Σε μια στρατηγική που συνδυάζει οικονομική ασφυξία και ελεγχόμενη αποκλιμάκωση, ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε βασικό μοχλό πίεσης κατά του Ιράν, απομακρυνόμενος -τουλάχιστον προσωρινά- από την άμεση στρατιωτική σύγκρουση.
Πίσω από τη δημόσια ρητορική, ωστόσο, πηγές στην Ουάσιγκτον περιγράφουν μια στρατηγική με σαφή στόχο αλλά και σημαντικά κενά. Η βασική ιδέα του Λευκού Οίκου είναι απλή αλλά υψηλού ρίσκου:
- Να πιεστεί η ιρανική οικονομία μέχρι το σημείο ασφυξίας
- Να δημιουργηθεί εσωτερική πίεση στο καθεστώς
- Να εξαναγκαστεί η Τεχεράνη σε συμφωνία
Πηγές στην Ουάσιγκτον αναγνωρίζουν ότι το Ιράν είχε ασύμμετρο στρατιωτικό πλεονέκτημα στην περιοχή, αλλά εκτιμούν ότι μετά από δύο εβδομάδες αποκλεισμού στα πλοία που φεύγουν από ιρανικά λιμάνια, η πίεση θα γίνει αισθητή καθώς θα προκαλέσει απώλεια εσόδων που μεταφράζεται σε πολλά εκατομμύρια δολάρια ημερησίως.
Σε αντίθεση με προηγούμενες φάσεις, ο Τραμπ δεν φαίνεται διατεθειμένος να επιστρέψει εύκολα σε πόλεμο. Πηγές με γνώση της στρατιωτικής αξιολόγησης υποστηρίζουν ότι:
- οι βασικοί στρατιωτικοί στόχοι έχουν επιτευχθεί
- η περαιτέρω κλιμάκωση οδηγεί σε δύο επιλογές: πλήγματα σε μη στρατιωτικούς στόχους ή ανάπτυξη χερσαίων δυνάμεων
Και οι δύο θεωρούνται «πολιτικά τοξικές», ιδιαίτερα τώρα που η δημοτικότητα του Τραμπ φθίνει ακόμα και μέσα στο Ρεπουμπλικανικό κόμμα, αλλά και στο στρατιωτικό κατεστημένο που φέρεται να εκπροσωπείται από τον Μάρκο Ρούμπιο.
Έτσι, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εάν δεν υπάρξει συμφωνία έως τη λήξη της εκεχειρίας, το πιθανότερο σενάριο είναι παράταση του αποκλεισμού για διατήρηση της οικονομικής πίεσης. Η στρατηγική θυμίζει περισσότερο “siege” (πολιορκία) παρά “war” (πόλεμο), αναφέρουν οι πηγές.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον συζητά να δώσει ισχυρά ανταλλάγματα για να πετύχει συμφωνία με το Ιράν:
- πλήρη άρση κυρώσεων
- πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια
- σταδιακή οικονομική επανένταξη
Στο μέτωπο των πυρηνικών, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, έχει προχωρήσει περισσότερο απ’ ό,τι φαίνεται δημόσια. Οι ΗΠΑ πιέζουν για πλήρη απομάκρυνση εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ το Ιράν προτείνει να μειωθεί το ποσοστό εμπλουτισμού εντός χώρας.
Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ θεωρούν ότι το deal φέρεται να μην είναι μακριά.
Παρά τη φαινομενική συνοχή της στρατηγικής, όμως, πηγές σε διπλωματικούς και ακαδημαϊκούς κύκλους της Αμερικής, που πραγματοποιούν fora στο περιθώριο της συνεδρίασης του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, επισημαίνουν ότι:
- οι ΗΠΑ υποεκτιμούν τον τρόπο λειτουργίας του ιρανικού καθεστώτος.
- δεν υπάρχει σαφής κατανόηση της εσωτερικής δυναμικής των Φρουρών της Επανάστασης.
- η υπόθεση ότι η οικονομική πίεση οδηγεί αυτόματα σε πολιτική υποχώρηση θεωρείται αβέβαιη.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει πηγή με γνώση των διαβουλεύσεων: «Η Ουάσιγκτον διαβάζει το Ιράν με δυτικά εργαλεία -και αυτό είναι επικίνδυνο λάθος».
Κάποιοι μάλιστα συμπληρώνουν ότι μπορεί τελικά να αποδειχτεί ότι «η συμφωνία δεν είναι το δύσκολο, η επιτήρηση και η εφαρμογή της είναι».
Οι σχέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ
Παρά τη στενή στρατηγική συμμαχία, η τρέχουσα κρίση φαίνεται να φέρνει στην επιφάνεια διαφοροποιήσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ ως προς τη διαχείριση της επόμενης φάσης.
Διπλωματικές πηγές και αναλύσεις σε διεθνή μέσα ενημέρωσης συγκλίνουν στο ότι ενώ η στρατιωτική συνεργασία παραμένει στενή, υπάρχει αυξανόμενη απόσταση στο στρατηγικό σκέλος. Συγκεκριμένα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να επιδιώκει:
- αποκλιμάκωση μέσω οικονομικής πίεσης και διαπραγμάτευσης
- αποφυγή νέας μεγάλης στρατιωτικής επιχείρησης
- διατήρηση του ελέγχου της κρίσης σε «διαχειρίσιμο» επίπεδο
Αντίθετα, κύκλοι κοντά στην κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί απέναντι σε μια στρατηγική που βασίζεται αποκλειστικά στην οικονομική ασφυξία. Σε αυτό το πλαίσιο, αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ισραήλ ανησυχεί για ένα ενδεχόμενο deal που:
- δεν θα εξαλείφει πλήρως το πυρηνικό πρόγραμμα
- θα βασίζεται σε μηχανισμούς επιτήρησης που θεωρούνται ανεπαρκείς
- θα επιτρέψει στο Ιράν να επανακτήσει οικονομική ισχύ
Παράλληλα, σε επίπεδο τακτικής, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διατηρήσουν τον έλεγχο της διαδικασίας, περιορίζοντας τον κίνδυνο μονομερών κινήσεων από το Ισραήλ που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.