Η γεωγραφική θέση της Κριμαίας την καθιστά ανεκτίμητο στρατιωτικό έπαθλο, αλλά ταυτόχρονα και ευάλωτο στόχο. Η γέφυρα του Πορθμού του Κερτς αποτελεί τη μοναδική άμεση χερσαία σύνδεσή της με τη Ρωσία και η Ουκρανία την έχει πλήξει και στο παρελθόν.
Η Ουκρανία έχει εντείνει τις επιθέσεις της τις τελευταίες εβδομάδες, επιχειρώντας να αποκόψει κρίσιμες γραμμές ανεφοδιασμού. Τον περασμένο μήνα στοχοποίησε γέφυρες και οδικά δίκτυα, σύμφωνα με ανάλυση των New York Times που βασίστηκε σε δορυφορικές εικόνες και επαληθευμένα βίντεο, πολλά από τα οποία δημοσιοποιήθηκαν από τον ουκρανικό στρατό.
Το νέο αυτό κύμα επιθέσεων ξεκίνησε με πλήγματα κατά συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας και ραντάρ σε ολόκληρη τη χερσόνησο. Οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν επίσης πλήξει καίρια το ενεργειακό δίκτυο και τα αποθέματα καυσίμων, προκαλώντας εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και στερώντας από τις ρωσικές δυνάμεις κρίσιμους πόρους.
Όλα αυτά έχουν διαταράξει τη ζωή στην Κριμαία στον μεγαλύτερο βαθμό από τότε που η Ρωσία προσάρτησε παράνομα τη χερσόνησο το 2014. Παράλληλα, έχουν αναγκάσει μέρος των ρωσικών δυνάμεων στο νότιο μέτωπο να περάσουν σε αμυντικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με τον Ουκρανό στρατιωτικό αναλυτή Κοστιαντίν Μασόβετς.
Κατά τη διάρκεια της νύχτας από την Τετάρτη προς την Πέμπτη, η Ρωσία εξαπέλυσε σφοδρό βομβαρδισμό κατά του Κιέβου, της πρωτεύουσας της Ουκρανίας, σκοτώνοντας τουλάχιστον 30 ανθρώπους, σύμφωνα με τις ουκρανικές υπηρεσίες αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών, σε μια αιματηρή επίδειξη ισχύος έπειτα από εβδομάδες ουκρανικών επιθέσεων.
Η Μόσχα αφιέρωσε χρόνια στην οχύρωση της Κριμαίας, τριπλασιάζοντας τη στρατιωτική της παρουσία, αναπτύσσοντας προηγμένα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και παράκτιες πυροβολαρχίες και εγκαθιστώντας συστήματα εκτόξευσης πυραύλων.
Μαχητικά αεροσκάφη και βομβαρδιστικά γέμισαν τα αεροδρόμια, νέα πλοία εντάχθηκαν στον Στόλο της Μαύρης Θάλασσας και η γέφυρα του Πορθμού του Κερτς, κόστους 3,7 δισ. δολαρίων, εξασφάλισε στη Ρωσία άμεση πρόσβαση στην Κριμαία.
Τίποτε από αυτά, όμως, δεν μπορούσε να αλλάξει τη γεωγραφία.
Η Κριμαία προεξέχει στη θάλασσα, γεγονός που την καθιστούσε εξαρχής ευάλωτη στα ουκρανικά μη επανδρωμένα θαλάσσια σκάφη. Στα πρώτα χρόνια του πολέμου, η Ουκρανία έθεσε στο στόχαστρο το αρχηγείο του ρωσικού ναυτικού στη Σεβαστούπολη, ανάγκασε τα ρωσικά πολεμικά πλοία να εγκαταλείψουν τα λιμάνια της Κριμαίας και μετέτρεψε τα ύδατα γύρω από τη χερσόνησο σε πεδίο κυνηγιού.
Ωστόσο, οι δυνατότητες της Ουκρανίας να πλήξει την Κριμαία ήταν τότε περιορισμένες από τα οπλικά συστήματα που διέθετε. Σήμερα, Ουκρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι το διαρκώς εξελισσόμενο οπλοστάσιό τους μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερο κόστος στη Ρωσία — ενδεχομένως αρκετό, όπως ελπίζουν, ώστε να αναγκάσει τη Μόσχα να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
«Δεν υπάρχει πλέον κανένα ασφαλές καταφύγιο στην Κριμαία», δήλωσε ο αντιστράτηγος ε.α. Μπεν Χότζες, πρώην διοικητής των Χερσαίων Δυνάμεων των ΗΠΑ στην Ευρώπη. «Οι Ουκρανοί έχουν τη δυνατότητα να πλήξουν οποιοδήποτε σημείο όπου βρίσκεται σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας, κόμβος εφοδιαστικής υποστήριξης, αεροδρόμιο ή στρατηγείο.»
Καταιγισμός επιθέσεων κατά της ρωσικής αντιαεροπορικής άμυνας
Η τρέχουσα ουκρανική εκστρατεία στην Κριμαία είχε ως πρώτο στόχο το ρωσικό δίκτυο αντιαεροπορικής άμυνας. Μόνο τον Ιούνιο, η Ουκρανία υποστήριξε ότι έθεσε στο στόχαστρο 31 συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και ραντάρ, τα οποία αποτέλεσαν τους συχνότερους στρατιωτικούς στόχους των επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η σημαντικότερη επιτυχία αυτών των πληγμάτων ήταν, σύμφωνα με την Ουκρανία, η καταστροφή του συστήματος ραντάρ Neva-B, αξίας 100 εκατ. δολαρίων, το οποίο έχει τη δυνατότητα να εντοπίζει στόχους σε απόσταση έως και 370 μιλίων (περίπου 595 χιλιομέτρων).
Οι επιθέσεις αυτές ανέδειξαν σημαντικές αδυναμίες της ρωσικής αεράμυνας, η οποία είχε σχεδιαστεί πρωτίστως για την αντιμετώπιση συμβατικών πυραύλων και αεροσκαφών και όχι μαζικών επιθέσεων από στόλους μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Στόχος δρόμοι και γέφυρες
Αφού αποδυνάμωσε την αντιαεροπορική άμυνα, η Ουκρανία στράφηκε στις γραμμές ανεφοδιασμού. Έπειτα από τις επιθέσεις σε πλοία και τη διακοπή της λειτουργίας των πορθμειακών συνδέσεων, η Ρωσία εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από στενούς χερσαίους διαδρόμους και γέφυρες. Οι ουκρανικές δυνάμεις επιχειρούν να τους αποκόψουν.
Οι επιθέσεις στις γέφυρες έχουν δημιουργήσει ένα διαρκές παιχνίδι τακτικών κινήσεων, με τη Ρωσία να σπεύδει να αποκαταστήσει τις ζημιές και την Ουκρανία να πλήττει εκ νέου τις επισκευασμένες υποδομές.
Η Ουκρανία προκάλεσε ζημιές σε μία από αυτές τις γέφυρες, τη γέφυρα Τσονχάρ, που συνδέει την Κριμαία με τη νότια ουκρανική περιφέρεια της Χερσώνας, στις 7 Ιουνίου. Η Ρωσία κατασκεύασε γρήγορα μια προσωρινή πλωτή γέφυρα και λίγες ημέρες αργότερα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν και αυτή.
Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, η Ρωσία φαίνεται να έχει κατασκευάσει έναν επιχωματωμένο διάδρομο παράλληλα με την κατεστραμμένη γέφυρα, ο οποίος ενδέχεται να είναι δυσκολότερο να καταστραφεί από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Παράλληλα με τις γέφυρες και τις σιδηροδρομικές γραμμές, ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν καθ’ όλη τη διάρκεια του μήνα φορτηγά μεταφοράς εμπορευμάτων, βυτιοφόρα καυσίμων και σιδηροδρομικές αμαξοστοιχίες. Καμένες νταλίκες που μετέφεραν καύσιμα και εκτροχιασμένα βαγόνια καταγράφηκαν σε βίντεο και φωτογραφίες από πολίτες και ουκρανικά drones, αναδεικνύοντας τις διαταραχές στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Η Κατερίνα Στεπανένκο, αναλύτρια στο Institute for the Study of War, δήλωσε ότι οι ρωσικές δυνάμεις επιχειρούν ολοένα και περισσότερο να αντιμετωπίσουν τις ουκρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη περιπολώντας κρίσιμες νότιες οδικές αρτηρίες με drones και μονάδες αναχαίτισης.
«Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερα κινητά συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας για να περιορίσουν τον αντίκτυπο των ουκρανικών επιθέσεων», ανέφερε.
Οι Ουκρανοί διοικητές αναμένουν ότι οι ρωσικές δυνάμεις θα προσαρμοστούν, ωστόσο δηλώνουν ότι και οι ίδιοι θα τροποποιήσουν ανάλογα τις τακτικές τους.
«Η προσαρμογή μπορεί να απαιτήσει ημέρες, εβδομάδες ή μήνες, όμως βρίσκουμε σταθερά νέους τρόπους να πλήττουμε στόχους προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, σε οποιοδήποτε βάθος και με όποια μέσα διαθέτουμε», δήλωσε ο Άρτεμ Μπιελιένκοφ, επιτελάρχης της 412ης Ταξιαρχίας Μη Επανδρωμένων Συστημάτων της Ουκρανίας.
Πλήγματα στο ενεργειακό δίκτυο
Οι επιθέσεις σε εγκαταστάσεις καυσίμων και στο ενεργειακό δίκτυο έχουν προκαλέσει εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης στην Κριμαία, οδηγώντας τις τοπικές αρχές στην κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Πρατήρια καυσίμων έχουν εξαντλήσει τα αποθέματά τους, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τη χερσόνησο από τότε που ξεκίνησε το τελευταίο κύμα ουκρανικών επιθέσεων.
Καθ’ όλη τη διάρκεια του Ιουνίου, οι New York Times επαλήθευσαν ουκρανικά πλήγματα σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου, σταθμούς συμπίεσης και μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Μία από τις ουκρανικές επιθέσεις είχε στόχο τερματικό σταθμό πετρελαίου στο λιμάνι της πόλης Κερτς, προκαλώντας πυκνό καπνό που ήταν ορατός από μεγάλη απόσταση.
Την ίδια ημέρα, η Ουκρανία έπληξε εγκατάσταση αποθήκευσης πετρελαίου στο λιμάνι Καβκάζ, στην απέναντι πλευρά του Πορθμού του Κερτς, καταφέροντας πλήγμα στη δυνατότητα της Ρωσίας να μεταφέρει πετρέλαιο μεταξύ της Κριμαίας και της ρωσικής επικράτειας.
Άλλο βίντεο από ουκρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος, με ημερομηνία 19 Ιουνίου, καταγράφει επίθεση σε εγκατάσταση αποθήκευσης φυσικού αερίου κοντά στην Ντοζόρνε.
Παρότι οι επιθέσεις έχουν αναγκάσει ορισμένες ρωσικές δυνάμεις να υιοθετήσουν αμυντική στάση, ο κ. Μασόβετς προειδοποίησε ότι ενδέχεται να απαιτηθούν εβδομάδες ή και μήνες προκειμένου να αποδυναμωθούν οι ρωσικές επιχειρησιακές δυνατότητες σε βαθμό που να αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους στη νότια Ουκρανία.
«Για να επιτευχθεί ο τελικός στόχος, αυτός ο αποκλεισμός πρέπει να ενταθεί», δήλωσε. «Η κατάσταση αυτή πρέπει να διατηρηθεί για επαρκώς μεγάλο χρονικό διάστημα.»
Παρ’ όλα αυτά, το αποδυναμωμένο ενεργειακό δίκτυο της Κριμαίας «αποκάλυψε τη συστημική ευαλωτότητα της χερσονήσου», δήλωσε ο Ουκρανός αναλυτής ενέργειας Χενάντι Ριάμπτσεφ. «Οι προσπάθειες των κατοχικών αρχών να αποκαταστήσουν τις ζημιές σε κρίσιμες εγκαταστάσεις — όπως οι θερμοηλεκτρικοί σταθμοί Tavria και Balaklava, οι μεγάλοι υποσταθμοί και οι τερματικοί σταθμοί καυσίμων — προσκρούουν σε σύνθετα τεχνικά και υλικοτεχνικά προβλήματα», ανέφερε.
Οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν σωρευτικό αποτέλεσμα, πρόσθεσε ο κ. Ριάμπτσεφ, απειλώντας να μετατρέψουν τη χερσόνησο σε «μια γιγαντιαία ποντικοπαγίδα logistics».