Ο αμερικανικός στρατός έχει επιβλέψει δεκάδες μυστικές μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο, με στόχο να διατηρηθούν οι ενεργειακές εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο παρά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σύμφωνα με αποκλειστική έρευνα του Reuters.
Η επιχείρηση πραγματοποιείται στα όρια του Στενού του Ορμούζ και χρησιμοποιεί τεχνική μεταφόρτωσης που επί χρόνια αξιοποιούσε το Ιράν για να παρακάμπτει τις διεθνείς κυρώσεις. Δύο σημεία μεταφοράς έχουν εντοπιστεί, το ένα ανοιχτά της Φουτζέιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το άλλο κοντά στο λιμάνι Σοχάρ του Ομάν.
Σύμφωνα με στοιχεία ναυτιλιακής παρακολούθησης και δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Reuters, τουλάχιστον 92 πλοία έχουν συμμετάσχει στην επιχείρηση από τις αρχές Μαΐου.
Το ελικόπτερο Apache και οι μυστικές μεταφορές
Σύμφωνα με τέσσερις πηγές, το αμερικανικό ελικόπτερο Apache που καταρρίφθηκε από το Ιράν στις 9 Ιουνίου συμμετείχε στην αποστολή. Την ημέρα της κατάρριψης, δορυφορικές εικόνες έδειχναν έξι ζεύγη δεξαμενόπλοιων να πραγματοποιούν ταυτόχρονες μεταφορές ανοιχτά του Σοχάρ. Ωστόσο, το Reuters δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει τον ακριβή ρόλο του ελικοπτέρου στην επιχείρηση.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι δυνάμεις της CENTCOM δεν συμμετέχουν άμεσα σε υπεράκτιες επιχειρήσεις μεταφοράς πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο.
Μεταφορές δίπλα στα όρια ελέγχου του Ιράν
Τα σημεία όπου πραγματοποιούνται οι μεταφορές βρίσκονται στον Κόλπο του Ομάν, κοντά στα όρια που έχει ορίσει η νεοσύστατη Ιρανική Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ. Πλοία που δεν συμμορφώνονται με τις ιρανικές εντολές κινδυνεύουν με επιθέσεις από drones ή πυραύλους των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Η Φουτζάιρα έχει δεχθεί επανειλημμένα ιρανικά πλήγματα από τότε που ξεκίνησε η επιχείρηση. Το περασμένο Σαββατοκύριακο, σύμφωνα με τη βρετανική εταιρεία διαχείρισης ναυτιλιακού κινδύνου Vanguard, «άγνωστο βλήμα» έπληξε δεξαμενόπλοιο ανοιχτά του Ομάν, προκαλώντας διαρροή φορτίου χωρίς περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Πώς λειτουργεί το σύστημα
Σύμφωνα με οκτώ πηγές που επικαλείται το Reuters, η επιχείρηση ελέγχεται πλήρως από τον αμερικανικό στρατό. Τα δεξαμενόπλοια κατευθύνονται αρχικά σε προκαθορισμένο σημείο συνάντησης πριν φθάσουν στα Στενά και αναχωρούν με χρονική απόσταση ώστε να απέχουν μεταξύ τους περίπου 3 έως 4 χιλιόμετρα. Οι πομποδέκτες εντοπισμού είναι απενεργοποιημένοι και τα φώτα των πλοίων μειωμένα.
Μέσω προκαθορισμένων σημείων διέλευσης, ο αμερικανικός στρατός παρακολουθεί συνεχώς την πορεία των πλοίων. Μόλις περάσουν τα Στενά, τα μικρότερα δεξαμενόπλοια προσεγγίζουν γιγαντιαία VLCCs (σσ. υπερδεξαμενόπλοιων για τη μεταφορά τεράστιων ποσοτήτων αργού πετρελαίου σε μεγάλες αποστάσεις) και ξεκινούν οι μεταφορές πετρελαίου, οι οποίες διαρκούν από 24 έως 40 ώρες. Στη συνέχεια τα άδεια πλοία επιστρέφουν μέσω των Στενών και τα πλήρως φορτωμένα VLCCs συνεχίζουν προς τους τελικούς προορισμούς τους.
Περισσότερα από 90 εκατ. βαρέλια από τον Μάιο
Από την ανάλυση δορυφορικών εικόνων και ναυτιλιακών δεδομένων, το Reuters υπολόγισε ότι από τις αρχές Μαΐου έχουν μετακινηθεί μέσω του δικτύου αυτού τουλάχιστον 90 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων. Παρότι πρόκειται για σημαντικό όγκο, παραμένει χαμηλότερος από τα περίπου 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως που διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ πριν από τον πόλεμο.
Παράγοντες της ναυτιλιακής βιομηχανίας προειδοποιούν ότι το σύστημα ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Με τους πομποδέκτες απενεργοποιημένους και τα πλοία να ταξιδεύουν τη νύχτα χωρίς φώτα, αυξάνεται σημαντικά ο κίνδυνος συγκρούσεων. Παράλληλα, υπάρχει πάντα ο φόβος ότι το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει drones ή ταχύπλοα σκάφη για να εμποδίσει τη διέλευση των πλοίων.
Η συμμετοχή εταιρειών από τον Κόλπο και την Ελλάδα
Σημαντικό μέρος της επιχείρησης αφορά εξαγωγές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Έξι πηγές ανέφεραν ότι η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία ADNOC συγκαταλέγεται στους πιο ενεργούς συμμετέχοντες στις μεταφορές. Παράλληλα, ενεργό ρόλο φέρεται να έχει και η Kuwait Oil Tanker Company.
Στην πλευρά των δεξαμενόπλοιων που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο κυριαρχούν διεθνείς ναυτιλιακοί όμιλοι. Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η ελληνικών συμφερόντων Dynacom Tankers Management. Ο ιδρυτής της, Γιώργος Προκοπίου, δήλωσε σε ναυτιλιακό συνέδριο στην Αθήνα ότι «η ελευθερία της ναυσιπλοΐας είναι απαραίτητη και κανείς δεν μπορεί να επιβάλλει διόδια ή άλλα βάρη», αφήνοντας παράλληλα σαφείς αιχμές για τις προσπάθειες διατήρησης των ροών πετρελαίου μέσω των Στενών.
Όπως σημειώνει το Reuters, η συγκεκριμένη λύση θεωρείται προσωρινή και υψηλού ρίσκου, όμως αποτελεί μία από τις βασικές προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ να αποκαταστήσει τη ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν.
Κίνδυνοι και αβεβαιότητα
Παρά τη λειτουργία του συστήματος, ειδικοί προειδοποιούν ότι οι κίνδυνοι παραμένουν υψηλοί. Η απενεργοποίηση των συστημάτων εντοπισμού και η νυχτερινή ναυσιπλοΐα αυξάνουν τον κίνδυνο συγκρούσεων, ενώ παραμένει αβέβαιο αν το Ιράν θα ανεχθεί μακροπρόθεσμα τις διελεύσεις αυτές.
Όπως σημείωσε η αναλύτρια ναυτιλιακού κινδύνου Νοάμ Ρέινταν, «πρόκειται για μια προσωρινή λύση σε εξαιρετικές συνθήκες και όχι για μόνιμη απάντηση στο πρόβλημα».