Ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ ενημέρωσε τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και άλλους ανώτερους αξιωματούχους ότι τα στοιχεία που έχουν συγκεντρώσει οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών εγείρουν σοβαρές αμφιβολίες σχετικά με την προθυμία του Ιράν να προχωρήσει στις παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα που επιδιώκει η Ουάσιγκτον στο πλαίσιο οποιασδήποτε τελικής συμφωνίας, σύμφωνα με τρεις πηγές που επικαλείται το Axios.
Ο Ράτκλιφ δεν είναι ο μόνος σκεπτικιστής εντός της κυβέρνησης Τραμπ. Κατά τις εσωτερικές διαβουλεύσεις, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξέφρασαν επίσης επιφυλάξεις και έθεσαν ερωτήματα σχετικά με το Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) που ανακοινώθηκε την Κυριακή. Αντίθετα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και οι ειδικοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ υποστήριξαν τη συμφωνία, σύμφωνα με δύο από τις πηγές.
Τις ημέρες που προηγήθηκαν της ανακοίνωσης πραγματοποιήθηκε σειρά συναντήσεων υψηλού επιπέδου μεταξύ του Τραμπ και των συμβούλων του. Κατά τη διάρκεια των συναντήσεων αυτών εξετάστηκαν πληροφορίες από διάφορες αμερικανικές υπηρεσίες, σύμφωνα με τις οποίες ο τρόπος με τον οποίο Ιρανοί αξιωματούχοι συζητούσαν τη συμφωνία στο εσωτερικό της χώρας τους δεν συμβάδιζε με όσα μετέφεραν στους διαμεσολαβητές και στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ράτκλιφ και ο Ρούμπιο υποστήριξαν ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία ενισχύουν τις αμφιβολίες τους για το κατά πόσον η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τελικά τα μέτρα που ζητούν οι ΗΠΑ για τα πυρηνικά. «Οι πληροφορίες δείχνουν ότι οι ιρανικές προθέσεις δεν συνάδουν με τις δεσμεύσεις που απορρέουν από τη συμφωνία», ανέφερε μία από τις πηγές.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ ακούει όλες τις απόψεις για κάθε ζήτημα, αλλά όλοι γνωρίζουν ότι αυτός είναι ο τελικός λήπτης αποφάσεων».
Ο ίδιος αξιωματούχος υποστήριξε ότι το Μνημόνιο Κατανόησης καλύπτει όλες τις «κόκκινες γραμμές» της αμερικανικής κυβέρνησης, διασφαλίζοντας ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο, δεν θα διατηρήσει απόθεμα ουρανίου υψηλού βαθμού εμπλουτισμού και δεν θα μπορεί να απειλεί τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Η CIA και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αρνήθηκαν να σχολιάσουν τις πληροφορίες, ενώ το Πεντάγωνο δεν ανταποκρίθηκε σε σχετικά αιτήματα.
Το πλήρες κείμενο της συμφωνίας των 14 σημείων δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί. Ωστόσο, πηγή με γνώση του περιεχομένου της υποστήριξε ότι η Τεχεράνη θα αποκομίσει περισσότερα οφέλη από όσα παραχωρεί στο πλαίσιο του Μνημονίου, εκτός εάν δεχθεί τελικά μια συμφωνία στα πυρηνικά που θα ικανοποιεί πλήρως τις αμερικανικές απαιτήσεις.
Στόχος της συμφωνίας είναι η παράταση της εκεχειρίας και η έναρξη περιόδου διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης κατόπιν κοινής συμφωνίας.
- Το Ιράν επαναλαμβάνει τη διαχρονική του δέσμευση ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
- Οι δύο πλευρές δεσμεύονται να επιλύσουν το ζήτημα της διάθεσης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου και να συζητήσουν το μελλοντικό καθεστώς εμπλουτισμού στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
- Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, το Ιράν θα διατηρήσει το υφιστάμενο καθεστώς του πυρηνικού του προγράμματος, ενώ οι ΗΠΑ δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
- Σε περίπτωση οριστικής συμφωνίας, οι ΗΠΑ θα αποσύρουν εντός 30 ημερών τις δυνάμεις που αναπτύχθηκαν για τον πόλεμο και θα προχωρήσουν στη σταδιακή άρση όλων των κυρώσεων βάσει συμφωνημένου χρονοδιαγράμματος.
Οι επικριτές της συμφωνίας εκτιμούν ότι η Τεχεράνη δύσκολα θα αποδεχθεί τελικά τους αμερικανικούς όρους, ενώ στο μεταξύ θα αποκομίσει σημαντικά οφέλη μέσω του Μνημονίου. Ανώτεροι Αμερικανοί αξιωματούχοι απέρριψαν την κριτική αυτή, υποστηρίζοντας ότι τα οφέλη για το Ιράν θα εξαρτηθούν αποκλειστικά από συγκεκριμένες ενέργειες και παραχωρήσεις εκ μέρους του.
Ένας εξ αυτών δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα γνωρίζει μέσα στις επόμενες δύο έως τρεις εβδομάδες εάν η Τεχεράνη είναι πραγματικά διατεθειμένη να προχωρήσει στις απαιτούμενες πυρηνικές παραχωρήσεις. Σε διαφορετική περίπτωση, η διαδικασία θα μπορούσε να τερματιστεί χωρίς σημαντικά οφέλη για το Ιράν.
Ο γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκράχαμ εξέφρασε επίσης επιφυλάξεις, δηλώνοντας ότι η εικόνα που παρουσιάζει η ιρανική πλευρά για τη συμφωνία φαίνεται να διαφέρει από εκείνη της αμερικανικής διαπραγματευτικής ομάδας και ζήτησε τη δημοσιοποίηση του κειμένου.
Πέραν των πυρηνικών ζητημάτων, το Μνημόνιο Κατανόησης προβλέπει και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ:
- Το Ιράν δεσμεύεται να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να διασφαλίζεται η ασφαλής και χωρίς χρεώσεις διέλευση των εμπορικών πλοίων για περίοδο 60 ημερών.
- Οι ΗΠΑ θα άρουν σταδιακά τον ναυτικό αποκλεισμό, με στόχο την πλήρη κατάργησή του εντός 30 ημερών.
- Η Τεχεράνη θα ξεκινήσει διάλογο με το Ομάν και άλλα κράτη του Κόλπου για το μελλοντικό καθεστώς διοίκησης και παροχής θαλάσσιων υπηρεσιών στα Στενά, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τα κυριαρχικά δικαιώματα των χωρών της περιοχής.
Παράλληλα, τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης έχουν αναφερθεί στο ενδεχόμενο επιβολής τελών διέλευσης μετά το πέρας της περιόδου των 60 ημερών.
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα αφορά τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό:
- Το Μνημόνιο προβλέπει ότι οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταστήσουν τα κεφάλαια αυτά διαθέσιμα προς χρήση, χωρίς όμως να καθορίζεται επακριβώς ο τρόπος και ο χρόνος υλοποίησης.
- Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι θα εφαρμοστεί μοντέλο «ανταμοιβής βάσει επίδοσης», με σταδιακή αποδέσμευση κεφαλαίων εφόσον η Τεχεράνη προχωρεί σε συγκεκριμένες κινήσεις καλής θέλησης.
- Το Μνημόνιο προβλέπει επίσης ότι οποιαδήποτε τελική συμφωνία θα περιλαμβάνει ένα κοινά συμφωνημένο σχέδιο δημιουργίας ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων για την ανασυγκρότηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν.
Οι υποστηρικτές της συμφωνίας τονίζουν ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη αφορά ένα μακροπρόθεσμο σενάριο, το οποίο θα μπορούσε να υλοποιηθεί μόνο εφόσον η Τεχεράνη προχωρήσει σε ουσιαστική αποδόμηση του πυρηνικού της προγράμματος και σε σημαντικές εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.