σπρώχνουν προς ένα πιο κλειστό, πιο στρατιωτικοποιημένο και πιο σκληροπυρηνικό μοντέλο εξουσίας.
Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνο, όχι μόνο για την επόμενη ημέρα της σύρραξης, αλλά και για τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή.