Οι χώρες της ΕΕ έχουν δαπανήσει λίγο πάνω από το μισό των 577 δισ. ευρώ του πακέτου στήριξης της περιόδου της πανδημίας Covid-19, ενόψει της προθεσμίας του Σεπτεμβρίου για την υποβολή αιτημάτων για το υπόλοιπο ποσό.
Οπως μεταδίδουν οι Financial Times, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), που ξεκίνησε το 2021 ως απάντηση στο οικονομικό σοκ των lockdown και των διαταραχών στις εφοδιαστικές αλυσίδες, παρουσιάστηκε ως μια άνευ προηγουμένου κοινή έκδοση χρέους, στην οποία μπορούσαν να προσφύγουν οι κυβερνήσεις για να επαναφέρουν τις οικονομίες τους σε τροχιά.
Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους, είχαν δαπανηθεί περίπου 310 δισ. ευρώ ή περίπου το 53% των 577 δισ. ευρώ, σύμφωνα με νέα στοιχεία που δημοσίευσε η Eurostat.
Καθυστερήσεις, πληθωρισμός και εμπόδια φρενάρουν την ανάπτυξη
Η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία, οι μεγαλύτεροι δικαιούχοι, κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν μόλις το 57%, το 44% και το 26% των συνολικών τους κονδυλίων, αντίστοιχα.
Η αδυναμία απορρόφησης μεγαλύτερου μεριδίου των πόρων οφείλεται εν μέρει στον υψηλό πληθωρισμό μετά το ενεργειακό σοκ του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, που οδήγησε σε υπερπροσφορά και επιβράδυνση στον κατασκευαστικό τομέα, σύμφωνα με τον Φιλίπο Ταντέι, ανώτερο οικονομολόγο Ευρώπης στη Goldman Sachs.
Η Πολωνία, που παραδοσιακά θεωρείται πρωταθλήτρια στην απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων, υστερεί σε μεγάλο βαθμό επειδή οι Βρυξέλλες «πάγωσαν» τα χρήματα για πάνω από δύο χρόνια λόγω διαφωνιών για το κράτος δικαίου με την τότε δεξιά κυβέρνηση. Τα κονδύλια άρχισαν να εκταμιεύονται στα τέλη του 2023, μετά την επιστροφή του πρωθυπουργού Ντόναλντ Τουσκ στην εξουσία. Έκτοτε, η κυβέρνησή του προσπαθεί να επιταχύνει τα έργα.
Η πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και άλλα εξωτερικά σοκ μείωσαν την επίδραση του προγράμματος στην ανάπτυξη, δήλωσε ο Ταντέι. Εκτίμησε ότι η σωρευτική επίδραση του RRF ανέρχεται σε περίπου 0,8% έως 1% επιπλέον ΑΕΠ για την ΕΕ ετησίως μεταξύ 2021 και 2026.
Η μεσοπρόθεσμη επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη «είναι κάτι που θα μπορέσουμε να αξιολογήσουμε το νωρίτερο μέσα σε μια περίοδο 24 μηνών μετά τη λήξη του προγράμματος», πρόσθεσε.
«Από το 2022 έως και το 2024 -τρία κρίσιμα χρόνια των κονδυλίων ανάκαμψης- η ευρωπαϊκή οικονομία επηρεάστηκε από τα ενεργειακά σοκ. Χωρίς αυτά, το εύρος αλλά και η υλοποίηση του σχεδίου θα ήταν πιο αποτελεσματικά».
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν λάβει μέχρι στιγμής 405 δισ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Πρέπει να υποβάλουν αιτήματα για τα υπόλοιπα 172 δισ. ευρώ σε δάνεια και επιχορηγήσεις έως τον Σεπτέμβριο, ενώ τα ποσά θα πρέπει να εκταμιευθούν έως το τέλος του έτους.
Απίθανη η παράταση
Η παράταση του RRF πέρα από το τρέχον έτος θεωρείται απίθανη, καθώς «φειδωλές» χώρες όπως η Ολλανδία συμφώνησαν στον κοινό δανεισμό μόνο υπό τον όρο ότι θα είναι εφάπαξ, με αυστηρή προθεσμία το 2026.
Το μέγεθος του δανεισμού κατέληξε πολύ χαμηλότερο από το αρχικό σχέδιο των 755 δισ. ευρώ, κυρίως επειδή χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία έδειξαν περιορισμένο ενδιαφέρον για τα διαθέσιμα δάνεια και επιχορηγήσεις, καθώς μπορούσαν να δανειστούν φθηνότερα ή δεν ήθελαν να αυξήσουν το χρέος τους. Τα κονδύλια που τελικά ζήτησαν δαπανήθηκαν σε ποσοστά 82% και 97% αντίστοιχα.
«Υπάρχει σαφής διαφορά μεταξύ μεγάλων και μικρών δικαιούχων, που πιθανόν αποκαλύπτει τη δυσκολία απορρόφησης τεράστιων ποσών από τα ταμεία ανάκαμψης», δήλωσε η Εουλάλια Ρούμπιο, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Jacques Delors στο Παρίσι.
Πρόσθεσε ότι άλλοι παράγοντες που συνέβαλαν στην καλύτερη αξιοποίηση των πόρων από τη Γερμανία και τη Γαλλία μπορεί να περιλαμβάνουν «το επίπεδο διοικητικής ικανότητας ή την πολυπλοκότητα» των έργων.