Τι σημαίνει για τους επενδυτές το μεγάλο σχίσμα στο πετρέλαιο

Σύνοψη

Μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, η αγορά πετρελαίου φαίνεται να έχει χωριστεί σε δύο κόσμους. Στον έναν, τα futures του Brent (συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, δηλαδή συμφωνίες αγοραπωλησίας πετρελαίου σε μελλοντική ημερομηνία) κλείνουν κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, τροφοδοτούμενα από ελπίδες διπλωματικής λύσης στον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν.

Στον άλλον, το Dated Brent — δηλαδή η τιμή αναφοράς για πραγματικά φορτία αργού πετρελαίου που αγοράζουν τα διυλιστήρια — κινείται γύρω στα 126 δολάρια το βαρέλι, έχοντας αγγίξει και τα 144 πριν από την εκεχειρία.

Η διαφορά ξεπερνά τα 30 δολάρια ανά βαρέλι και είναι πρωτοφανής στην ιστορία της αγοράς. Ο Martijn Rats της Morgan Stanley εξηγεί ότι τα futures τιμολογούν μια τυποποιημένη μελλοντική αξία, ενώ το Dated Brent τιμολογεί τι κοστίζει ένα βαρέλι «εδώ και τώρα».

Το σημαντικό είναι ότι δεν μπορούν και οι δύο πλευρές να έχουν δίκιο. Και ότι αυτά τα αντίθετα σενάρια για τις τιμές του πετρελαίου έχουν μεγάλη σημασία για τον πληθωρισμό, τα επιτόκια και τις μετοχές, επηρεάζοντας συνάμα — από την τιμή της βενζίνης που θα βάλουμε στο αυτοκίνητο το καλοκαίρι μέχρι τις τιμές ειδών πρώτης ανάγκης, ακόμη και των τροφίμων που καταναλώνουμε.

Τι αλλάζει τώρα

Τα γεγονότα της κρίσης

Σαράντα ημέρες μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ (η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδος στον Περσικό Κόλπο), η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) καταγράφει πτώση της παγκόσμιας προσφοράς κατά 10,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάρτιο. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαταραχή εφοδιασμού στην ιστορία.

Η Σαουδική Αραβία ενεργοποίησε εναλλακτικούς αγωγούς, η συντονισμένη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων (κρατικά αποθέματα πετρελαίου για έκτακτες ανάγκες) προσέφερε ένα «μαξιλάρι», η προσωρινή διακοπή κυρώσεων στο ρωσικό πετρέλαιο έδωσε κάποιες ανάσες και ο OPEC+ αύξησε την παραγωγή κατά 206.000 βαρέλια ημερησίως.

Παρ' όλα αυτά, τα αποθέματα εκτός Μέσης Ανατολής μειώθηκαν κατά 205 εκατ. βαρέλια σε έναν μόλις μήνα.

Οι αισιόδοξοι: «Το πρόβλημα θα λυθεί γρήγορα»

Η αισιόδοξη ανάγνωση στηρίζεται στην παρατήρηση ότι τα γεωπολιτικά σοκ στο πετρέλαιο αποδεικνύονταν μέχρι τώρα παροδικά. Κάθε φορά τα τελευταία 10 χρόνια η αγορά futures στοιχημάτισε σε αποκλιμάκωση και δικαιώθηκε. Όμως καμία από εκείνες τις κρίσεις δεν περιλάμβανε κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ επί 45 ημέρες.

Η Goldman Sachs βλέπει το Brent στα 90 δολάρια το δεύτερο τρίμηνο, στα 82 στο τρίτο και στα 80 το τέταρτο. Ωστόσο, οι εκτιμήσεις αυτές διατυπώθηκαν πριν από τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό της 12ης Απριλίου.

Η BofA (Bank of America) δίνει 92,50 δολάρια το βαρέλι στο βασικό σενάριο, με προϋπόθεση να λήξει ο πόλεμος σε 2–4 εβδομάδες. Η ίδια η IEA, παρά τον χαρακτηρισμό «ιστορικής» διαταραχής, υιοθετεί ως βασική παραδοχή την πλήρη επανάληψη ροών ως τα μέσα του 2026 — αν και αναγνωρίζει ότι αυτό μπορεί να αποδειχθεί υπερβολικά αισιόδοξο.

Ο S&P 500 επέστρεψε σε θετικό πρόσημο για το 2026 στις 13 Απριλίου, μετά τη δήλωση Trump ότι το Ιράν «θέλει ακόμα συμφωνία». Η αγορά μετοχών στοιχηματίζει σε λύση — παρότι η αξιοπιστία του προέδρου είναι πια, μάλλον, περιορισμένη.

Αν δικαιωθούν αυτές οι προσδοκίες, τότε το πετρέλαιο θα έχει υποχωρήσει στα 80–90 δολάρια ως το τέλος του έτους. Ο πληθωρισμός θα αποκλιμακωθεί και η ΕΚΤ (Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα) ίσως αποκτήσει χώρο για μείωση επιτοκίων. Η ευρωπαϊκή ανάπτυξη θα χάσει περίπου 0,4 ποσοστιαίες μονάδες, μείωση οδυνηρή αλλά διαχειρίσιμη. Όσοι τοποθετήθηκαν στις αγορές κατά τη διάρκεια του πανικού, θα επιβραβευθούν.

Οι απαισιόδοξοι: «Δεν έχετε δει τίποτα ακόμα»

Η αντίπαλη πλευρά βασίζεται στα φυσικά βαρέλια πετρελαίου — ή, ακριβέστερα, στην απουσία τους.

Σύμφωνα με ανάρτηση του Global Markets Investor στο X, στη Βόρεια Θάλασσα υποβλήθηκαν 40 προσφορές αγοράς φορτίων την τελευταία εβδομάδα και μόνο 4 βρήκαν ανταπόκριση. Τα ασφάλιστρα κινδύνου στο νιγηριανό αργό εκτοξεύτηκαν από 3 δολάρια πάνω από το Dated Brent πριν τον πόλεμο σε +25 δολάρια. Τα στοιχεία αυτά δεν μπορούν να επαληθευτούν πλήρως, αλλά συμβαδίζουν με θεσμικές αναφορές σε πρωτοφανή premium (υπερτίμημα) των φυσικών φορτίων.

Ο Eric Nuttall της Ninepoint Partners, ένας από τους γνωστότερους διαχειριστές ενεργειακών κεφαλαίων στον Καναδά, υποστηρίζει ότι η αγορά απέχει «ημέρες» από πραγματικές ελλείψεις. Τα τελευταία προπολεμικά φορτία φτάνουν μόλις τώρα στα διυλιστήρια, οπότε η πραγματική φυσική έλλειψη δεν έχει ακόμα αποτυπωθεί.

Ακόμα κι αν τα Στενά ανοίξουν αύριο, χρειάζονται 30 ημέρες για τα δεξαμενόπλοια να φτάσουν στην Ασία και άλλες 30 για επιστροφή. Η εταιρεία πετρελαϊκών αναλύσεων Sparta εκτιμά ότι θα χρειαστούν 3–6 μήνες για πλήρη κανονικοποίηση.

Ο στρατηγικός αναλυτής Luke Gromen παρομοίασε στους Financial Times την περίοδο που ζούμε με τον Φεβρουάριο του 2020, λίγο πριν την κρίση της πανδημίας. Όπως υποστήριξε, η αγορά γνωρίζει το πρόβλημα αλλά δεν έχει «εσωτερικεύσει» το μέγεθός του. Ο Gromen προειδοποιεί επίσης ότι σε περίπτωση παράτασης, οι δυτικές κυβερνήσεις θα κληθούν να διαλέξουν ανάμεσα σε αύξηση επιτοκίων (που ίσως προκαλέσει νέα κρίση χρέους) και εκτύπωση χρήματος εν μέσω ενεργειακού σοκ.

Αν δικαιωθούν οι απαισιόδοξοι, τότε η τιμή για ένα βαρέλι πετρελαίου μπορεί να εκτιναχθεί εύκολα στα 130 δολάρια. Η BofA δίνει αυτή ακριβώς την τιμή στο σενάριο κλιμάκωσης, ενώ άλλοι αναλυτές δεν αποκλείουν και τα 200 δολάρια.

Στο μεταξύ, η Goldman καταγράφει ήδη αυξήσεις από 37% έως 85% σε κρίσιμα εμπορεύματα του Κόλπου — λιπάσματα, αμμωνία, αλουμίνιο — με επίδραση στον πυρήνα του πληθωρισμού ως 0,75 ποσοστιαίες μονάδες. Μειώσεις επιτοκίων δεν θα γίνουν πουθενά, οι μετοχές του κλάδου ενέργειας θα εκτοξευθούν μαζί με πολλά εμπορεύματα, ενώ οι αναπτυξιακές μετοχές, τα ακίνητα και κάθε κλάδος ευαίσθητος στα επιτόκια θα υποστεί βαριές απώλειες.

Μια «γέφυρα» μεταξύ των δύο απόψεων

Μόλις χθες, ο Ilia Bouchouev, διεθνώς αναγνωρισμένος ειδικός σε ενεργειακά παράγωγα (χρηματοπιστωτικά προϊόντα που βασίζονται στην τιμή ενεργειακών αγαθών), εξήγησε σε ανάλυση του Oxford Institute for Energy Studies ότι η χαμηλή τιμή των futures δεν αντανακλά αναγκαστικά αισιοδοξία. Τρεις κατηγορίες πωλητών — παραγωγοί που κλειδώνουν υψηλές τιμές, κερδοσκόποι γύρω από τις απελευθερώσεις στρατηγικών αποθεμάτων και traders δικαιωμάτων που ρευστοποιούν κέρδη — πιέζουν τα futures προς τα κάτω για μηχανιστικούς λόγους. Ταυτόχρονα, πολλά hedge funds αποσύρθηκαν, όχι επειδή είναι απαισιόδοξα για το πετρέλαιο, αλλά επειδή η ακραία μεταβλητότητα περιορίζει τις θέσεις τους. Η «χάρτινη» τιμή, δηλαδή, δεν αποτυπώνει μόνο γνήσια γνώμη για τις εξελίξεις, αλλά και δομικούς περιορισμούς της αγοράς ενεργειακών παραγώγων — κάτι που τουλάχιστον πλαγίως ενισχύει τη θέση των απαισιόδοξων.

Ευρώπη: Τραυματισμένη σε κάθε σενάριο

Ο Επίτροπος Οικονομίας Valdis Dombrovskis προειδοποίησε πρόσφατα για «στασιμοπληθωριστικό σοκ» (stagflation, δηλαδή ταυτόχρονη στασιμότητα και πληθωρισμός) — στο δυσμενές σενάριο, η ανάπτυξη υποχωρεί κατά 0,6 ποσοστιαίες μονάδες και ο πληθωρισμός ανεβαίνει κατά 1,5 μονάδα.

Από την πλευρά της, η ΕΚΤ άφησε αμετάβλητα τα επιτόκια, αναφερόμενη ρητά στους κινδύνους ανόδου του πληθωρισμού και μείωσης της ανάπτυξης.

Οι αριθμοί δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αμφιβολίας. Η τιμή του ντίζελ στην ΕΕ έχει εκτοξευθεί, οι τιμές φυσικού αερίου το ίδιο, ενώ τα αποθέματα αερίου βρίσκονται μόλις στο 29%.

Ο ACI Europe (ο ευρωπαϊκός σύνδεσμος αεροδρομίων) προειδοποιεί για «συστημική έλλειψη» αεροπορικών καυσίμων εντός τριών εβδομάδων, καθώς ορισμένα κράτη-μέλη διαθέτουν αποθέματα κηροζίνης μόνο για 8–10 ημέρες.

Τα αναμενόμενα κέρδη α' τριμήνου του ενεργειακού κλάδου στον ευρωπαϊκό δείκτη STOXX 600 δείχνουν αύξηση 24,9%. Όμως, όλοι οι υπόλοιποι κλάδοι δείχνουν αύξηση κατά μόλις 1,5%, σύμφωνα με εκτιμήσεις της LSEG (London Stock Exchange Group).

Κάτι που δείχνει ότι, με την εξαίρεση της ενέργειας, οι μεγάλες μετοχές των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων φλερτάρουν ήδη με τη στασιμότητα.

Watch Now