Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας, η παγκόσμια οικονομία καλείται να διαχειριστεί τις πολυδιάστατες συνέπειες της συνεχιζόμενης σύρραξης στη Μέση Ανατολή. Ακόμη και σε ένα σενάριο άμεσης λήξης του πολέμου, η επιστροφή στην κανονικότητα θα απαιτήσει πολλούς μήνες, καθώς οι εκτεταμένες ζημιές στις υποδομές καθιστούν την ανάκαμψη της παραγωγής εξαιρετικά αργή.
Η Alpha Bank στο τελευταίο της «Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων» για την παγκόσμια οικονομία, αναλύει βασικά μεγέθη της αμερικανικής οικονομίας, η οποία, αν και εμφανίζεται πιο θωρακισμένη έναντι της Ευρώπης και της Ασίας ως καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, έρχεται πλέον αντιμέτωπη με μια αναζωπύρωση του πληθωρισμού που δοκιμάζει τις αντοχές των νοικοκυριών.
Κεντρικό ζήτημα αποτελεί η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην εγχώρια παραγωγική ισχύ και την υποχώρηση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης, καθώς η διάρκεια της κρίσης αναδεικνύεται πλέον στον κρισιμότερο παράγοντα για την αποφυγή μιας παρατεταμένης ύφεσης.
Με τις τιμές του πετρελαίου να ξεπερνούν τα 100 δολάρια το βαρέλι και τις συγκρούσεις να συνεχίζονται, οι κίνδυνοι αυξάνονται. Τούτο αντανακλάται στην ανοδική πορεία των τιμών που επιβαρύνει τα νοικοκυριά. Στο σενάριο ενός παρατεταμένου περιορισμού διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, η κατάσταση δύναται να επιδεινωθεί περαιτέρω.
Η πιθανότητα κάμψης της οικονομικής δραστηριότητας αυξάνεται, καθώς τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν επιβράδυνση της καταναλωτικής δαπάνης, αύξηση των τιμών παραγωγού τον Φεβρουάριο και αδύναμη επίδοση των λιανικών πωλήσεων τον Ιανουάριο.
Επίσης, η Στατιστική Υπηρεσία αναθεώρησε προς τα κάτω την εκτίμηση για το ΑΕΠ του 4ου τριμήνου (Γράφημα 1α) κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με την αρχική εκτίμηση, λόγω επιβράδυνσης της καταναλωτικής δαπάνης και των εξαγωγών, ενώ μειώθηκαν και οι δημόσιες δαπάνες. Οι εισαγωγές, από την άλλη πλευρά, μειώθηκαν λιγότερο από ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί.
Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι ο πληθωρισμός αυξάνεται εκ νέου (Γράφημα 1β), γεγονός που οδήγησε την Ομοσπονδιακή Τράπεζα (Fed) στις 18 Μαρτίου να διατηρήσει τα επιτόκια σταθερά. Η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας υποχώρησε τον Φεβρουάριο (Γράφημα 2α) και η αγορά εργασίας παραμένει σε ένα μοτίβο στασιμότητας με χαμηλά επίπεδα προσλήψεων και απολύσεων από τον Ιούλιο του 2024. Επίσης τα επιτόκια της αγοράς ανεβαίνουν λόγω ανησυχιών για πληθωριστικές πιέσεις, ωθώντας παράλληλα τα στεγαστικά επιτόκια προς τα πάνω.
Παράλληλα, ο πρόεδρος Τραμπ -που ήδη αντιμετωπίζει το ενδεχόμενο να απωλέσει την πλειοψηφία του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς- δυσκολεύεται να πείσει τους ψηφοφόρους του ότι η ατζέντα του τους ωφέλησε, και αυτό μπορεί να γίνει ακόμη δυσκολότερο, καθώς οι αυξανόμενες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου περιορίζουν τις καταναλωτικές δαπάνες («What is he doing?’: New threats emerge for Trump’s economy as war drags on», Politico 19/3/26 March).
Στον αντίποδα των παραπάνω εξελίξεων, όμως, αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου υποστηρίζουν ότι η οικονομία παραμένει ανθεκτική, αφού τα θεμελιώδη μεγέθη της αμερικανικής οικονομίας παραμένουν ισχυρά: η ανεργία παραμένει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (Γράφημα 2β), οι πραγματικοί μισθοί αυξάνονται, η παραγωγικότητα παραμένει ισχυρή και τρισεκατομμύρια επενδύσεων συνεχίζουν να κατευθύνονται σε διάφορους κλάδους όπως, τεχνολογία, ημιαγωγοί και υποδομές ΑΙ, φαρμακευτικά προϊόντα, αυτοκινητοβιομηχανία, ενέργεια.
Επιπρόσθετα, οι φορολογικές περικοπές της κυβέρνησης Τραμπ λειτουργούν υποστηρικτικά (δήλωση εκπροσώπου του Λευκού Οίκου Kush Desai στο Daily Caller News Foundation, 19/3/26). Επίσης, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε πολύ καλύτερη θέση από πολλές ασιατικές ή ευρωπαϊκές οικονομίες, ώστε να αντέξουν τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου.
Οι ΗΠΑ είναι καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, οπότε ακόμη και στην περίπτωση υψηλότερων τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου που θα περιορίσουν τις καταναλωτικές δαπάνες, η αρνητική επίδραση στην οικονομία θα αντισταθμιστεί από την αύξηση της εγχώριας παραγωγής. Χάρη στην επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου και την άνοδο των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η Αμερική δεν είναι ευάλωτη σε αυτόν τον τομέα («America may be a petrostate. But the energy shock still hurts», Economist, 19/3/26).
Στο πεδίο της νομισματικής πολιτικής, ο πρόεδρος της Fed, Τζερόμ Πάουελ, δήλωσε πρόσφατα ότι η οικονομία έχει αντέξει πολλές προκλήσεις τα τελευταία τέσσερα χρόνια και απέφυγε την ύφεση, ωστόσο ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο. Επίσης, οι αυξήσεις των τιμών που συνδέονται με τους δασμούς της κυβέρνησης Τραμπ εξακολουθούν να διαχέονται στην οικονομία και αν προστεθεί και το σοκ του πετρελαίου αναμένεται να ασκηθεί πίεση στην καταναλωτική δαπάνη και την απασχόληση και ανοδική πίεση στον πληθωρισμό.
Ιστορικά, η οικονομία των ΗΠΑ έχει δείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα σε κλυδωνισμούς, όπως το ενεργειακό σοκ μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η νομισματική πολιτική με την αύξηση των επιτοκίων και οι επιπτώσεις από τους νέους δασμούς. Εν προκειμένω, ο βασικός παράγοντας που θα κρίνει το μέγεθος των επιπτώσεων στην αμερικανική οικονομία δεν είναι το επίπεδο των τιμών της ενέργειας, αλλά η διάρκεια του σοκ: Μία παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας μπορεί να δοκιμάσει τις αντοχές της οικονομίας.
Ο πληθωρισμός τότε αναμένεται να αυξηθεί, οι πραγματικοί μισθοί να φθίνουν, οι επενδύσεις να αναβάλλονται και η Fed να καθυστερεί τις μειώσεις επιτοκίων («Will the Iran War deliver a long-predicted US recession?», Harvard Business Review, 20/3/26).