Ένα γιγαντιαίο πακέτο δημοσιονομικής τόνωσης που εγκρίθηκε πέρυσι στη Γερμανία προοριζόταν να αφυπνίσει τη χώρα — και την Ευρώπη — από τον οικονομικό λήθαργο. Το πρόβλημα: οι Γερμανοί απλώς δεν είναι καλοί στο να ξοδεύουν χρήματα.
Έναν χρόνο μετά, μεγάλο μέρος του σχεδίου υποδομών ύψους 584 δισ. δολαρίων παραμένει αδιάθετο, εγκλωβισμένο σε γραφειοκρατικά εμπόδια που έχουν θεσπιστεί για να αποτρέψουν την υπερβολική δαπάνη σε μια χώρα γνωστή για τη δημοσιονομική της εγκράτεια.
Τα κεφάλαια από το «Big Berlin Bill» — όπως το αποκάλεσε η Deutsche Bank — δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί με ουσιαστικό τρόπο. Το δημοσιονομικό έλλειμμα της κυβέρνησης ανήλθε στο 2,7% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος πέρυσι, αμετάβλητο σε σχέση με το 2024 και περίπου στο μισό του αντίστοιχου των ΗΠΑ, σημειώνει η WSJ.
Την υπομονή του αρχίζει να χάνει ο Μάρκο Μπέκεντορφ, δήμαρχος του Βίζενμπουργκ. Ο 44χρονος δήλωσε ότι δεν έχει λάβει ούτε ένα ευρώ από τα 2 εκατ. δολάρια σε κονδύλια που ήλπιζε να επενδύσει σε επισκευές δρόμων και σχολείων και στην αναβάθμιση μιας βιομηχανικής ζώνης για την αγροτική κοινότητά του των 4.200 κατοίκων, κοντά στο Βερολίνο.
Αιτία είναι οι αργές διαδικασίες σχεδιασμού και η επιφυλακτικότητα απέναντι στο δημόσιο χρέος, ανέφερε. «Έχουμε ξεχάσει πώς να αναλαμβάνουμε χρέος».
Ενώ μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου αντιμετωπίζει υπερβολικό χρέος, η Γερμανία δυσκολεύεται να χρησιμοποιήσει ακόμη και ένα μικρό επιπλέον ποσό. Η γερμανική οικονομία έχει επιτακτική ανάγκη τόνωσης. Έχει καταγράψει ελάχιστη ανάπτυξη από πριν από την πανδημία Covid-19, πλήττεται από την εκτίναξη των τιμών ενέργειας, τους δασμούς του Προέδρου Τραμπ και την εντεινόμενη πίεση από την Κίνα, που αποτελούσε προηγουμένως κινητήριο μοχλό ανάπτυξης για τα γερμανικά αυτοκίνητα και μηχανήματα.
Η επιχειρηματική εμπιστοσύνη υποχώρησε σε χαμηλό εξαετίας τον Απρίλιο, σύμφωνα με σημαντική έρευνα, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση ότι το γερμανικό οικονομικό μοντέλο είναι προβληματικό. Οι σχεδιαζόμενες μεταρρυθμίσεις του δαπανηρού κοινωνικού κράτους της χώρας, που θα μπορούσαν επίσης να στηρίξουν την ανάπτυξη, παραμένουν σε αδιέξοδο λόγω διαφωνιών εντός της κυβέρνησης.
Τα προβλήματα της Γερμανίας έχουν αφήσει την Ευρώπη χωρίς τον παραδοσιακό της κινητήρα ανάπτυξης, σε μια περίοδο που η περιοχή χρειάζεται να αυξήσει τις δαπάνες για να αντιμετωπίσει αυξανόμενες απειλές ασφάλειας, μια ολοένα και πιο αντιπαραθετική στάση των ΗΠΑ και μια ταχεία δημογραφική μετάβαση.
Η επενδυτική έκρηξη στις υποδομές του Βερολίνου επρόκειτο να αλλάξει αυτή την εικόνα. Η ιστορική αυτή αύξηση δαπανών, σύμφωνα με τις προσδοκίες των οικονομολόγων, θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την παραγωγικότητα μέσω της αναβάθμισης των σιδηροδρόμων, των αυτοκινητοδρόμων, των δικτύων επικοινωνιών, των πανεπιστημίων και μιας δημόσιας διοίκησης που εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να λειτουργεί με έγγραφα — τομείς που έχουν ανάγκη εκσυγχρονισμού μετά από δεκαετίες λιτότητας.
«Οι διαδικασίες εξακολουθούν να είναι υπερβολικά αργές και δεν υπάρχουν τα κατάλληλα κίνητρα ώστε οι δημόσιοι υπάλληλοι να πουν “εδώ υπάρχει ένα έργο, ας το υλοποιήσουμε”», δήλωσε ο Τομπίας Χέντσε, οικονομολόγος στο German Economic Institute.
Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα του φημισμένου γερμανικού autobahn και του ευρύτερου οδικού δικτύου. Λίγο μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου για τις υποδομές από το κοινοβούλιο, ταμπέλες άρχισαν να εμφανίζονται σε όλη την πρωτεύουσα, κλείνοντας την κυκλοφορία σε βασικούς οδικούς άξονες. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ταμπέλες παραμένουν, αλλά ελάχιστα ή καθόλου έργα έχουν πραγματοποιηθεί.
Αυτά τα «φαντάσματα» εργοταξίων οφείλονται σε κανονισμούς που υποχρεώνουν τις δημόσιες αρχές να κατακερματίζουν μεγάλα έργα σε μικρότερα τμήματα και να τα προκηρύσσουν ξεχωριστά. Στόχος είναι να διασφαλιστεί η συμμετοχή μικρών επιχειρήσεων στα δημόσια έργα. Στην πράξη, όμως, αυτό επιβραδύνει κρίσιμες αναβαθμίσεις.
«Είναι εντελώς παράλογο», δήλωσε ο Γενς Ζίντεκουμ, καθηγητής διεθνούς οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Heinrich Heine του Ντίσελντορφ και συν-συγγραφέας του σχεδίου τόνωσης. «Αποτελεί μία από τις πολλές πηγές τριβών που η κυβέρνηση προσπαθεί να εξαλείψει».
Η Γερμανία έχει δείξει ότι μπορεί να άρει γραφειοκρατικούς περιορισμούς. Το 2022, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τη διακοπή των προμηθειών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, το Βερολίνο ανέστειλε κανονισμούς για την κατασκευή τριών τερματικών σταθμών υγροποιημένου φυσικού αερίου στις βόρειες ακτές της. Τα έργα, που υπό κανονικές συνθήκες θα διαρκούσαν πέντε χρόνια, ολοκληρώθηκαν σε περίπου 10 μήνες.
Νομοσχέδιο που εξετάζεται στο κοινοβούλιο επιχειρεί να επιτύχει το ίδιο για μεγάλα έργα υποδομών, τα οποία σήμερα μπορεί να διαρκούν χρόνια λόγω πολύπλοκων διαδικασιών διαβούλευσης και μακροχρόνιων δικαστικών προσφυγών.
«Η ιδέα είναι ότι ακόμη και αν υπάρξει νομική προσφυγή, το έργο θα συνεχίζεται», δήλωσε ο Ζίντεκουμ.
Οι οικονομολόγοι υποψιάζονται έναν ακόμη λόγο για την απουσία αύξησης των δημόσιων επενδύσεων: μέρος των κονδυλίων κατευθύνεται σε λειτουργικές δαπάνες αντί για νέα έργα.
Το οικονομικό ινστιτούτο Ifo και το German Economic Institute διαπίστωσαν σε ξεχωριστές μελέτες ότι το Βερολίνο έχει ανακατευθύνει μεταξύ 95% και 86% των κονδυλίων. Ένα παράδειγμα, σύμφωνα με τον Χέντσε, είναι η ταξινόμηση του εκσυγχρονισμού των δημόσιων νοσοκομείων ως επένδυση, ενώ μεγάλο μέρος των χρημάτων διοχετεύεται σε λειτουργικά έξοδα.
Εκπρόσωπος του υπουργείου Οικονομικών δήλωσε ότι, παρότι η επενδυτική πρωτοβουλία ξεκίνησε μόλις στα τέλη του περασμένου έτους, οι επενδύσεις της ομοσπονδιακής κυβέρνησης αυξήθηκαν κατά 17% το 2025 και αναμένεται να αυξηθούν κατά ακόμη 37% φέτος. Πρόσθεσε ότι το Βερολίνο τηρεί τους κανόνες που έχει θέσει το κοινοβούλιο για τον ορισμό των επενδύσεων.
Σε ιδιωτικές συνομιλίες, Γερμανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι έχει υπάρξει κάποια επαναταξινόμηση δαπανών, αλλά σε καμία περίπτωση στον βαθμό που υποστηρίζουν τα ινστιτούτα. Το υπουργείο Οικονομικών έχει δημιουργήσει ειδική υπηρεσία παρακολούθησης των δημόσιων επενδύσεων, η οποία θα ενημερώνει το κοινοβούλιο, και έχει αρχίσει να δημοσιεύει ενημερώσεις στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, οι καθυστερήσεις ήδη συσσωρεύονται. Μια νέα σιδηροδρομική σήραγγα μέσω των Άλπεων θα μεταφέρει επιβάτες και εμπορεύματα από τη βόρεια Ιταλία στο Μόναχο με ταχύτητες έως και 155 μίλια την ώρα. Ωστόσο, τα τρένα θα επιβραδύνουν σημαντικά φθάνοντας στα αυστρο-γερμανικά σύνορα. Ενώ η Ιταλία και η Αυστρία έχουν σχεδόν ολοκληρώσει τα βαριά κατασκευαστικά έργα στα τμήματά τους, τα οποία αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία το 2032, η Γερμανία υστερεί κατά χρόνια.
Ο Μίχαελ Χέτζλ, δήμαρχος του Μύλντορφ αμ Ιν στη νότια Βαυαρία, δεν τρέφει ιδιαίτερες ελπίδες. Ο ίδιος και άλλοι αξιωματούχοι συζητούν εδώ και δεκαετίες την αναβάθμιση μιας κρίσιμης σιδηροδρομικής γραμμής που εκτείνεται από τα αυστριακά σύνορα μέσω του Μύλντορφ έως το Μόναχο, την πρωτεύουσα της Βαυαρίας, σε απόσταση 50 μιλίων. Η επένδυση θα μετατρέψει μια κατά κύριο λόγο μονής γραμμής, ντιζελοκίνητη διαδρομή σε πλήρως ηλεκτροκίνητη, διπλής γραμμής διαδρομή υψηλής χωρητικότητας.
Ο Χέτζλ ήλπιζε ότι το έργο, το οποίο θεωρεί κρίσιμο για ένα τοπικό σύμπλεγμα χημικών επιχειρήσεων, θα χρηματοδοτηθεί από το νέο ομοσπονδιακό ταμείο υποδομών. Μέχρι στιγμής, δεν έχει εγκριθεί. Η πόλη αναμένεται να λάβει απευθείας 1 εκατ. ευρώ από το ταμείο τόνωσης, ποσό που είναι «θετικό, αλλά όχι καθοριστικό», δεδομένου ότι η κατασκευή ενός νηπιαγωγείου κοστίζει 5 εκατ. ευρώ, όπως ανέφερε.
Ο δήμαρχος απέστειλε πρόσφατα ανοικτή επιστολή στον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, διαμαρτυρόμενος ότι τα κονδύλια τόνωσης δεν κατευθύνονται σε κρίσιμα έργα υποδομών.
«Έχουμε πλέον άφθονα χρήματα στη Γερμανία», δήλωσε ο Χέτζλ. «Αλλά δεν είναι σαφές πώς μπορεί κανείς να έχει πρόσβαση σε αυτά».