Η αυξανόμενη επιρροή ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη πιέζει κυβερνήσεις να υιοθετήσουν αυστηρότερους ελέγχους στη μετανάστευση. Η Ελβετία ετοιμάζεται να ψηφίσει μια πρόταση που πηγαίνει τη συζήτηση ένα βήμα παραπέρα: την επιβολή ανώτατου ορίου πληθυσμού στα 10 εκατομμύρια κατοίκους.
Σύμφωνα με το Bloomberg, η πρωτοβουλία κατατέθηκε από το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP) και θα τεθεί σε δημοψήφισμα στις 14 Ιουνίου.
Αν εγκριθεί από την πλειοψηφία, η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να λάβει μέτρα περιορισμού της μετανάστευσης, κάτι που μακροπρόθεσμα θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε πλήρη απαγόρευση νέων αφίξεων στη χώρα. Ο πληθυσμός της Ελβετίας έφτασε ήδη τα 9,1 εκατομμύρια πέρυσι.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πρόταση έχει πιθανότητες να περάσει, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα κατοικιών και την πίεση στις δημόσιες υποδομές. Αντίθετα, η κυβέρνηση και σημαντικό μέρος της επιχειρηματικής κοινότητας προειδοποιούν ότι το μέτρο μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη εργαζομένων με κρίσιμες δεξιότητες, να πλήξει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και να επιβαρύνει τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τι οδήγησε στην πρόταση
Το SVP παρουσίασε την ιδέα το 2023, υποστηρίζοντας ότι έτσι θα προστατευθεί ο ελβετικός τρόπος ζωής και το περιβάλλον από την υπερβολική ανθρώπινη δραστηριότητα. Το κόμμα έλαβε 28% στις τελευταίες εκλογές, προβάλλοντας την υπηκοότητα ως προνόμιο και όχι δικαίωμα.
Η πρόταση αγγίζει ευαίσθητο θέμα σε μια χώρα όπου η μετανάστευση αποτελεί διαχρονικά πεδίο έντονης πολιτικής συζήτησης. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των κατοίκων δεν διαθέτει ελβετική υπηκοότητα, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Πολλοί πολίτες διαμαρτύρονται για υψηλά ενοίκια, κυκλοφοριακή συμφόρηση και συνωστισμό σε τρένα και λεωφορεία.
Πόσο γρήγορα αυξάνεται ο πληθυσμός
Ο πληθυσμός της Ελβετίας αυξήθηκε περίπου 10% την τελευταία δεκαετία, όταν στην ΕΕ η αύξηση ήταν κάτω από 2%. Βασικός παράγοντας ήταν η μετανάστευση, ενώ η φυσική αύξηση (γεννήσεις μείον θανάτους) αντιστοιχούσε μόλις στο ένα δέκατο της συνολικής ανόδου.
Η αύξηση ήταν ιδιαίτερα έντονη το 2023, όταν καταγράφηκαν για πρώτη φορά και οι πρόσφυγες από την Ουκρανία. Τα περισσότερα προηγούμενα χρόνια, οι μετανάστες προέρχονταν κυρίως από την ΕΕ ή χώρες με συμφωνίες ελεύθερης διακίνησης με την Ελβετία.
Η ισχυρή οικονομία της χώρας την έχει καταστήσει πόλο έλξης για ξένους εργαζομένους, φιλοξενώντας μεγάλες εταιρείες όπως UBS, Nestlé και Novartis.
Ποιες είναι οι πιθανότητες έγκρισης
Παρότι η κυβέρνηση αντιτίθεται, υπάρχουν σοβαρές πιθανότητες να εγκριθεί. Δημοσκόπηση του Απριλίου από τα Tamedia/20 Minuten έδειξε ότι το 52% των ψηφοφόρων είτε στηρίζει είτε κλίνει υπέρ της πρότασης, έναντι 45% τον Μάρτιο.
Στην ελβετική άμεση δημοκρατία οι πολίτες ψηφίζουν πολλές φορές τον χρόνο για κρίσιμα ζητήματα, ενώ συχνά η στήριξη σε μια πρόταση μειώνεται όσο πλησιάζει η κάλπη. Ωστόσο, παλαιότερη έρευνα είχε ήδη δείξει σταθερή βάση υποστήριξης.
Τι προβλέπει το σχέδιο
Οι υποστηρικτές της πρότασης εισηγούνται πολυεπίπεδο σχέδιο που θα ενεργοποιηθεί αν ο πληθυσμός ξεπεράσει τα 9,5 εκατομμύρια πριν το 2050 -κάτι που θεωρείται πιθανό. Οι επίσημες προβλέψεις δείχνουν ότι το όριο μπορεί να προσεγγιστεί έως το τέλος της δεκαετίας και να ξεπεραστεί έως το 2035.
Πρώτοι στόχοι θα είναι οι αιτούντες άσυλο και οι οικογένειες ξένων κατοίκων που επιθυμούν επανένωση. Άτομα με προσωρινή παραμονή δεν θα δικαιούνται άδεια διαμονής, υπηκοότητα ή άλλα δικαιώματα εγκατάστασης.
Αν ο πληθυσμός ξεπεράσει τα 10 εκατομμύρια, η χώρα θα αποχωρήσει από διεθνείς συμφωνίες που, κατά την πρόταση, ενισχύουν την πληθυσμιακή αύξηση.
Αν δύο χρόνια αργότερα ο πληθυσμός δεν έχει υποχωρήσει κάτω από το όριο, η Ελβετία θα εγκαταλείψει τη συμφωνία ελεύθερης κυκλοφορίας με την ΕΕ, με σοβαρές συνέπειες για τις διμερείς συμφωνίες και την πρόσβαση στην ενιαία αγορά.
Αντιδράσεις από επιχειρήσεις
Επιχειρηματικοί φορείς έχουν εκφράσει έντονη ανησυχία. Η Economiesuisse προειδοποίησε για «σημαντικές ζημιές», σημειώνοντας ότι έως το 2040 θα λείπουν περίπου 430.000 εργαζόμενοι, κενό που δεν μπορεί να καλυφθεί χωρίς μετανάστευση.
Ο βιομηχανικός σύνδεσμος Swissmem τόνισε ότι η πρόσληψη εξειδικευμένου προσωπικού από την ΕΕ είναι κρίσιμη για τον εξαγωγικό τομέα.
Οι πιθανές επιπτώσεις
Η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι το πλαφόν θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο δισεκατομμύρια ελβετικά φράγκα οικονομικής παραγωγής. Εκτός από την έλλειψη εργαζομένων και τη γήρανση του πληθυσμού, υπάρχει ο κίνδυνος σοβαρής διαταραχής στο εμπόριο, καθώς πάνω από το 40% των ελβετικών εξαγωγών κατευθύνεται στην ΕΕ.
Οι υποστηρικτές του μέτρου αντιτείνουν ότι τα προβλήματα αυτά θα αντισταθμιστούν από χαμηλότερα ενοίκια και μικρότερο κόστος για υποδομές και κοινωνικές παροχές.