Η οικονομία της Ευρωζώνης βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες προκλήσεις εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή και της επακόλουθης ανόδου των τιμών ενέργειας, προειδοποιεί το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).
Στην αξιολόγηση για την Ευρωζώνη, το Ταμείο αναφέρει ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις επιβαρύνουν περαιτέρω τις προοπτικές ανάπτυξης, καθώς έρχονται να προστεθούν σε διαχρονικά προβλήματα της ευρωπαϊκής οικονομίας, όπως είναι η γήρανση του πληθυσμού και η χαμηλή αύξηση της παραγωγικότητας. Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι οι άμεσες προτεραιότητες είναι η διατήρηση των πληθωριστικών προσδοκιών υπό έλεγχο και η άμβλυνση των επιπτώσεων στην οικονομική δραστηριότητα, χωρίς να τεθεί σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.
Η εικόνα για την Ευρωζώνη έχει επιδεινωθεί σε σχέση με τις εκτιμήσεις που είχαν διατυπωθεί πριν από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή. Οι νέες προβλέψεις του ΔΝΤ, οι οποίες ενσωματώνουν πιο επίμονες διαταραχές στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία, τοποθετούν τον ρυθμό ανάπτυξης στο 0,9% για το 2026 και στο 1,2% για το 2027. Οι προβλέψεις αυτές είναι χαμηλότερες κατά 0,5 και 0,2 ποσοστιαίες μονάδες, αντίστοιχα, σε σχέση με τις προπολεμικές εκτιμήσεις.
Ταυτόχρονα, ο πληθωρισμός αναμένεται να κινηθεί στο 2,8% το 2026 και στο 2,3% το 2027, υπερβαίνοντας τον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και καταγράφοντας αύξηση κατά 0,8 και 0,4 ποσοστιαίες μονάδες αντίστοιχα σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις.
Οι κίνδυνοι
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι οι κίνδυνοι χτυπούν την ανάπτυξη και πυροδοτούν τον πληθωρισμού. Παρατεταμένη ενεργειακή κρίση μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση των τιμών και των πληθωριστικών προσδοκιών. Παράλληλα, η υποχώρηση της καταναλωτικής και επιχειρηματικής εμπιστοσύνης, όπως και η επιδείνωση των χρηματοδοτικών συνθηκών θα μπορούσαν να περιορίσουν τη ζήτηση.
Στους κινδύνους περιλαμβάνονται αναζωπύρωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, καθυστερήσεις στην αποκατάσταση ενεργειακών υποδομών, πιθανή κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία και νέες παρεμβάσεις στην εμπορική πολιτική διεθνώς.
Το Ταμείο σημειώνει ακόμη ότι έχουν αυξηθεί οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Οπως προειδοποιεί, η αβεβαιότητα και η αποφυγή κινδύνου στις διεθνείς αγορές ή προβλήματα σε υπερχρεωμένες επιχειρήσεις μπορεί να μεταδοθούν στο τραπεζικό σύστημα και τις αγορές ομολόγων και μετοχών.
Τι προτείνει για τα επιτόκια
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι τα επιτόκια ενδέχεται να χρειαστεί να αυξηθούν περαιτέρω ώστε να περιοριστεί η επίδραση του ενεργειακού σοκ στον πληθωρισμό. Το βασικό σενάριο του Ταμείου προβλέπει συνολική αύξηση επιτοκίων κατά 50 μονάδες βάσης μέσα στο 2026 σε σχέση με τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.
Εφόσον τα στοιχεία επιβεβαιώσουν το βασικό σενάριο, το ΔΝΤ θεωρεί πιθανό να απαιτηθεί ακόμη πιο περιοριστική νομισματική πολιτική ώστε να αποτραπεί η διάχυση του αυξημένου ενεργειακού κόστους στο σύνολο της οικονομίας και να ελεγχθεί.
Ωστόσο, εάν η αύξηση των πληθωριστικών προσδοκιών συνοδευτεί από έντονη επιδείνωση των χρηματοδοτικών συνθηκών και σημαντική υποχώρηση της ζήτησης, η ανάγκη για περαιτέρω σύσφιγξη της νομισματικής πολιτικής θα μπορούσε να περιοριστεί.
Οχι σε οριζόντια μέτρα στήριξης
Το ΔΝΤ θεωρεί ότι δεν δικαιολογούνται γενικευμένα μέτρα στήριξης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης. Υποστηρίζει ότι η κύρια γραμμή άμυνας πρέπει να είναι οι αυτόματοι δημοσιονομικοί σταθεροποιητές και τα υφιστάμενα κοινωνικά δίκτυα προστασίας.
Σε περίπτωση επιδείνωσης των συνθηκών, τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και να μην δημιουργούν στρεβλώσεις στην αγορά ενέργειας. Το Ταμείο εκτιμά ότι μέτρα με οριζόντιες επιδοτήσεις αποθαρρύνουν την εξοικονόμηση και επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά.
Παράλληλα, τονίζει ότι οι χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος πρέπει να παραμείνουν προσηλωμένες στα μεσοπρόθεσμα σχέδια δημοσιονομικής προσαρμογής και προειδοποιεί ότι νέα χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων θα μπορούσε να υπονομεύσει την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Ενέργεια, επενδύσεις και ανταγωνιστικότητα
Το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι η ενίσχυση των δικτύων μεταφοράς ενέργειας, η αύξηση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές και η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας θεωρούνται κρίσιμες προϋποθέσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τη θωράκιση της ευρωπαϊκής οικονομίας έναντι μελλοντικών ενεργειακών κρίσεων.
Παράλληλα, το Ταμείο καλεί την Ευρωπαϊκή Ενωση να προχωρήσει βαθύτερα στην ενοποίηση της ενιαίας αγοράς, να ενισχύσει την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, να επιταχύνει την τραπεζική ένωση και να διευκολύνει τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων που επιδιώκουν να αναπτυχθούν σε ευρωπαϊκή κλίμακα.
Εμπόριο και χρηματοπιστωτική σταθερότητα
Το ΔΝΤ ζητεί επίσης συνέχιση των προσπαθειών διαφοροποίησης των εμπορικών σχέσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης μέσω νέων συμφωνιών ελεύθερου εμπορίου, επισημαίνοντας ότι συμφωνίες όπως εκείνες με τη Mercosur και την Ινδία μπορούν να ενισχύσουν το εμπόριο και να περιορίσουν τους κινδύνους εξάρτησης από συγκεκριμένες αγορές.
Στον χρηματοπιστωτικό τομέα, το Ταμείο τονίζει την ανάγκη στενότερης παρακολούθησης των επιχειρήσεων, ενίσχυσης της εποπτείας των διασυνοριακών δραστηριοτήτων και ολοκλήρωση των εκκρεμών μεταρρυθμίσεων στην τραπεζική ένωση και έμφαση στο ευρωπαϊκό δίκτυο χρηματοπιστωτικής ασφάλειας.
Το ΔΝΤ καταλήγει με την επισήμανση ότι η Ευρωζώνη διαθέτει τα μέσα για να αντιμετωπίσει το νέο σοκ. Ωστόσο, απαιτείται συνδυασμός προσεκτικής μακροοικονομικής διαχείρισης και επιτάχυνσης των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, ώστε να ενισχυθούν η ανθεκτικότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και οι μακροπρόθεσμες αναπτυξιακές προοπτικές της ευρωπαϊκής οικονομίας.