Ο πλανήτης έχει το βλέμμα στα Στενά του Ορμούζ και την ενεργειακή κρίση που προκαλούν οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Στις Βρυξέλλες, όμως, η προσοχή δείχνει να εστιάζει σε ένα άλλο μέτωπο: αυτό της Ουκρανίας.
Στη συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών της προηγούμενης εβδομάδας, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην ευρωπαϊκή στήριξη προς το Κίεβο, καλύπτοντας μεταξύ άλλων τη χρηματοδοτική βοήθεια και τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Η Κάγια Κάλας το διατύπωσε με τρόπο που αποτυπώνει τη νέα ευρωπαϊκή γραμμή: η ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ «δεν είναι φιλανθρωπία», αλλά επένδυση στην ίδια την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Με άλλα λόγια, για τις Βρυξέλλες η Ουκρανία δεν είναι πια μόνο χώρα που χρειάζεται βοήθεια. Είναι στρατηγικό πεδίο πάνω στο οποίο η ΕΕ επιχειρεί να ξαναχτίσει τον ρόλο της ως γεωπολιτικός και οικονομικός παίκτης.
Δύο μέτωπα
Το Ιράν, αντίθετα, αντιμετωπίζεται με πολύ πιο αμυντικούς όρους. Στην ίδια συνεδρίαση, οι υπουργοί συζήτησαν την κατάσταση των εχθροπραξιών στον Κόλπο, την ανάγκη ενίσχυσης των σχέσεων με τις χώρες της περιοχής, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την πιθανή ενίσχυση της ευρωπαϊκής επιχείρησης ASPIDES.
Η ΕΕ δεν επιχειρεί να μπει στην πρώτη γραμμή της πολιτικής διευθέτησης του πολέμου. Προσπαθεί κυρίως να περιορίσει τις δευτερογενείς επιπτώσεις: ενέργεια, ναυσιπλοΐα, εμπορικές ροές, ασφάλεια και κίνδυνο ευρύτερης εμπλοκής.
Η ίδια ιεράρχηση φάνηκε και μια ημέρα αργότερα, στη συνεδρίαση των υπουργών Αμυνας. Εκεί, η Ουκρανία ήταν και πάλι στο επίκεντρο. Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η συζήτηση δεν περιορίστηκε στις άμεσες ανάγκες του πεδίου μάχης, αλλά επεκτάθηκε στη συνεργασία ΕΕ–Ουκρανίας στην αμυντική βιομηχανία και στην ένταξη ουκρανικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αμυντική τεχνολογική και βιομηχανική βάση.
Βιομηχανία
Αυτό είναι το σημείο-κλειδί. Η Ουκρανία δεν αντιμετωπίζεται πλέον απλώς ως αποδέκτης όπλων και δανείων. Αντιμετωπίζεται ως κομμάτι της μελλοντικής ευρωπαϊκής βιομηχανικής, αμυντικής και ενεργειακής αρχιτεκτονικής. Οι πρώτες εκταμιεύσεις από το δάνειο των 90 δισ. ευρώ αναμένεται να ξεκινήσουν από τον Ιούνιο. Η Επιτροπή έχει ήδη δηλώσει ότι η πρώτη πληρωμή μπορεί να γίνει άμεσα. Το δάνειο αυτό προορίζεται να καλύψει περίπου τα δύο τρίτα των αναγκών της Ουκρανίας για τα επόμενα δύο χρόνια.
Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις περί αλληλεγγύης υπάρχει, βεβαίως, και μια σκληρή οικονομική διάσταση. Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας είναι ήδη ένα από τα μεγαλύτερα μελλοντικά επενδυτικά πεδία στην Ευρώπη. Η Παγκόσμια Τράπεζα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΗΕ και η ουκρανική κυβέρνηση εκτιμούν πλέον ότι το κόστος ανασυγκρότησης και ανάκαμψης θα φθάσει σχεδόν τα 588 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία.
Συμβόλαια
Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι Βρυξέλλες δείχνουν να συνδέουν τη στήριξη με την προσδοκία ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα κερδίσουν το μεγαλύτερο μέρος των συμβολαίων ανοικοδόμησης, ενώ η Ουάσιγκτον πιθανότατα θα επιχειρήσει να κατευθύνει τυχόν αμερικανικά κονδύλια προς αμερικανικούς αναδόχους.
Αυτό εξηγεί γιατί κράτη όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία, η Πολωνία και οι Βαλτικές χώρες δεν θέλουν να επιτρέψουν να τους προσπεράσει η επόμενη φάση. Η Ουκρανία είναι ασφάλεια, αλλά είναι και ενέργεια, λιμάνια, logistics, μεταφορές, σιδηρόδρομοι, πρώτες ύλες, άμυνα, ψηφιακές υποδομές και βιομηχανία.
Η Επιτροπή έχει ήδη αρχίσει να στήνει τη σχετική αρχιτεκτονική. Στη Σύνοδο Επιχειρήσεων ΕΕ–Ουκρανίας στις Βρυξέλλες, τον Απρίλιο, ανακοίνωσε νέο επενδυτικό πακέτο 1,2 δισ. ευρώ για έργα υποδομών, ενεργειακή ανθεκτικότητα, τομείς διπλής χρήσης και μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Το χρηματοδοτικό πλαίσιο της Ουκρανίας διαθέτει 9,5 δισ. ευρώ σε εγγυήσεις και επιχορηγήσεις, με στόχο να κινητοποιήσει έως 40 δισ. ευρώ δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων έως το 2027.
Επόμενο βήμα
Η επόμενη μεγάλη στάση είναι η Διάσκεψη για την Ανάκαμψη της Ουκρανίας στο Γκντανσκ στις 25–26 Ιουνίου, με επίκεντρο την ενέργεια, τις κρίσιμες υποδομές και τα logistics. Δηλαδή τους ίδιους τομείς στους οποίους ευρωπαϊκές εταιρείες και κυβερνήσεις θέλουν να εξασφαλίσουν θέση πριν οριστικοποιηθούν οι τελικές πολιτικές διευθετήσεις.
Το ερώτημα παραμένει το ίδιο: Εχει το ανάλογο εκτόπισμα η ΕΕ αυτή τη στιγμή για να επιβάλει τη στρατηγική της;