Νέο κύμα έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις προκαλεί η πρόθεση της Άγκυρας να θεσμοθετήσει τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», μετατρέποντας ως κρατική πολιτική μια κατάληψη για μεγαλύτερο έλεγχο στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Euractiv, εάν το νομοσχέδιο ψηφιστεί, η Άγκυρα θα αμφισβητήσει επίσημα την κυριαρχία περισσότερων από 150 νησιών στο Αιγαίο, ανοίγοντας νέο μέτωπο αντιπαράθεσης με την Αθήνα αλλά και με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα αποθέματα φυσικού αερίου στην περιοχή
Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό πυλώνα της τουρκικής γεωπολιτικής στρατηγικής. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι τα θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο θα πρέπει να καθορίζονται με βάση τη μέση γραμμή μεταξύ των τουρκικών ακτών και της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Η διαμάχη έρχεται εν μέσω φημολογούμενων αποθεμάτων φυσικού αερίου και πετρελαίου στην περιοχή, τα οποία έχουν επίσης προσελκύσει το ενδιαφέρον των ΗΠΑ, ενώ οι επικείμενες εκλογές τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία τροφοδοτούν την εσωτερική πολιτική πίεση και στις δύο κυβερνήσεις.
Στην πράξη, η τουρκική θέση αμφισβητεί το δικαίωμα ελληνικών νησιών -ιδιαίτερα όσων βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές- να διαθέτουν πλήρη Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Παράλληλα, η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια, όπως προβλέπει η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), την οποία η Ελλάδα έχει υπογράψει αλλά η Τουρκία όχι. Μάλιστα, η τουρκική πλευρά έχει χαρακτηρίσει μια τέτοια κίνηση ως casus belli, αιτία πολέμου.
Σενάρια κυρώσεων και στρατιωτικής στήριξης από την ΕΕ
Το ζήτημα έχει ήδη προκαλέσει ανησυχία στις Βρυξέλλες, καθώς η πιθανή κλιμάκωση έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αστάθειας στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Η Κομισιόν έχει ενημερωθεί για το τουρκικό σχέδιο, ενώ υπάρχουν φόβοι ότι η αμφισβήτηση ελληνικών θαλάσσιων ζωνών θα μπορούσε να επηρεάσει και τους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Ευρώπης στην περιοχή.
Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Νικόλας Φαραντούρης δήλωσε ότι εάν η Τουρκία προχωρήσει στην αμφισβήτηση ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, «η ΕΕ δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να επιβάλει κυρώσεις και να ενεργοποιήσει το άρθρο 42(7) της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης περί αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής».
Σημειώνεται ότι ο ευρωβουλευτής είχε κοινοποιήσει πρόσφατα και την απάντηση της Ευρωπαίας Επιτρόπου Διεύρυνσης Μάρτα Κος, σε ερώτησή του για τις τουρκικές προκλήσεις στην Κύπρο και τα κατεχόμενα, κάνοντας λόγο για σαφές πολιτικό μήνυμα προς την Άγκυρα.
Διχασμένη η Ευρώπη απέναντι στην Άγκυρα
Το τουρκικό σχέδιο αναδεικνύει παράλληλα τις εσωτερικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της ΕΕ για τη στάση απέναντι στην Άγκυρα.
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε πρόσφατα κατατάξει την Τουρκία μαζί με τη Ρωσία και την Κίνα στις δυνάμεις που ασκούν αρνητική επιρροή στην περιοχή. Ωστόσο, ο πρώην πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ υπερασπίστηκε τον ρόλο της Τουρκίας ως σημαντικού συμμάχου του ΝΑΤΟ και βασικού εταίρου στο μεταναστευτικό.
Ανησυχία στην Αθήνα προκάλεσαν επίσης δηλώσεις του Βέλγου υπουργού Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό, ο οποίος ανέφερε ότι δεν μπορεί να υπάρξει ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας χωρίς την Τουρκία.
«Αρκετές χώρες της ΕΕ τείνουν να βλέπουν τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας κυρίως μέσα από ένα οικονομικό πρίσμα και να παραβλέπουν τις επιπτώσεις στην ασφάλεια», δήλωσε ο Γιώργος Τζογόπουλος, ανώτερος ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής.
Πρόσθεσε ότι εάν αγνοηθούν οι τουρκικές απειλές κατά της Αθήνας και της Λευκωσίας, θα είναι δύσκολο για την Ευρώπη να επαναπροσδιορίσει τη συνεργασία της με την Τουρκία σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Την ίδια στιγμή, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες συνεχίζουν να ενισχύουν τις οικονομικές και αμυντικές σχέσεις με την Άγκυρα. Η Ισπανία ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας οπλικών συστημάτων προς την Τουρκία την περίοδο 2020-2024, ενώ το διμερές εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έφτασε τα €17,5 δισ. το 2025.
Από την άλλη, η Γερμανία παραδοσιακά τηρούσε μια πιο επιφυλακτική στάση στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Σε θέματα άμυνας, αρχικά προμήθευσε την Ελλάδα με προηγμένα υποβρύχια τύπου 214 και αργότερα, παρά τις ελληνικές αντιρρήσεις, παρείχε παρόμοιες δυνατότητες στην Τουρκία.
Η Γαλλία θεωρείται στην Αθήνα ως ένας πιο αξιόπιστος εταίρος στο θέμα, με τις δύο χώρες να ανανεώνουν την αμυντική συμφωνία που περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας βοήθειας.
Ο ρόλος Ισραήλ και οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές στην Αθήνα, σημαντικό ρόλο στις τουρκικές κινήσεις παίζει και η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Άγκυρα θεωρεί ότι το τρίγωνο Ελλάδας-Ισραήλ-Κύπρου υπονομεύει τη γεωπολιτική της επιρροή στην περιοχή, ενώ το Ισραήλ κατηγορεί την Τουρκία για επιδίωξη περιφερειακής ηγεμονίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται πλέον και στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στις 7-8 Ιουλίου στην Άγκυρα, αλλά και στο ενδεχόμενο επίσκεψης του Ντόναλντ Τραμπ στην Αθήνα πριν από τη συμμετοχή του στη Σύνοδο.
Παρά την αυξανόμενη ένταση, τόσο η Αθήνα όσο και η Άγκυρα επιμένουν ότι δεν επιθυμούν εξωτερική διαμεσολάβηση στις διμερείς τους διαφορές.