Η χθεσινή συνεδρίαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) δεν αφορούσε απλώς μια απόφαση για τα επιτόκια. Αποτύπωσε το νέο καθεστώς μέσα στο οποίο καλείται να κινηθεί η νομισματική πολιτική της ευρωζώνης: ένα περιβάλλον όπου ο πληθωρισμός ενισχύεται εκ νέου λόγω των τιμών ενέργειας, ενώ η ανάπτυξη επιβραδύνεται επικίνδυνα.
Η Κριστίν Λαγκάρντ περιέγραψε αυτή τη συνθήκη με προσεκτικές διατυπώσεις, όμως το μήνυμα ήταν σαφές: η ΕΚΤ δεν μπορεί πλέον να καθοδηγεί τις αγορές, αλλά αναγκάζεται να ακολουθεί τα δεδομένα, σε κάθε συνεδρίαση.
Περί στασιμοπληθωρισμού
Την ίδια ώρα, η Λαγκάρντ, ακολουθώντας τα βήματα του Τζερόμ Πάουελ της ομοσπονδιακής τράπεζας των ΗΠΑ (Fed), επιχείρησε να αποδομήσει ένα αφήγημα που κερδίζει έδαφος στις αγορές: τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.
Oπως ξεκαθάρισε, ο όρος «ανήκει στη δεκαετία του ’70» και δεν αντανακλά τις σημερινές συνθήκες της ευρωζώνης, παρά τον συνδυασμό πληθωριστικών πιέσεων και χαμηλής ανάπτυξης. «Είναι δημοφιλές να μιλάμε για στασιμοπληθωρισμό, αλλά θεωρούμε ότι είναι καλύτερο να τον αφήσουμε στη δεκαετία του ’70», σημείωσε.
Η τοποθέτηση δεν είναι τυχαία. Σε μια συγκυρία όπου η ενεργειακή κρίση επαναφέρει ιστορικούς παραλληλισμούς, η ΕΚΤ επιχειρεί να αποτρέψει τη δημιουργία ενός αφηγήματος που θα μπορούσε να επηρεάσει τις προσδοκίες των αγορών και των επιχειρήσεων. Όπως τόνισε η ίδια, το σημερινό περιβάλλον δεν αποτελεί «τοξικό μείγμα»: «0,8%, 1,2% και 1,3% τα επόμενα χρόνια δεν είναι στασιμότητα».
Το τέλος του «forward guidance»
Η άνοδος του πληθωρισμού, με αιχμή την ενέργεια, επαναφέρει πιέσεις που η Φρανκφούρτη θεωρούσε ότι είχε αρχίσει να τιθασεύει. Την ίδια στιγμή, η οικονομική δραστηριότητα δείχνει σημάδια κόπωσης. Η ίδια η Λαγκάρντ αναγνώρισε ότι «το υψηλό ενεργειακό κόστος επιβαρύνει τα εισοδήματα και περιορίζει την κατανάλωση και τις επενδύσεις», ενώ οι χρηματοδοτικές συνθήκες παραμένουν αυστηρές.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ΕΚΤ φαίνεται να εγκαταλείπει de facto τη στρατηγική του «forward guidance» που ξεκίνησε από τον Ζαν-Κλοντ Τρισέ. Για χρόνια, η κεντρική τράπεζα επιχειρούσε να κατευθύνει τις προσδοκίες των αγορών με σαφή μηνύματα για τη μελλοντική πορεία των επιτοκίων. Σήμερα, αυτή η δυνατότητα έχει περιοριστεί δραστικά.
Η Λαγκάρντ ήταν ξεκάθαρη: «δεν υπάρχει προκαθορισμένη πορεία» και οι αποφάσεις θα λαμβάνονται «με βάση τα δεδομένα, σε κάθε συνεδρίαση». Η αναφορά ότι «συζητήθηκαν διάφορες επιλογές» —χωρίς καμία δέσμευση για κατεύθυνση— επιβεβαιώνει ότι η ΕΚΤ περνά σε καθεστώς πλήρους ευελιξίας.
Tαυτόχρονα αναδεικνύει και τις διαφωνίες μεταξύ των κεντρικών τραπεζιτών, που αντανακλούν τις διαφορετικές οικονομικές συνθήκες Βορρά και Νότου. Η σύγκρουση μεταξύ «περιστεριών» και «αετών» ήταν εμφανής.
Η μετάβαση αυτή δεν είναι επιλογή αλλαγής στρατηγικής, αλλά ανάγκη. Η σύγκρουση μεταξύ επίμονου πληθωρισμού και επιβράδυνσης της ανάπτυξης καθιστά αδύνατη οποιαδήποτε προδέσμευση.
Ανάπτυξη και πληθωρισμός σε αντίθετες τροχιές
Το βασικό δίλημμα της Φρανκφούρτης είναι πλέον δομικό. Από τη μία πλευρά:
- Οι τιμές ενέργειας ενισχύουν τον πληθωρισμό.
- Οι πιέσεις στις υπηρεσίες παραμένουν.
- Οι προσδοκίες για τις τιμές παρακολουθούνται στενά.
Από την άλλη:
- Η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται.
- Η πιστωτική επέκταση περιορίζεται.
- Οι επιχειρήσεις εμφανίζονται πιο διστακτικές στις επενδύσεις.
Η αύξηση των επιτοκίων θα μπορούσε να συμβάλει στον περιορισμό του πληθωρισμού, αλλά θα επιβάρυνε περαιτέρω μια ήδη αδύναμη οικονομία. Αντίστροφα, η πρόωρη χαλάρωση θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Αυτό το δίλημμα — ανάμεσα στον βράχο του πληθωρισμού και τη σκληρή πραγματικότητα της ανάπτυξης — καθορίζει πλέον κάθε συζήτηση εντός της ΕΚΤ.
Ρήγμα στο εσωτερικό του Συμβουλίου
Η συνεδρίαση ανέδειξε και τις αυξανόμενες διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Οι οικονομίες του Νότου, που πλήττονται περισσότερο από την επιβράδυνση και το κόστος χρηματοδότησης, εμφανίζονται πιο ανοιχτές σε μια χαλάρωση της πολιτικής. Αντίθετα, χώρες του Βορρά παραμένουν επιφυλακτικές, θεωρώντας ότι ο πληθωρισμός δεν έχει ακόμη τεθεί υπό πλήρη έλεγχο.
Η Λαγκάρντ επιχείρησε να κρατήσει ισορροπίες, τονίζοντας ότι η απόφαση να μην υπάρξει αλλαγή επιτοκίων βασίστηκε στην εκτίμηση ότι δεν υπάρχουν προς το παρόν «δευτερογενείς επιπτώσεις». Η αναφορά αυτή αφορά κυρίως τον κίνδυνο μισθολογικών αυξήσεων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σπιράλ τιμών–μισθών.
Οι αγορές προεξοφλούν
Παρά τη συγκρατημένη στάση της Φρανκφούρτης, οι αγορές έχουν ήδη αρχίσει να προσαρμόζουν τις προσδοκίες τους. Οι κινήσεις στα ομόλογα και στα παράγωγα επιτοκίων δείχνουν ότι οι επενδυτές θεωρούν πιθανό ένα επόμενο στάδιο πιο ενεργής πολιτικής — με αυξημένη μεταβλητότητα και χωρίς σαφή κατεύθυνση.
Τι θα καθορίσει την επόμενη κίνηση
Η πολιτική της ΕΚΤ θα εξαρτηθεί από μια σειρά κρίσιμων δεικτών:
- Την εξέλιξη των τιμών ενέργειας.
- Τις μισθολογικές διαπραγματεύσεις.
- Τον πληθωρισμό στις υπηρεσίες.
- Τα στοιχεία για την ανάπτυξη και την πιστωτική επέκταση.
Με άλλα λόγια, η Φρανκφούρτη εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Το «forward guidance» υποχωρεί και στη θέση του έρχεται μια πιο ευέλικτη, αλλά λιγότερο προβλέψιμη προσέγγιση.
Η ΕΚΤ δεν μπορεί πλέον να υποσχεθεί τη μελλοντική της πορεία. Μπορεί μόνο να αντιδρά στα δεδομένα. Και σε ένα περιβάλλον όπου ο πληθωρισμός και η ανάπτυξη κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις, κάθε συνεδρίαση γίνεται κρίσιμη — όχι μόνο για τα επιτόκια, αλλά για την ίδια τη συνοχή της νομισματικής πολιτικής της ευρωζώνης.