Η σύρραξη των 35 ημερών εκτινάσσει τις τιμές των συμβολαίων Brent πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ η τιμή του μαύρου χρυσού για άμεση παράδοση έχει σχεδόν διπλασιαστεί φτάνοντας τα 140 δολάρια.
Η αύξηση του ενεργειακού κόστους και η αβεβαιότητα οδηγούν ΔΝΤ και ΟΟΣΑ σε επώδυνες αναθεωρήσεις των προβλέψεων για την παγκόσμια οικονομία. Στην Αθήνα, η Τράπεζα της Ελλάδος και το Γραφείο Προϋπολογισμού της Βουλής έχουν «χαμηλώσει» τον πήχη για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Πέρα από την ακρίβεια, η οποία επηρεάζεται από το ενεργειακό κόστος και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, η ελληνική οικονομία δέχεται πιέσεις και από τις επιπτώσεις του πολέμου στον τουρισμό.
Ασκήσεις επί χάρτου
Ο ασύμμετρος οικονομικός κραδασμός, όπως τον χαρακτηρίζουν οι διεθνείς οργανισμοί, ροκανίζει το διαθέσιμο εισόδημα στην Ευρώπη και αναγκάζει την Αθήνα να επανασχεδιάσει τη δημοσιονομική της στρατηγική. Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση εξετάζει πιθανά σενάρια παρέμβασης και οικονομικής στήριξης.
Κάθε σενάριο διατηρεί ή απορρίπτει μέτρα, ανάλογα με την αποτελεσματικότητα και τις δημοσιονομικές αντοχές. Η κυβέρνηση θα ήθελε να ενταχθεί σε μια πανευρωπαϊκή λύση. Ωστόσο, προετοιμάζει μέτρα δύο επιπέδων:
- Το πρώτο επίπεδο μέτρων περιλαμβάνει το πλαφόν στο μικτό περιθώριο στη χονδρική και τη λιανική, όπως συνέβη στα καύσιμα και τα τρόφιμα. Το μέτρο αυτό μπορεί να επεκταθεί και σε άλλους κλάδους (π.χ. ηλεκτρική ενέργεια) και σε περισσότερα προϊόντα. Το επίπεδο αυτό συνοδεύεται με αυστηρότερους ελέγχους στην αγορά.
- Το δεύτερο επίπεδο περιλαμβάνει την επιδότηση βάσει κριτηρίων, όπως είναι το Market Pass. Δηλαδή, προβλέπεται κάτι αντίστοιχο με το Fuel Pass με κριτήρια, όπως εισόδημα, περιουσία, οικογενειακή κατάσταση, κ.ά.
Εάν η γεωπολιτική ένταση δεν αποκλιμακωθεί άμεσα, το ενεργειακό κόστος και τα προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα θα προκαλέσουν μεγάλες αυξήσεις στις τιμές. Σύμφωνα με πληροφορίες, εάν δεν ληφθεί πανευρωπαϊκή λύση και αν η λήψη μέτρων κριθεί αναγκαία, τότε αυτά αναμένεται να ανακοινωθούν κατά το τελευταίο δεκαήμερο του μήνα.
Πάντως, μέχρι τώρα έχουν απορριφθεί μέτρα όπως η έκτακτη φορολόγηση επιχειρήσεων και τραπεζών, οι οριζόντιες ενισχύσεις, αλλά και η μείωση -έστω και βραχυπρόθεσμα- του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Μάλιστα, έγινε μελέτη συγκρίνοντας διαφορετικούς συντελεστές φορολόγησης με άλλες περιόδους.
Το αποτέλεσμα της μελέτης έδειξε ότι η αύξηση του ειδικού φόρου περνά κατά 70% στον τελικό καταναλωτή, ενώ από τη μείωση φτάνει το 14%. Οι αποκλίσεις είναι ακόμα μεγαλύτερες σε περιοχές με μικρότερο ανταγωνισμό, ανάλογα με τον αριθμό των πρατηρίων και των κατοίκων.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να υπάρξουν πανευρωπαϊκά μέτρα και μάλιστα νωρίτερα από το τέλος του μήνα. Η εκτίμηση αυτή στηρίζεται στις πιέσεις που δέχεται η γερμανική οικονομία.
Σε αυτό το σενάριο, η Ελλάδα δεν θα κινηθεί αυτόνομα, αλλά θα ενταχθεί στην κοινή λύση, με βασικό συστατικό τη χρήση της ρήτρας διαφυγής. Προς το παρόν η Κομισιόν υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει ανάγκη ενεργοποίησής της. Το Βερολίνο, όμως, πιέζει τις Βρυξέλλες.
Σε τεχνοκρατικό επίπεδο, επικρατεί η άποψη ότι η λήψη μέτρων για τη στήριξη επιχειρήσεων και νοικοκυριών είναι μάλλον αναπόφευκτη. Διότι, οι παρενέργειες στις αγορές και την προσφορά θα διαρκέσουν για αρκετούς μήνες.
Παράλληλο μέτωπο
Την ίδια στιγμή, ο Λευκός Οίκος επιχειρεί να επικοινωνήσει το σενάριο της σύντομης ολοκλήρωσης των επιχειρήσεων. Ομως, η πραγματικότητα στα Στενά του Ορμούζ και η διπλωματική «τύφλωση» μετά το πλήγμα στον δίαυλο επικοινωνίας Καμάλ Χαραζί, προμηνύουν μια παρατεταμένη περίοδο υψηλών ασφαλίστρων κινδύνου και έντονων πληθωριστικών πιέσεων.
Ρήγμα στη διπλωματία και ο Λευκός Οίκος
Παρά τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι στρατηγικοί στόχοι «τελειώνουν» και ότι η Τεχεράνη ζήτησε εκεχειρία, το κλίμα στο πεδίο παραμένει πολεμικό και οι ισχυρισμοί της Ουάσιγκτον αντιμετωπίζονται με σκεπτικισμό από τους αναλυτές.
Η ιρανική ηγεσία όχι μόνο διέψευσε κατηγορηματικά κάθε προσέγγιση για κατάπαυση του πυρός, αλλά απάντησε με νέα κύματα πυραύλων, την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί χαρακτήριζε την εμπιστοσύνη προς την Ουάσιγκτον «μηδενική».
Η επίθεση στο σπίτι του πρώην ΥΠΕΞ Καμάλ Χαραζί στην Τεχεράνη, που οδήγησε στον σοβαρό τραυματισμό του και στον θάνατο της συζύγου του, αποτελεί το πιο καίριο διπλωματικό πλήγμα των τελευταίων 35 ημερών. Ο Χαραζί ήταν ο άνθρωπος-κλειδί στις παρασκηνιακές επαφές μέσω Πακιστάν.
Η βίαιη απομάκρυνσή του από τη σκακιέρα καθιστά την αποκλιμάκωση μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση, καθώς χάνεται ένας από τους τελευταίους αξιόπιστους διαύλους επικοινωνίας.
Η περιφερειακή διασπορά της κρίσης επιβεβαιώνεται από τα χτυπήματα στη βάση Χαμπανίγια του Ιράκ με επτά νεκρούς, αλλά και από την εξόντωση στελεχών της Χεζμπολάχ στη Βηρυτό, που δείχνουν ότι η σύρραξη έχει λάβει χαρακτηριστικά γενικευμένου μετώπου.
Το ανθρώπινο κόστος ακουμπά πλέον και τον άμαχο πληθυσμό στο Ισραήλ, με 14 τραυματίες κοντά στο Τελ Αβίβ από ιρανικά πυρά, υπογραμμίζοντας ότι η σύρραξη έχει ξεφύγει προ πολλού από το πλαίσιο των «χειρουργικών» χτυπημάτων σε πυρηνικές υποδομές.
Οι προειδοποιήσεις
Οι αναλύσεις του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ, που δημοσιοποιήθηκαν τις τελευταίες ημέρες, συγκλίνουν σε μια ανησυχητική διαπίστωση: ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής» των προηγούμενων κρίσεων, βρίσκοντας πολλές οικονομίες με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.
Με το 25% έως 30% της παγκόσμιας ροής πετρελαίου και το 20% του LNG να διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, η περιοχή παραμένει η πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Το ΔΝΤ επισημαίνει πως το σοκ είναι έντονα ασύμμετρο.
Από τη μία πλευρά, χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν τα απαραίτητα αποθέματα για να απορροφήσουν την πίεση. Από την άλλη, οι μεγάλες εισαγωγικές οικονομίες της Ευρώπης και της Ασίας επωμίζονται το κύριο βάρος του υψηλού κόστους.
Παράλληλα, οι αναπτυσσόμενες χώρες με υψηλά επίπεδα χρέους βρίσκονται αντιμέτωπες με ζητήματα δημοσιονομικής βιωσιμότητας. Ο ΟΟΣΑ, στην ενδιάμεση έκθεσή του, τονίζει ότι η άνοδος των τιμών ενέργειας απειλεί να πυροδοτήσει έναν νέο κύκλο στασιμοπληθωρισμού, θυμίζοντας τις δομικές κρίσεις της δεκαετίας του '70.
Η μεταβλητότητα στις χρηματοοικονομικές αγορές έχει εκτοξευθεί, καθώς οι επενδυτές επαναξιολογούν τα ρίσκα τους, οδηγώντας σε εκτεταμένη ανατιμολόγηση των περιουσιακών στοιχείων. Η σύσταση για «καλά στοχευμένα μέτρα» στήριξης των νοικοκυριών είναι σαφής.
Ωστόσο, το περιθώριο ελιγμών για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι στενό, καθώς η νομισματική πολιτική παραμένει εγκλωβισμένη μεταξύ της ανάγκης για καταπολέμηση του πληθωρισμού και της στήριξης της ανάπτυξης.
Τουρισμός
Καθώς η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει «εύφλεκτη», καταγράφονται οι πρώτες τάσεις διστακτικότητας στις κρατήσεις από τις μεγάλες αγορές της Δύσης. Η Ελλάδα, παρά το ισχυρό brand ασφάλειας που διαθέτει, δεν μένει ανεπηρέαστη από την ψυχολογία του πολέμου. Μια πιθανή κάμψη των τουριστικών εσόδων κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο θα σήμαινε σημαντική «τρύπα» στα τουριστικά έσοδα.
Ομόλογα
Στην Ελλάδα, η πίεση μεταφέρεται άμεσα στις αποδόσεις των ομολόγων και το κόστος δανεισμού. Η απόδοση του ελληνικού 10ετούς ομολόγου έχει αυξηθεί στο 3,78%, παραμένοντας, ωστόσο, χαμηλότερη από εκείνο των ΗΠΑ (4,34%). Στο 3% έχει αυξηθεί και το κόστος δανεισμού για τη Γερμανία, από 2,68%, πριν την έναρξη του πολέμου.
Ναυτιλία
Το πλήγμα σε δεξαμενόπλοιο ανοικτά του Κατάρ και η συνεχής απειλή στον Κόλπο έχουν εκτινάξει τα ασφάλιστρα κινδύνου. Ο ελληνόκτητος στόλος, ο μεγαλύτερος στον κόσμο, καλείται να διαχειριστεί ένα περιβάλλον υψηλού κόστους και αβεβαιότητας στις μεταφορές, με τις καθυστερήσεις στα λιμάνια και τις αλλαγές στα δρομολόγια να αυξάνουν το λειτουργικό κόστος.