Σε μια ναυτική «νεκρή ζώνη», 45 μίλια ανοικτά των ακτών της Μαλαισίας, δεξαμενόπλοια φορτωμένα με ιρανικό πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις περιμένουν να μεταφορτώσουν σε πλοία με προορισμό κινεζικά διυλιστήρια.
Κατεβάζουν μουσαμάδες και άλλα αντικείμενα πάνω από τα ονόματα στα κύτη τους και χρησιμοποιούν μαύρη μπογιά για να αποκρύψουν τους αριθμούς ταυτοποίησης.
Βρίσκονται εδώ για να πραγματοποιήσουν μια περίτεχνη παραπλάνηση: υπεράκτιες συναντήσεις γνωστές ως μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο, κατά τις οποίες ένα σκάφος μεταφέρει πετρέλαιο που υπόκειται σε κυρώσεις σε άλλο πλοίο, προκειμένου να αποκρυβεί η προέλευση του πετρελαίου, πριν αυτό αποσταλεί στον μεγαλύτερο πελάτη του Ιράν.
Αυτές οι παράνομες μεταφορτώσεις πετρελαίου αποκαλύπτουν ένα βασικό πλεονέκτημα του ιρανικού καθεστώτος και έναν σημαντικό λόγο για τον οποίο έχει κατορθώσει να αντέξει επί τόσο μεγάλο διάστημα απέναντι στις αμερικανικές πιέσεις: το Ιράν εξακολουθεί να μπορεί να πουλά το πετρέλαιό του, επισημαίνει η WSJ.
Στις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ έχουν μέχρι στιγμής αντισταθεί στην άρση των πετρελαϊκών κυρώσεων κατά του Ιράν. Ωστόσο, ο μηχανισμός παράκαμψης του καθεστώτος εξακολουθεί να αποφέρει κρίσιμο σκληρό συνάλλαγμα.
Η Wall Street Journal παρακολούθησε πρόσφατα από κοντά αυτή τη δραστηριότητα. Σε επίσκεψη με σκάφος στις 8 Μαΐου, δημοσιογράφοι της Wall Street Journal είδαν το Catalina 7, ένα γερασμένο πλοίο που έχει τεθεί υπό αμερικανικές κυρώσεις λόγω μεταφοράς ιρανικού αργού, να μεταφέρει πετρέλαιο μέσω ενός σωλήνα σε πλοίο του οποίου το όνομα είχε καλυφθεί με μαύρη μπογιά.
Γηρασμένα και σκουριασμένα δεξαμενόπλοια όπως αυτά συγκροτούν αυτό που οι ναυτιλιακοί ειδικοί αποκαλούν «σκιώδη στόλο», μια περιπλανώμενη αρμάδα εκατοντάδων πλοίων που μεταφέρουν πετρέλαιο για καθεστώτα υπό κυρώσεις, συμπεριλαμβανομένων του Ιράν και της Ρωσίας. Το Ιράν βασίζεται σε τέτοιου είδους δεξαμενόπλοια για σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών πετρελαίου του.
Τα πλοία αυτά, ορισμένα εκ των οποίων είναι ανασφάλιστα, διαθέτουν κρυφούς ιδιοκτήτες και πλέουν υπό «σημαίες ευκαιρίας» χωρών που ασκούν ελάχιστο έλεγχο στις δραστηριότητές τους. Στη θάλασσα, χρησιμοποιούν παραπλανητικές πρακτικές, όπως την απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού τους, προκειμένου να καθίσταται δυσκολότερη η παρακολούθησή τους.
Η αποτυχία της Ουάσιγκτον να ανακόψει τον στόλο αυτόν, ο οποίος έχει διογκωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, συμβάλλει στην εξήγηση του γιατί το ιρανικό καθεστώς έχει αποδειχθεί τόσο ανθεκτικό.
Παρά τις αμερικανικές προσπάθειες να στραγγαλίσουν το λαθρεμπόριο, η Τεχεράνη αποκόμισε περίπου 31 δισ. δολάρια σε πετρελαϊκά έσοδα από την Κίνα πέρυσι, σύμφωνα με τη U.S.-China Economic and Security Review Commission, μια επιτροπή του Κογκρέσου. Το ποσό αυτό αντιστοιχούσε περίπου στο 90% του πετρελαίου που πούλησε το Ιράν στο εξωτερικό και κάλυπτε περίπου το 45% του κρατικού προϋπολογισμού του, ανέφερε η επιτροπή.
Ως βασική οικονομική σανίδα σωτηρίας του Ιράν, η Κίνα συμβάλλει στο να παραμένει επιχειρησιακά ενεργός ο σκιώδης στόλος του ιρανικού πετρελαίου. Πολλές οντότητες που λειτουργούν ως νόμιμοι ιδιοκτήτες των δεξαμενόπλοιων είναι καταχωρημένες σε κινεζικές πόλεις, ενώ πολλά από τα πληρώματα των πλοίων προέρχονται από την Κίνα.
Τον τρέχοντα μήνα, η κινεζική κυβέρνηση διέταξε ρητώς εγχώριες εταιρείες να μη συμμορφωθούν με τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε πέντε κινεζικά διυλιστήρια, επικαλούμενη για πρώτη φορά έναν «κανόνα αποκλεισμού» του 2021 που έχει σχεδιαστεί για να εξουδετερώνει ξένους νόμους τους οποίους θεωρεί ότι παραβιάζουν διεθνείς κανόνες ή περιορίζουν το εμπόριο.
Πριν από την έναρξη του αμερικανικού πολέμου κατά του Ιράν, η Κίνα λάμβανε περίπου 1,4 εκατ. βαρέλια ημερησίως από τη χώρα, ή περίπου το 12% των εισαγωγών πετρελαίου της, με έκπτωση σε σχέση με τις διεθνείς τιμές.
Οι ΗΠΑ έχουν κλιμακώσει δραματικά τη μάχη τους κατά του εμπορίου αυτού. Πέραν του αποκλεισμού ιρανικών λιμένων, έχουν επιβάλει καταιγισμό νέων κυρώσεων σε πετρελαιοφόρα και κινεζικές πετρελαϊκές υποδομές. Πρόσφατα απέστειλαν αμερικανικές Ειδικές Δυνάμεις για να καταρριχηθούν από ελικόπτερα στα καταστρώματα δύο πλοίων του σκιώδους στόλου στον Ινδικό Ωκεανό.
Την περασμένη εβδομάδα, οι ΗΠΑ κατέσχεσαν τρίτο πετρελαιοφόρο συνδεόμενο με το Ιράν στον Ινδικό Ωκεανό, αφού αυτό είχε προσεγγίσει τις ακτές ανοικτά της Μαλαισίας. Το πλοίο πιθανότατα είχε φορτώσει περισσότερα από ένα εκατομμύριο βαρέλια αργού στο νησί Χαργκ του Ιράν τον Φεβρουάριο και φαινόταν να κατευθύνεται εκ νέου προς τη Μέση Ανατολή, όταν κατασχέθηκε.
Ωστόσο, για να περιορίσουν πραγματικά τον στόλο, οι ΗΠΑ πιθανότατα θα έπρεπε να διατηρήσουν επ’ αόριστον μια στάση αντίστοιχη εμπόλεμης κατάστασης έναντι των πλοίων αυτών, διατηρώντας τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, χρησιμοποιώντας στρατιωτικά μέσα για την αναχαίτιση πλοίων του σκιώδους στόλου και εντείνοντας την πίεση προς την Κίνα. Αν χαλαρώσουν την πίεση, το πετρέλαιο πιθανότατα θα συνεχίσει να ρέει αδιάλειπτα, εκτιμούν ναυτιλιακοί ειδικοί.
Εκτός αποκλεισμού
Η εταιρεία ενεργειακών αναλύσεων Vortexa εκτίμησε πρόσφατα ότι περίπου 90 εκατ. βαρέλια ιρανικού πετρελαίου βρίσκονταν εκτός του αποκλεισμού, σχεδόν στο σύνολό τους τα πλοία που το μετέφεραν είχαν αποχωρήσει από τα ιρανικά ύδατα πριν αρχίσει το κλείσιμο. Το πετρέλαιο αυτό λειτουργεί ουσιαστικά ως υπεράκτια αποθήκευση, ενδεχομένως προσφέροντας στο ιρανικό καθεστώς επιπλέον κεφάλαια δισεκατομμυρίων δολαρίων τους προσεχείς μήνες.
Χρειάζονται δύο έως τρεις μήνες για να φτάσει το ιρανικό πετρέλαιο στα κινεζικά λιμάνια και άλλοι δύο έως τρεις μήνες για να λάβει το Ιράν την πληρωμή, επομένως ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ δεν επαναλειτουργήσουν, το Ιράν πιθανότατα θα συνεχίσει να λαμβάνει χρήματα για το πετρέλαιο που βρίσκεται ήδη εν πλω έως τον Οκτώβριο, δήλωσε ο Ιμάν Νασέρι, διευθύνων σύμβουλος του τμήματος Middle East Research της εταιρείας ενεργειακών αναλύσεων FGE NexantECA στο Ντουμπάι, ο οποίος είχε εργαστεί παλαιότερα στο ερευνητικό σκέλος του ιρανικού Υπουργείου Πετρελαίου.
«Το Economic Fury υποτίθεται ότι θα τους γονάτιζε», είπε, αναφερόμενος στην αμερικανική οικονομική εκστρατεία κατά του Ιράν. Ωστόσο, σε σύγκριση με άλλους εξαγωγείς πετρελαίου της περιοχής, «το Ιράν υποφέρει λιγότερο», πρόσθεσε.
Εκπρόσωπος του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών δήλωσε ότι το υπουργείο στοχοποιεί οντότητες του σκιώδους στόλου και ότι οι αμερικανικές κυρώσεις στερούν από το ιρανικό καθεστώς πετρελαϊκά έσοδα που θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν προγράμματα όπλων και τρομοκρατία.
«Υπό την ισχυρή ηγεσία του προέδρου Τραμπ, το Υπουργείο Οικονομικών θα συνεχίσει να εμποδίζει το ιρανικό καθεστώς να λεηλατεί τους φυσικούς πόρους της χώρας στο όνομα της τρομοκρατίας», δήλωσε η εκπρόσωπος.
Το κινεζικό Υπουργείο Εξωτερικών έχει δηλώσει ότι αντιτίθεται σθεναρά στην αμερικανική καταστολή, την οποία χαρακτηρίζει ως «παράνομες και παράλογες μονομερείς κυρώσεις», και ότι θα πράξει οτιδήποτε απαιτείται για την προστασία της ενεργειακής του ασφάλειας. Το υπουργείο δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα σχολιασμού για το παρόν άρθρο.
Επισήμως, η Κίνα δεν έχει καταγράψει καμία εισαγωγή ιρανικού πετρελαίου από το 2022. Αναλυτές εκτιμούν ότι αυτό πιθανότατα αντανακλά την επιθυμία του Πεκίνου να αποφύγει την επιβολή κυρώσεων από την Ουάσιγκτον σε περισσότερα διυλιστήρια, λιμάνια και τράπεζές του.
Παρά την ανοιχτή κινεζική κριτική κατά των αμερικανικών κυρώσεων, ένας ευρύτερος αποκλεισμός της οικονομίας της από το χρηματοπιστωτικό σύστημα του δολαρίου θα παρέλυε τη μηχανή των εξαγωγών της.
Ωστόσο, ειδικοί ερευνητές κατορθώνουν να παρακολουθούν τις αποστολές, ακολουθώντας περιστασιακά σήματα από τους αναμεταδότες των πλοίων του σκιώδους στόλου, οι οποίοι ορισμένες φορές ενεργοποιούνται για λόγους ασφαλείας κατά τη διέλευση στενών θαλάσσιων περασμάτων. Οι ερευνητές συμπληρώνουν τις πληροφορίες αυτές με δορυφορικές εικόνες πλοίων που πραγματοποιούν μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο και στη συνέχεια προσεγγίζουν κινεζικά λιμάνια, γεγονός που τους επιτρέπει να ιχνηλατούν τη διαδρομή του πετρελαίου από το Ιράν προς την Κίνα.
Οι αποστολές αυτές εμφανίζονται και με άλλους τρόπους: τα τελωνειακά δεδομένα καταγράφουν ότι η Κίνα εισήγαγε 126 εκατ. βαρέλια πετρελαίου από τη Μαλαισία και 102 εκατ. βαρέλια από την Ινδονησία κατά τους πρώτους τέσσερις μήνες του έτους. Οι αριθμοί αυτοί υπερέβαιναν τα προηγούμενα επίπεδα παραγωγής των δύο χωρών και θεωρούνται από αναλυτές ως υποκατάστατοι δείκτες των εκτιμώμενων κινεζικών εισαγωγών αργού πετρελαίου από το Ιράν.
Το πετρέλαιο καταλήγει συνήθως σε ιδιωτικά διυλιστήρια, γνωστά ως teapot refineries, στην ανατολική κινεζική επαρχία Σαντόνγκ και στη βορειοανατολική επαρχία Λιαονίνγκ. Επειδή οι δραστηριότητες αυτές βασίζονται κυρίως σε κινεζικές τράπεζες και πελάτες και δεν αλληλεπιδρούν με το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, βρίσκονται πέραν της εμβέλειας των αμερικανικών κυρώσεων.
«Επίκεντρο ανομίας»
Τα Eastern Outer Port Limits, ή EOPL, όπως είναι γνωστή η περιοχή στη ναυτιλιακή βιομηχανία, έχουν εξελιχθεί σε κομβικό σημείο στάσης για το πετρέλαιο, λειτουργώντας ως η κατεξοχήν τοποθεσία για μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο που χρησιμοποιούν Κινέζοι αγοραστές και Ιρανοί πωλητές προκειμένου να παρακάμπτουν τις κυρώσεις.
Τοποθετημένη περίπου στο μέσο της απόστασης μεταξύ κινεζικών και ιρανικών υδάτων, η περιοχή των περίπου 500 τετραγωνικών μιλίων διαθέτει συνήθως ήρεμα νερά και βρίσκεται εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Μαλαισίας, αλλά εκτός των χωρικών της υδάτων. Αυτό την καθιστά μια νομική «γκρίζα ζώνη», όπου ελάχιστοι σπεύδουν να αναλάβουν ευθύνη.
Σε ένα συνηθισμένο σενάριο, ένα πλοίο του σκιώδους στόλου παραλαμβάνει πετρέλαιο στο Ιράν και αποπλέει προς το EOPL. Εκεί, μεταφορτώνει το πετρέλαιο σε άλλο σκάφος. Στη συνέχεια, το δεύτερο πλοίο κατευθύνεται προς την Κίνα, όπου το πετρέλαιο εκφορτώνεται και αποστέλλεται σε διυλιστήριο.
Ο αντιναύαρχος του Ναυτικού Σαϊφούλ Λιζάν μπιν Ιμπραχίμ, ανώτερος αξιωματούχος της ακτοφυλακής της Μαλαισίας, αναγνώρισε την παρουσία του σκιώδους στόλου κοντά στη Μαλαισία. Ωστόσο, δήλωσε ότι είναι δύσκολη η παρέμβαση επειδή τα πλοία συχνά επιχειρούν εκτός της «άμεσης δικαιοδοσίας επιβολής» της Μαλαισίας και χρησιμοποιούν τακτικές αποφυγής, αλλάζοντας τοποθεσία κάθε φορά που αυξάνεται η πίεση από τις αρχές επιβολής του νόμου.
Πρόσθεσε ότι η Μαλαισία διατηρεί ουδέτερη εξωτερική πολιτική και δεν συμμορφώνεται αυτομάτως με μονομερείς κυρώσεις. Διαθέτει επίσης περιορισμένους πόρους για θαλάσσια επιτήρηση. Παρ’ όλα αυτά, έχει καταλάβει περισσότερα από δώδεκα πλοία για μη εξουσιοδοτημένη αγκυροβόληση κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, δήλωσε.
Στις αρχές Μαΐου, όταν η Journal ναύλωσε πλοίο υποστήριξης για να επισκεφθεί την περιοχή, αυτή έμοιαζε με γιγαντιαίο πάρκινγκ δεξαμενόπλοιων, με δεκάδες πλοία παρόντα.
Μεταξύ 2023 και 2025, ο αριθμός των καταγεγραμμένων μεταφορτώσεων από πλοίο σε πλοίο στο EOPL υπερδιπλασιάστηκε, από 280 σε 679, σύμφωνα με την United Against Nuclear Iran, ή UANI, μια αμερικανική ομάδα πίεσης που χρησιμοποιεί δορυφορικά δεδομένα για την παρακολούθησή τους και απέδωσε την αύξηση στην ισχυρή κινεζική ζήτηση.
«Πρόκειται για έναν κρίσιμο κόμβο logistics», δήλωσε ο Τσάρλι Μπράουν, πρώην αξιωματικός του αμερικανικού ναυτικού με έδρα τη Σιγκαπούρη, ο οποίος εργάζεται για την UANI. «Η Κίνα δεν μπορεί να λάβει πετρέλαιο από το Ιράν χωρίς να περάσει μέσω του EOPL».
Συνολικά, περίπου 1,4 εκατ. βαρέλια πετρελαίου τη μέρα πέρασαν από το Ιράν προς την Κίνα μέσω του σκιώδους στόλου κατά το τελευταίο έτος, σύμφωνα με το TankerTrackers.com.
Ένα ολόκληρο υπεράκτιο οικοσύστημα έχει αναπτυχθεί για την εξυπηρέτηση των πλοίων αυτών, τα οποία δεν μπορούν εύκολα να εισέλθουν σε διεθνή λιμάνια, επειδή τελούν υπό κυρώσεις.
Πλοία ανεφοδιασμού καυσίμων παραμένουν στην περιοχή επί μήνες ή και χρόνια, παρέχοντας σταθερή τροφοδοσία καυσίμων. Πλοία υποστήριξης που μεταφέρουν προμήθειες ή συνεργεία επισκευών μισθώνονται από την ξηρά -με ιδιαίτερα υψηλό κόστος λόγω της απομακρυσμένης τοποθεσίας και για να αντισταθμιστούν οι κίνδυνοι κυρώσεων που συνεπάγεται η εξυπηρέτηση του σκιώδους στόλου.
Μικροπωλητές περνούν με ταχύτητα με μικρές βάρκες γνωστές ως sampans, προσφέροντας στα μέλη των πληρωμάτων τσιγάρα και ινδονησιακή μπύρα Bintang.
Πρόκειται για ένα «μικρό κέντρο ναυτικής ανομίας», δήλωσε η Μισέλ Μπόκμαν, αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών στη Windward, σημειώνοντας ότι τα πλοία χρησιμοποιούν ένα «smorgasbord παραπλανητικών ναυτιλιακών τακτικών» ώστε να παραμένουν εκτός του πεδίου εντοπισμού των αρχών.
Ορισμένα, όπως το Catalina 7, παραμένουν στην περιοχή επί εβδομάδες λειτουργώντας ως πλωτές πλατφόρμες πετρελαίου. Γεμίζουν με ιρανικό και ρωσικό πετρέλαιο από διερχόμενα δεξαμενόπλοια και το αναδιανέμουν σε άλλα πλοία.