Έντονες αντιδράσεις προκαλεί σε διεθνές επίπεδο η απόφαση του ισραηλινού κοινοβουλίου (Κνεσέτ) να εγκρίνει ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα νομοσχέδια των τελευταίων ετών: την επιβολή θανατικής ποινής σε Παλαιστίνιους που καταδικάζονται για επιθέσεις κατά Ισραηλινών.
Η νομοθεσία πέρασε με 62 ψήφους υπέρ και 48 κατά, έπειτα από μια ιδιαίτερα φορτισμένη συνεδρίαση, με τη στήριξη της κυβέρνησης του Μπενιαμίν Νετανιάχου αλλά και τμήματος της αντιπολίτευσης, γεγονός που δείχνει ότι το ζήτημα διαπερνά το πολιτικό σύστημα της χώρας.
Το μέτρο προωθήθηκε από το ακροδεξιό κόμμα «Εβραϊκή Δύναμη» του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, ο οποίος το παρουσιάζει ως εργαλείο αποτροπής. Ο Μπεν-Γκβιρ χαρακτήρισε τη ρύθμιση ως την «πιο σημαντική» που έχει προωθηθεί τα τελευταία χρόνια, υποστηρίζοντας ότι θα λειτουργήσει αποτρεπτικά.
Ωστόσο, η εικόνα ενός υπουργού που εμφανίζεται δημοσίως με θηλιά στο πέτο για να στηρίξει το νομοσχέδιο, ενισχύει τις ανησυχίες ότι το μήνυμα είναι περισσότερο πολιτικό παρά αποτρεπτικό.
Σύστημα δικαιοσύνης δύο ταχυτήτων
Όπως μεταδίδουν οι Financial Times και το Reuters, το νομοσχέδιο έχει προκαλέσει σφοδρή κριτική. Στα στρατιωτικά δικαστήρια που δικάζουν Παλαιστίνιους από την κατεχόμενη Δυτική Όχθη, η θανατική ποινή καθίσταται ουσιαστικά η βασική επιλογή για δολοφονίες Ισραηλινών σε τρομοκρατικές ενέργειες.
Αντίθετα, στα ισραηλινά πολιτικά δικαστήρια, που δικάζουν Ισραηλινούς πολίτες (σσ. συμπεριλαμβανομένων και Παλαιστινίων με ισραηλινή υπηκοότητα), η ποινή αυτή περιορίζεται σε εξαιρετικά στενά ορισμένες περιπτώσεις -όταν δηλαδή αποδεικνύεται πρόθεση «άρνησης της ύπαρξης του κράτους του Ισραήλ».
Στην πράξη, όπως επισημαίνουν επικριτές, αυτό σημαίνει ότι η θανατική ποινή δύσκολα θα εφαρμοστεί σε Εβραίους Ισραηλινούς, δημιουργώντας ένα σύστημα δικαιοσύνης που δεν αντιμετωπίζει όλους τους κατηγορούμενους με τον ίδιο τρόπο.
Με απλά λόγια, δημιουργείται ένα σύστημα δικαιοσύνης δύο ταχυτήτων και αυτό είναι ακριβώς το σημείο που πυροδοτεί ακόμη μεγαλύτερες αντιδράσεις.
Οι πιο σκληρές διατάξεις
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και άλλες ρυθμίσεις που προκαλούν έντονη ανησυχία.
Επιτρέπει την έκδοση καταδικαστικών αποφάσεων με πλειοψηφία και όχι ομοφωνία δικαστών στα στρατιωτικά δικαστήρια, ενώ προβλέπει ότι οι εκτελέσεις θα πρέπει να πραγματοποιούνται εντός 90 ημερών από την τελεσίδικη απόφαση.
Η ισόβια κάθειρξη διατηρείται μόνο ως εξαίρεση, σε ασαφώς προσδιορισμένες «ειδικές περιπτώσεις».
Για νομικούς και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο συνδυασμός αυτών των διατάξεων αυξάνει επικίνδυνα την πιθανότητα δικαστικών λαθών και μάλιστα σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει περιθώριο διόρθωσης.
Καταγγελίες για παραβίαση διεθνούς δικαίου
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας: μιλούν για ένα νομοθέτημα που συγκρούεται ευθέως με βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου. Η εφαρμογή του στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, όπως σημειώνεται, εγείρει σοβαρά ζητήματα σε σχέση με τις Συμβάσεις της Γενεύης.
Ακόμη πιο ανησυχητικές θεωρούνται ορισμένες τεχνικές διατάξεις που περνούν πιο «σιωπηλά», δηλαδή καταδίκες με απλή πλειοψηφία δικαστών και εκτέλεση της ποινής εντός μόλις 90 ημερών. Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, όπως επισημαίνουν νομικοί, ο κίνδυνος λάθους δεν είναι θεωρητικός, είναι σχεδόν ενσωματωμένος στο σύστημα.
Διεθνής κατακραυγή και αντιδράσεις ΕΕ
Η αντίδραση της διεθνούς κοινότητας ήταν άμεση. Ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία κάλεσαν το Ισραήλ να εγκαταλείψει το νομοσχέδιο, κάνοντας λόγο για «de facto μεροληπτικό χαρακτήρα».
«Πρόκειται σαφώς για ένα βήμα προς τα πίσω», πρόσθεσε εκπρόσωπος της Κομισιόν σήμερα σε δημοσιογράφους. «Καλούμε το Ισραήλ να τηρήσει την προηγούμενη ηθική θέση του, την υποχρέωσή του βάσει του διεθνούς δικαίου και τη δέσμευσή του στις δημοκρατικές αρχές», είπε ο ίδιος, σύμφωνα με όσα μεταδίδει το Reuters.
Ο Ταλ Στάινερ, επικεφαλής της ισραηλινής οργάνωσης HaMoked, χαρακτήρισε τον νόμο «ακραίο και ρατσιστικό», τονίζοντας ότι εφαρμόζεται στους Παλαιστινίους και όχι στους Εβραίους, ενώ επεκτείνεται και στα κατεχόμενα εδάφη, κάτι που, όπως υποστηρίζει, παραβιάζει ευθέως τη Σύμβαση της Γενεύης.
Ακόμη πιο αιχμηρός ήταν ο νομικός Αμίρ Φουξ από το Ινστιτούτο Δημοκρατίας του Ισραήλ, ένα think tank με έδρα την Ιερουσαλήμ, ο οποίος προειδοποίησε ότι η κατάργηση της ομοφωνίας και η επιτάχυνση των εκτελέσεων «μοιάζει σαν να μεγιστοποιεί σκόπιμα την πιθανότητα λάθους».
Όπως σημείωσε ο ίδιος, δεν πρόκειται απλώς για επαναφορά της θανατικής ποινής, αλλά για μια ιδιαίτερα σκληρή εκδοχή της, που δύσκολα συναντάται ακόμη και σε χώρες όπου η ποινή εξακολουθεί να εφαρμόζεται.
Τι ακολουθεί
Ο νόμος αναμένεται να τεθεί σε ισχύ εντός 30 ημερών, ωστόσο ήδη οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν προαναγγείλει προσφυγές στο Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η θανατική ποινή υπάρχει τυπικά στην ισραηλινή νομοθεσία για εξαιρετικά βαριά εγκλήματα, όπως η γενοκτονία και η προδοσία, αλλά εφαρμόζεται εξαιρετικά σπάνια. Η τελευταία εκτέλεση πραγματοποιήθηκε το 1962, στην περίπτωση του Άντολφ Άιχμαν.
Το αν η χώρα εισέρχεται πλέον σε μια νέα φάση όχι μόνο νομικά αλλά και πολιτικά είναι κάτι που θα κριθεί το επόμενο διάστημα, εντός και εκτός δικαστικών αιθουσών.