Τις τελευταίες ημέρες, ο διαχειριστής ενός πετρελαιοφόρου που έχει παγιδευτεί στον Περσικό Κόλπο έλαβε μια δελεαστική πρόταση.
Μετά από εβδομάδες αγκυροβολημένο, με πυραύλους και drones να περνούν από πάνω, θα μπορούσε επιτέλους να αποπλεύσει με ασφάλεια μέσω των Στενών του Ορμούζ προς τον ανοιχτό ωκεανό -υπό τη συνοδεία του Ιρανικού Ναυτικού.
Πρώτα, όμως, θα έπρεπε να αλλάξει τη νηολόγησή του και να υψώσει τη σημαία του Πακιστάν, σύμφωνα με στέλεχος της εταιρείας, το οποίο μίλησε στο Bloomberg υπό τον όρο της ανωνυμίας προκειμένου να συζητήσει ευαίσθητες συνομιλίες.
Η εταιρεία δεν μπόρεσε να αποδεχθεί την προσφορά, η οποία προήλθε από την κυβέρνηση του Πακιστάν. Το Ιράν συμφώνησε να επιτρέψει σε 20 πακιστανικά πλοία να διέλθουν από τα Στενά, όμως η χώρα διέθετε μόνο λίγα πλοία με πακιστανική σημαία στον Κόλπο.
Το Ισλαμαμπάντ άρχισε να απευθύνεται σε ορισμένους από τους μεγαλύτερους traders εμπορευμάτων παγκοσμίως, προκειμένου να διαπιστώσει αν διαθέτουν πλοία που θα μπορούσαν να διασχίσουν το Ορμούζ πλέοντας προσωρινά υπό πακιστανική σημαία, σύμφωνα με πηγές που έχουν γνώση των συζητήσεων.
Μια εξ αυτών ανέφερε ότι το Πακιστάν αναζητούσε τα μεγαλύτερα πλοία που μπορούσε να εντοπίσει στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένων υπερδεξαμενόπλοιων πετρελαίου ικανών να μεταφέρουν 2 εκατομμύρια βαρέλια το καθένα.
Η οργάνωση της διέλευσής τους θα αποτελούσε έναν τρόπο επίδειξης της επιτυχίας των διπλωματικών προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Τουλάχιστον δύο μεγάλοι οίκοι εμπορίας πετρελαίου έχουν λάβει την πρόταση.
Το Υπουργείο Ναυτιλιακών Υποθέσεων του Πακιστάν δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.
Η εικόνα αυτή καταδεικνύει πώς το Σώμα Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν (IRGC) ασκεί σημαντικό έλεγχο στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ. Άτομα στον κλάδο της ναυτιλίας και κυβερνητικοί αξιωματούχοι με άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων ανέφεραν ότι το IRGC ήδη επιβάλλει διόδια σε πλοία που διέρχονται από τα Στενά και παρέχει προνομιακή μεταχείριση σε πλοία από χώρες που θεωρεί φιλικές, ενώ απειλεί με επίθεση εκείνα από χώρες που θεωρεί επιθετικές.
Η Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν έχει εγκρίνει νομοσχέδιο που θα επιβάλει τέλη στα Στενά του Ορμούζ, μετέδωσε το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars, επικαλούμενο μέλος της επιτροπής.
Τα χαρακτηριστικά ενός πιο επίσημου συστήματος αρχίζουν πλέον να διαμορφώνονται, βάσει των περιγραφών πολλών ατόμων με γνώση της κατάστασης, τα οποία μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας καθώς δεν είναι εξουσιοδοτημένα να μιλούν στα μέσα ενημέρωσης.
Οι διαχειριστές πλοίων πρέπει να επικοινωνούν με μια ενδιάμεση εταιρεία που συνδέεται με το IRGC και να παρέχουν πληροφορίες σχετικά με την ιδιοκτησία του πλοίου, τη σημαία, το φορτίο, τον προορισμό, τη λίστα πληρώματος και δεδομένα από το σύστημα αυτόματης αναγνώρισης (AIS) -έναν πομπό που χρησιμοποιούν τα πλοία για να καταγράφουν και να μεταδίδουν τη θέση τους.
Η ενδιάμεση εταιρεία διαβιβάζει τον φάκελο στη Διοίκηση της επαρχίας Ορμοζγκάν του Ναυτικού του IRGC για ελέγχους, ώστε να διασφαλιστεί ότι το πλοίο δεν έχει συνδέσεις με το Ισραήλ ή τις ΗΠΑ ή άλλα κράτη που το Ιράν θεωρεί εχθρικά.
Εάν ένα πλοίο περάσει τον έλεγχο, ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις για το τέλος διέλευσης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι Ιρανοί διαθέτουν ένα σύστημα κατάταξης χωρών από το ένα έως το πέντε, με τα πλοία από χώρες που θεωρούνται φιλικές να έχουν περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερους όρους.
Για τα πετρελαιοφόρα, η αρχική τιμή στις διαπραγματεύσεις είναι συνήθως περίπου 1 δολάριο ανά βαρέλι πετρελαίου, πληρωτέο σε γουάν ή σε stablecoins -κρυπτονομίσματα συνδεδεμένα με την αξία σκληρών νομισμάτων.
Ένα πολύ μεγάλο δεξαμενόπλοιο αργού πετρελαίου (VLCC) έχει συνήθως χωρητικότητα περίπου 2 εκατομμυρίων βαρελιών.
Αφού καταβληθεί το τέλος, το IRGC εκδίδει έναν κωδικό άδειας και οδηγίες πορείας. Τα πλοία αναμένεται να υψώνουν τη σημαία της χώρας που διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία διέλευσης και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να αλλάζουν την επίσημη νηολόγησή τους σε αυτήν τη χώρα.
Καθώς προσεγγίζει τα Στενά του Ορμούζ, το πλοίο μεταδίδει τον κωδικό διέλευσης μέσω του ραδιοφώνου πολύ υψηλής συχνότητας και συναντά ένα περιπολικό σκάφος που το συνοδεύει κατά τη διέλευση, κοντά στην ακτή μεταξύ μιας ομάδας νησιών που έχει ήδη χαρακτηριστεί από ανθρώπους του κλάδου ως «ιρανικό διόδιο».
Τα δεδομένα παρακολούθησης πλοίων δείχνουν ότι οι διελεύσεις μέσω των Στενών του Ορμούζ έχουν αυξηθεί ελαφρώς την τελευταία εβδομάδα, αν και παραμένουν σε ένα κλάσμα των προπολεμικών επιπέδων.
Η νομική βάση για την επιβολή διοδίων από το Ιράν δεν είναι σαφής. Τα κράτη διαθέτουν συνήθως χωρικά ύδατα που εκτείνονται έως 12 ναυτικά μίλια -περίπου 22 χιλιόμετρα- από τις ακτογραμμές τους, εντός των οποίων επιτρέπεται να επιθεωρούν πλοία.
Το Ιράν ανέφερε σε επιστολή του αυτόν τον μήνα προς τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) -τον παγκόσμιο φορέα εποπτείας της ναυτιλίας- ότι τα πλοία που συνδέονται με μη εχθρικά κράτη μπορούν να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από το Ορμούζ. Πρόσθεσε ότι περιορίζει εκείνα που θεωρεί εχθρικά.
«Ως παράκτιο κράτος που συνορεύει με τα Στενά, η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε πλήρη συμμόρφωση με τις καθιερωμένες αρχές και κανόνες του διεθνούς δικαίου, έχει περιορίσει τη διέλευση πλοίων που ανήκουν ή συνδέονται με τους επιτιθέμενους», ανέφερε στην επιστολή.
«Η ιρανική αιτιολόγηση είναι ότι πρόκειται για άσκηση του δικαιώματός τους στην αυτοάμυνα και, ως εκ τούτου, χρειάζεται να ελέγχουν τα πλοία. Και στο πλαίσιο αυτού του ελέγχου πρέπει να καταβάλλεται ένα τέλος», δήλωσε ο Jason Chuah, καθηγητής εμπορικού και ναυτικού δικαίου στο City University του Λονδίνου. «Ωστόσο, από την οπτική των περισσότερων σχολιαστών του διεθνούς δικαίου, αυτό δεν είναι νόμιμο».
Οι πλοιοκτήτες και οι διαχειριστές πλοίων αντιμετωπίζουν δύσκολα νομικά ερωτήματα σχετικά με το αν πρέπει να πληρώνουν τέλη διέλευσης, ποιοι κανόνες, κυρώσεις και συμβάσεις ενδέχεται να εφαρμοστούν σε αυτούς από τις ΗΠΑ και το Ιράν και τι μπορεί να καλύπτεται από την ασφάλισή τους.
Το κόστος ασφάλισης έχει εκτοξευθεί δραματικά για τα πλοία που επιθυμούν να διασχίσουν τα Στενά του Ορμούζ. Πολλά πλοία έχουν δεχθεί πλήγματα από βλήματα ενώ βρίσκονταν αγκυροβολημένα στον Περσικό Κόλπο ή στα Στενά. Στις 31 Μαρτίου, ένα κουβεϊτιανό πετρελαιοφόρο χτυπήθηκε από τουλάχιστον ένα drone κοντά στο Ντουμπάι, προκαλώντας πυρκαγιά και ζημιές στο κύτος.
Οι υποσχέσεις των ΗΠΑ για ναυτικές συνοδείες -που μέχρι στιγμής δεν έχουν υλοποιηθεί- και η κρατική ασφάλιση δεν έχουν καθησυχάσει επαρκώς τους πλοιοκτήτες ώστε να είναι διατεθειμένοι να διακινδυνεύσουν τα πληρώματά τους.
Η διαπραγμάτευση πρόσβασης με το IRGC ενδέχεται επίσης να μη θεωρείται ασφαλής επιλογή. Πέρα από τους φυσικούς κινδύνους και το κόστος ασφάλισης, η σύναψη συμφωνιών με το IRGC, το οποίο υπόκειται σε κυρώσεις από τις ΗΠΑ, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασίλειο, εκθέτει τα πλοία στον κίνδυνο παραβίασης κυρώσεων ή κανόνων κατά του ξεπλύματος χρήματος, σύμφωνα με ειδικούς.
Η ύπαρξη μιας συμφωνίας ασφαλούς διέλευσης με την υποστήριξη του Ιράν δεν σημαίνει ότι οι κίνδυνοι για τη ναυτιλία έχουν μειωθεί, σύμφωνα με τον Basil Germond, καθηγητή διεθνούς ασφάλειας στο Lancaster University και επισκέπτη ερευνητή στο Strategic Studies Centre του Βασιλικού Ναυτικού του Ηνωμένου Βασιλείου.
«Για να λειτουργήσει αυτή η προσέγγιση, η Τεχεράνη πρέπει να διατηρήσει την ικανότητά της να απειλεί με αξιοπιστία την εμπορική ναυτιλία στα Στενά και στον Κόλπο», δήλωσε. «Για να είναι αξιόπιστη, η Τεχεράνη πρέπει κατά καιρούς να επιτίθεται σε δεξαμενόπλοια».